Η Ευρώπη ετοιμάζει «τεράστιο επενδυτικό σχέδιο» για να ενισχύσει τον τομέα της άμυνας προκειμένου να περιορίσει τη Ρωσία αλλά και να απεγκλωβιστεί από την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι ΗΠΑ προμηθεύουν τα κράτη μέλη με τον μεγαλύτερο μαχητικό στόλο, ανάμεσά τους και τα F- 35.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βασίζεται στην ανάπτυξη στρατηγικής για την επάνδρωση του ευρωπαϊκού μπλοκ. Μπορεί όμως η Ευρώπη να απεξαρτηθεί μαχητικά από τις ΗΠΑ;
Τι σημαίνει αυτό και ποιος ο σκοπός της Ευρώπης;
Η ΕΕ σκοπεύει να παρουσιάσει ένα τεράστιο επενδυτικό πρόγραμμα βάσει του οποίου θα χτίσει την αμυντικής της βιομηχανία με στόχο τον περιορισμό της Ρωσίας και τη στήριξη της Ουκρανίας, την ώρα που οι ΗΠΑ υπαναχωρούν από την πάλαι ποτέ αμέριστη αμυντική στήριξη στην Ευρώπη. Το προσχέδιο του εγγράφου, που επικαλείται το Politico, με την ονομασία «Λευκό Χαρτί» αναφέρει χαρακτηριστικά πως «η αναδόμηση της ευρωπαϊκής άμυνας απαιτεί τεράστιες επενδύσεις μέσα σε ένα βιώσιμο και εύλογο χρονικό διάστημα».
Το προσχέδιο, που ετοίμασε ο Ευρωπαίος Επίτροπος για θέματα Άμυνας, Άντριους Καμπίλιους μαζί με την ανώτατη Ευρωπαία Επίτροπο Κάγια Κάλας, αναμένεται να παρουσιαστεί την επόμενη εβδομάδα στους Ευρωπαίους ηγέτες. Σημεία βέβαια του προσχεδίου ενδέχεται να αλλάξουν πριν την τελική παρουσίαση.
Τα κρίσιμα σημεία
Κρίσιμα σημεία στην νέα πολιτική της ΕΕ περιλαμβάνουν την ενίσχυση της παραγωγής όπλων εντός των συνόρων του ευρωπαϊκού μπλοκ και ομοϊδεάτες εταιρείες τρίτων χωρών», ενθαρρύνοντας κοινές αγορές όπλων, διευκολύνοντας τη χρηματοδότηση αμυντικών έργων, εστιάζοντας σε βασικούς τομείς όπου το μπλοκ έχει έλλειμμα ικανότητας, όπως η αεράμυνα και η στρατιωτική κινητικότητα, και μειώνοντας επίσης τη γραφειοκρατία στις αμυντικές επενδύσεις.
Τι κρύβεται πίσω από αυτή την κίνηση; Οι πράξεις της Ρωσίας.
«Η Ρωσία αποτελεί μία υπαρξιακή απειλή για την Ευρωπαϊκή Ένωση και με δεδομένο το παρελθόν της εισβολής της στους γείτονές της και τις τρέχουσες επεκτατικές πολιτικές της, η ανάγκη αποτροπής από τη ρωσική ένοπλη επιθετικότητα θα παραμείνει ακόμη και μετά από μια δίκαιη και διαρκή ειρηνευτική συμφωνία με την Ουκρανία» αναφέρει το προσχέδιο που αναμένεται να παρουσιαστεί.
Άμεση προτεραιότητα είναι να διασφαλιστεί ότι η Ουκρανία μπορεί να συνεχίσει να αποκρούει τις ρωσικές επιθέσεις.
«Χωρίς αμυντικούς πρόσθετους στρατιωτικούς πόρους, ιδιαίτερα τώρα που οι ΗΠΑ ανέστειλαν την υποστήριξή τους, η Ουκρανία δεν θα είναι σε θέση να διαπραγματευτεί μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη από θέση ισχύος», αναφέρει το έγγραφο.
Στο 20σέλιδο προσχέδιο παρατίθεται αναλυτικά όλη η αλλαγή της πολιτικής των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ. Σε ένα σημείο αναφέρεται χαρακτηριστικά πως «η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρήσει δεδομένη την εγγύηση ασφαλείας των ΗΠΑ και πρέπει να εντείνει ουσιαστικά τη συμβολή της για τη διατήρηση του ΝΑΤΟ».
Ωστόσο, υπογραμμίζει πως «το ΝΑΤΟ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της συλλογικής άμυνας της Ευρώπης». Σημειώνει ακόμα πως η Ευρώπη έχει γίνει εξαρτώμενη από τις Αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες, και αυτό δημιουργεί έναν επιπλέον κίνδυνο τώρα που οι ΗΠΑ «αναθεωρούν την προσέγγισή τους και ενδεχομένως να αποφασίσουν να περιορίσουν τη χρήση ή ακόμη και να αναστείλουν τη διαθεσιμότητα αυτών των δυνάμεων».
Η ανοικοδόμηση του στρατιωτικού-βιομηχανικού συγκροτήματος της ΕΕ σημαίνει ότι το μπλοκ «θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο εισαγωγής ευρωπαϊκής προτίμησης στις δημόσιες προμήθειες για στρατηγικούς τομείς και τεχνολογίες που συνδέονται με την άμυνα».
Το προσχέδιο υπογραμμίζει ακόμα την ανάγκη για «συνεργατικές προμήθειες» ως τρόπος αντιμετώπισης της κατακερματισμένης αμυντικής αγοράς του μπλοκ και της παροχής στις χώρες της οικονομικής δύναμης πυρός προκειμένου να συνάψουν συμφέρουσες συμφωνίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «θα μπορούσε επίσης να ενεργεί ως κεντρικός φορέας αγορών για λογαριασμό τους» προσθέτει το προσχέδιο.
Οι τομείς - κλειδιά
Στο έγγραφο παρατίθενται και οι τομείς- κλειδιά που έχουν προτεραιότητα στις επενδύσεις αυτές. Πρόκειται για την αεράμυνα και την πυραυλική άμυνα, συστήματα πυροβολικού, πυρομαχικά και πύραυλοι, drones και αντι- drone συστήματα, στρατιωτική κινητικότητα, AI, ενεργειακή ποσότητα, κυβερνοχώρος και ηλεκτρονικός πόλεμος, στρατηγικές δυνατότητες, μαχητικές ικανότητες και προστασία ζωτικής σημασίας των υποδομών.
Το προσχέδιο διασφαλίζει πως τα κράτη μέλη παραμένουν σε ηγετική θέση, παραδοσιακά ένα επώδυνο με αρκετές χώρες να ανησυχούν για την εισβολή των Βρυξελλών σε τομείς εθνικής κυριαρχίας.«Τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για τις δικές τους ένοπλες δυνάμεις» διευκρινίζει το προσχέδιο για την άμυνα.
«Το ριζικά αλλαγμένο στρατηγικό πλαίσιο σε συνδυασμό με τις έντονες ελλείψεις ικανοτήτων των κρατών μελών απαιτεί ωστόσο πολύ περισσότερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την εκ νέου οικοδόμηση των άμυνών τους» σημειώνεται το έγγραφο.
Τα βήματα των κρατών μελών
Τα αρχικά βήματα που περιγράφονται στο προσχέδιο, είναι να ζητηθεί από τα κράτη μέλη να κάνουν τα εξής: να εγκρίνουν μια προτεινόμενη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων του μπλοκ που θα διευκολύνει την ενίσχυση των αμυντικών δαπανών. Επίσης, ορίζει για τα κράτη μέλη να συμφωνούν να συνεργαστούν για το 35% των αμυντικών δαπανών και να εγκρίνει το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας 1,5 δισ.ευρώ. Επιπλέον, κατά το προσχέδιο για την άμυνα τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμφωνήσουν σε τομείς κρίσιμων δυνατοτήτων με το ΝΑΤΟ.
Το έγγραφο παρουσιάζει επίσης μια σειρά από βασικά μέτρα για να βοηθήσει την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένης της παροχής 1,5 εκατομμυρίου βλημάτων πυροβολικού, συστημάτων αεράμυνας, συνέχισης της εκπαίδευσης των ουκρανικών στρατευμάτων, στενότερης σύνδεσης της Ουκρανίας με τα στρατιωτικά προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ και επέκτασης των στρατιωτικών διαδρόμων κινητικότητας του μπλοκ για να περιλάβει την Ουκρανία.
Η περίπτωση των F35
Σημειώνεται ότι η Ελλάδα πρόκειται να δαπανήσει πάνω από 25 δισ. ευρώ για προμήθειες όπλων έως το 2036, σε μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, το εξοπλιστικό σχέδιο, προβλέπει την απόκτηση νέων υποβρυχίων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, δορυφόρων και μαχητικών αεροσκαφών, ανάμεσά τους και F 35 σε διάστημα 12ετών. Ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, η Ελλάδα ήδη διαθέτει περίπου το 3% του ΑΕΠ της για αμυντικές δαπάνες, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Το νέο εξοπλιστικό πρόγραμμα περιλαμβάνει την αγορά τεσσάρων νέων υποβρυχίων, προηγμένων αεροσκαφών, θαλάσσιων και υποβρύχιων drones, καθώς και ενός δορυφόρου επικοινωνίας, σύμφωνα με δύο πηγές που συμμετείχαν στην προετοιμασία του σχεδίου. Παράλληλα, ένα σημαντικό μέρος των κονδυλίων θα διατεθεί για την ανάπτυξη του αντιαεροπορικού και αντι-drone θόλου «Ασπίδα του Αχιλλέα» και την πληρωμή 20 μαχητικών αεροσκαφών F-35 που έχουν ήδη παραγγελθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Πορτογαλία αποκλείει την αγορά F35 λόγω του Τραμπ
Η Πορτογαλία απέκλεισε την αντικατάσταση των αμερικανικών μαχητικών F-16 με την πιο σύγχρ0νη εκδοχή των F-35 λόγω του Τραμπ, σε ένα από τα πρώτα παραδείγματα. Η αεράμυνα της Πορτογαλίας είχε προτείνει την αγορά των Lockheed Martin F-35 (F-35 Lightning II ) αλλά όταν ο εξωστρεφής υπουργός Άμυνας της χώρας, Nuno Melo, ρωτήθηκε από την Público για το αν η κυβέρνηση θα ακολουθούσε τη σύσταση αυτή, απάντησε πως «δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεωπολιτικό περιβάλλον στις όποιες επιλογές μας. Η πρόσφατη θέση των ΗΠΑ, σε ό,τι αφορά στο ΝΑΤΟ θα πρέπει να μας κάνει να αναλογιστούμε τις καλύτερες εναλλακτικές, καθώς η προβλεψιμότητα των συμμάχων είναι το καλύτερο δεδομένο που πρέπει να υπολογίσουμε».
Με τη δραματική αυτή ανακατάταξη να λαμβάνει χώρα υπό τη διοίκηση Τραμπ , που επανέλαβε χθες τη ρητορική του περί προσάρτησης της Γροιλανδίας αλλά και τις απειλές του προς τον Καναδά, υπάρχουν φόβο πως η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να αποφασίσει να μπλοκάρει την πρόσβαση στην ανανέωση του λογισμικού και στα ανταλλακτικά που απαιτούνται για να είναι πλήρως λειτουργικά τα F-35.
«Ο κόσμος άλλαξε και αυτός ο σύμμαχός ας, θα μπορούσε να φέρει περιορισμούς στη χρήση, τη συντήρηση, τα μέρη και οτιδήποτε έχε να κάνει με την διασφάλιση ότι το αεροσκάφος θα είναι λειτουργικό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε δυνατό σενάριο» πρόσθεσε ο Melo.
Τόνισε ακόμα πως «υπάρχουν διάφορες εναλλακτικές που πρέπει να λάβουμε υπόψιν, ειδικά σε ότι αφορά στην ευρωπαϊκή παραγωγή». Εκπρόσωπος των μαχητικών απάντησε πως «η Lockheed Martin τιμά την ισχυρή συνεργασία και την ιστορία με την πορτογαλική αεράμυνα και αναμένει τη συνέχιση της συνεργασίας αυτής και στο μέλλον. Τα F-35 είναι τα πιο προηγμένα, επιβιώσιμα, και συνδεδεμένα μαχητικά αεροσκάφη στον κόσμο, δίνοντας τη δυνατότητα στην 21st Century Security και τη συμμαχική αποτροπή. Ερωτήματα αναφορικά με τις ξένες στρατιωτικές πωλήσεις των F-35 είναι καλύτερα να απευθύνονται στην κυβέρνηση των ΗΠΑ».
Από την πλευρά του ο Ολλανδός, υπουργός Άμυνας Ruben Brekelmans, διαβεβαίωσε πριν από λίγες ημέρες ότι η χώρα του δεν θα ακυρώσει το συμβόλαιο για τα μαχητικά αεροσκάφη. Ωστόσο η Πορτογαλία δεν έχει υπογράψει ακόμα τη συμφωνία.
Το «kill switch» των ΗΠΑ
Μετά την αλλαγή πολιτικής των ΗΠΑ στο ζήτημα της στρατιωτικής στήριξης της Ουκρανίας, Γερμανοί αξιωματούχοι έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου για το κατά πόσο θα μπορούσαν οι Αμερικάνοι να ελέγξουν ένα από τα πιο πρόσφατα σε παραγωγή όπλα. Η Γερμανία σύναψε συμφωνία με τον κολοσσό της της αμερικανικής εταιρείας Lockheed Martin το 2022 για την αγορά 35 μαχητικών F35. Οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις προμηθεύτηκαν άλλα 8 F-35 πέρυσι.
Ο Joachim Schranzhofer, επικεφαλής επικοινωνιών της γερμανικής εταιρείας οπλικών συστημάτων Hendsolt, δήλωσε στην Bild, ότι η τοποθέτηση ενός ειδικού διακόπτη στα F-35, του επονομαζόμενου «kill switch». Θα μπορούσε να είναι κάτι παραπάνω από μία απλή φήμη, υπονοώντας με κάτι τέτοιο οι ΗΠΑ θα μπορούσαν πολύ εύκολα να προσγειώσουν ένα αεροσκάφος μπλοκάροντας στην πρόσβαση στο κλειδί του λογισμικού, το οποί παραμένει στον έλεγχό τους.
Ωστόσο, εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Άμυνας δήλωσε στο Euronews Next ότι δεν υπάρχει πλάνο ακύρωσης της αγορά F-35 υπό τον φόβο αυτών των ανησυχιών.
Τα F-35 είναι η δεδομένη επιλογή μαχητικού για το NATO
Η Lockheed περιγράφει το F-35 Lightening II ως τη ραγδαία κυρίαρχη επιλογή του ΝΑΤΟ. Το Βέλγιο, η Τσεχία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Πολωνία και η Ελβετία έχουν στο στόλο τους F35. Η Ρουμανία τον Δεκέμβριο επίσης υπέγραψε συμφωνία για την αγορά Lockheed Martin.
Η εταιρεία από την πλευρά της σε δήλωσή της πέρυσι ανέφερε πως αναμένει πάνω από 550 F-35 να ξεκινήσουν τη λειτουργία τους σε 10 ευρωπαϊκές χώρες μέχρι το τέλος της δεκαετίας και επίσης αυτά τα όπλα έχουν «αυξήσει τη διαλειτουργικότητα στην Ευρώπη».
Η εταιρεία έκανε γνωστό επίσης πως τα μαχητικά F-35, όπως και άλλα αεροσκάφη της Δύσης, βασίζονται στην ασφαλή από πλευράς ΗΠΑ επικοινωνία δεδομένων με Link-16 και δορυφορική πλοήγηση GPS. Η εταιρεία διευκρίνισε ωστόσο ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ολοκληρωτική ανεξαρτησία στον τομέα αυτό, ούτε ακόμα και στην περίπτωση των ευρωπαϊκών συστημάτων. Σημείωσε ωστόσο ότι τα F-35 μπορούν να να λειτουργήσουν ωστόσο και χωρίς συνδέσεις δεδομένων ή δορυφορική πλοήγηση.
Ο Mark Cazalet, αρχισυντάκτης του περιοδικού Ευρωπαϊκή Ασφάλεια και Άμυνα, είπε ότι δεν έχει ακούσει για το επίμαχο kill switch» στα F35 αλλά τόνισε ότι δεν είναι κάτι που θα μπορούσε να είναι εκτός πραγματικότητας.
Τόνισε πως οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται απαραίτητα αυτή την προσθήκη για να μπορέσουν να μπλοκάρουν τη χρήση όπλων του στο F-35. Η κυβέρνηση θα μπορούσε απλά «να παρακρατήσει τα πυρομαχικά και τα ανταλλακτικά».
Η πιο σημαντική ερώτηση είναι αν μπορούν οι ΗΠΑ να αποτρέψουν αποτελεσματικά τη χρήση F-35 που λειτουργούν από άλλες χώρες, και αν θα έπρεπε να επιλέξουν να το κάνουν. Η απάντηση είναι ναι, θα μπορούσαν συμφωνούν οι ειδικοί αναλυτές. Η αντικατάσταση του λογισμικού από τις ΗΠΑ θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο αν όχι αδύνατο, ωστόσο.
Μπορούν όμως τα F-35 να χρησιμοποιηθούν αυτόνομα
Το Euronews Next επικοινώνησε με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ και την εταιρεία Lockheed Martin για να επιβεβαιώσει εάν η αμερικανική κυβέρνηση έχει τον έλεγχο του λογισμικού και του υλικού του F-35 μετά την παράδοση του αεροσκάφους, αλλά δεν έλαβε άμεση απάντηση.
Εκπρόσωπος του υπουργείου επιβεβαίωσε στα καναδικά μέσα ενημέρωσης ότι οι ΗΠΑ είναι υπεύθυνες για τις αναβαθμίσεις λογισμικού και υλικού για τα αεροπλάνα και πρόσθεσε πως οι ενημερώσεις θα συνεχιστούν για όλα τα έθνη που συμμετείχαν στην ανάπτυξή τους. Η μόνη χώρα που δεν χρειάζεται συναίνεση εάν θέλει να χρησιμοποιήσει τα οπλικά της συστήματα ή τους κατευθυνόμενους πυραύλους για την άμυνά της είναι η Ελβετία. Μπορεί να το κάνει αυτόνομα, ανεξάρτητα και ανά πάσα στιγμή.
Σύμφωνα με την κατασκευαστική εταιρεία «η Ελβετία μπορεί να χρησιμοποιήσει ανεξάρτητα τα F-35 της». Η εταιρεία αναφέρει ότι το μπλοκάρισμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35A, μέσω εξωτερικών επεμβάσεων στα ηλεκτρονικά, δεν είναι εφικτό.
«Μπορεί να το κάνει αυτόνομα, ανεξάρτητα και ανά πάσα στιγμή». Χώρες όπως η Ελβετία μπορούν επίσης να αποφασίσουν πότε θέλουν να αναβαθμίσουν το λογισμικό των μαχητικών αεροσκαφών ή όχι, ενώ οι πύραυλοι παραμένουν λειτουργικοί χωρίς αυτές τις αναβαθμίσεις. Εάν μια χώρα θέλει να αναβαθμιστεί, η Lockheed είπε ότι στέλνει μια «κινητή ομάδα» για να υλοποιήσει τις ενημερώσεις με την αντίστοιχη κυβέρνηση.
Με πληροφορίες του Politico/Euronews
