Η πολιτική συνοχής αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ενοποίησης, επιδιώκοντας τη μείωση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Ωστόσο, παρά τη σημαντική χρηματοδότηση που της έχει διατεθεί και τις επιμέρους επιτυχίες που έχει σημειώσει, η εφαρμογή της πολιτικής αυτής απέχει ακόμη από το να θεωρείται πλήρως αποτελεσματική.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, στη νέα του επισκόπηση, προειδοποιεί ότι χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της μελλοντικής πολιτικής συνοχής, υπάρχει κίνδυνος περαιτέρω κατακερματισμού και απομάκρυνσης από τον βασικό της στόχο: την ενίσχυση της περιφερειακής σύγκλισης.
Οι παρατηρούμενες καθυστερήσεις, η διοικητική πολυπλοκότητα και η ελλιπής στόχευση σε πραγματικές αναπτυξιακές ανάγκες ενδέχεται να υπονομεύσουν την αποδοτικότητα των επενδύσεων. Παράλληλα, η εμπειρία από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) ανέδειξε τόσο ευκαιρίες όσο και κινδύνους που πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη για το μέλλον.
Καθώς οι προετοιμασίες για την περίοδο μετά το 2027 βρίσκονται σε εξέλιξη, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο απευθύνει σαφείς προειδοποιήσεις και προτείνει συγκεκριμένες βελτιώσεις, επισημαίνοντας ότι η επόμενη φάση της πολιτικής συνοχής πρέπει να σχεδιαστεί με γνώμονα την απλούστευση, τη διαφάνεια, την απόδοση και τη στρατηγική στόχευση.
Με σχεδόν ένα τρίτο του ενωσιακού προϋπολογισμού να κατευθύνεται προς την πολιτική συνοχής, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο τονίζει την ανάγκη μεταρρυθμίσεων για τη διασφάλιση καλύτερων αποτελεσμάτων και αυξημένης προστιθέμενης αξίας για τις περιφέρειες. Ανάμεσα στα βασικά σημεία που αναδεικνύει, περιλαμβάνονται η ενίσχυση του στρατηγικού προσανατολισμού, η μεγαλύτερη ευελιξία στον προγραμματισμό, η έγκαιρη υλοποίηση των προγραμμάτων και η απλούστευση των κανόνων που τη διέπουν.
Στην επισκόπηση υπογραμμίζεται πως η πολιτική συνοχής έχει αποφέρει σημαντικά οφέλη, κυρίως στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων, ωστόσο παραμένουν σημαντικές προκλήσεις. Η μη ομοιόμορφη σύγκλιση μεταξύ των περιφερειών, η καθυστερημένη απορρόφηση κονδυλίων και η διοικητική πολυπλοκότητα αναφέρονται ως βασικά εμπόδια στην πλήρη αξιοποίηση των χρηματοδοτικών δυνατοτήτων της ΕΕ.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εκφράζει επιφυλάξεις για τη σταδιακή απομάκρυνση της πολιτικής συνοχής από τον αρχικό της στόχο λόγω της αξιοποίησής της για την κάλυψη έκτακτων κρίσεων, όπως η πανδημία COVID-19 ή η προσφυγική κρίση από την Ουκρανία. Αν και αναγνωρίζει τη σημασία της ευελιξίας, επισημαίνει τον κίνδυνο περαιτέρω κατακερματισμού της πολιτικής. Προτείνει, συνεπώς, την επανατοποθέτηση της συνοχής στο επίκεντρο της περιφερειακής σύγκλισης και της αναπτυξιακής στρατηγικής των κρατών μελών.
Σημαντική έμφαση δίδεται και στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αποτελεσματική παρακολούθηση της εφαρμογής των χρηματοδοτούμενων δράσεων. Η εμπειρία από τον ΜΑΑ, σύμφωνα με το Συνέδριο, προσφέρει πολύτιμα μαθήματα για την αποδοτικότερη υλοποίηση πολιτικών βάσει επιδόσεων. Το ΕΕΣ προτείνει να αξιοποιηθούν οι θετικές πτυχές του ΜΑΑ, όπως η ταχύτητα και η απλοποίηση, αποφεύγοντας παράλληλα τις αδυναμίες του, μεταξύ άλλων στην παρακολούθηση και την ανάκτηση μη ορθά διατεθέντων πόρων.
