Ένας μήνας απέμενε για τις εκλογές της 23ης Φεβρουαρίου, όταν ο Φρίντριχ Μερτς εκμυστηρεύτηκε σε μια ομάδα μελών του κόμματός του ότι είχε λάβει μια απόφαση που θα άλλαζε τα δεδομένα.
Η χώρα είχε συγκλονιστεί από μια φρικτή επίθεση μόλις την προηγούμενη ημέρα.
Ένας Αφγανός αιτών άσυλο είχε επιτεθεί με κουζινομάχαιρο σε ένα πάρκο στη Βαυαρία, σκοτώνοντας ένα δίχρονο αγόρι και τον άνδρα που το φρόντιζε. Σύμφωνα με όσους τον γνωρίζουν καλά, ο Μερτς – ο επόμενος καγκελάριος της Γερμανίας – είναι ένας άνθρωπος που επηρεάζεται εξίσου από την προσωπική του συναισθηματική αντίδραση όσο και από στρατηγικούς πολιτικούς υπολογισμούς. Εκείνη τη νύχτα, απέδειξε ότι μπορούσε να συνδυάσει και τα δύο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όπως ανέφερε στους συνεργάτες του, οι δολοφονίες ήταν το σημείο καμπής. Τις προηγούμενες εβδομάδες, η δημόσια στήριξη προς το κόμμα του είχε αρχίσει να υποχωρεί, ενώ η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) σημείωνε ανησυχητική άνοδο.
Μέσα σε λίγες ώρες από την επίθεση, ο Μερτς πήρε μια ριζοσπαστική απόφαση που θα καθόριζε τις τελευταίες εβδομάδες της προεκλογικής εκστρατείας, θα τον οδηγούσε στη νίκη και θα άλλαζε τη Γερμανία. «Ο Μερτς συγκινείται βαθιά από τέτοια γεγονότα», δήλωσε στο POLITICO η συντηρητική βουλευτής Serap Güler, η οποία ενημερώθηκε από τον ίδιο αμέσως μετά την τραγωδία. «Η επίθεση αυτή, ειδικά επειδή αφορούσε ένα παιδί, τον συντάραξε».
Για τον Μερτς, η επίθεση στο Άσαφενμπουργκ αποτέλεσε την επιβεβαίωση ότι η συντηρητική Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) έπρεπε να ακολουθήσει πιο σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό.
Η φρίκη της επίθεσης, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυναμική του AfD, τον έπεισαν πως η στιγμή για δράση είχε φτάσει. «Δεν με απασχολεί ποιος θα με ακολουθήσει πολιτικά», δήλωσε στους δημοσιογράφους την επομένη της επίθεσης, προετοιμάζοντας το έδαφος για την κριτική που ήξερε ότι θα δεχόταν επειδή υιοθετούσε τη ρητορική των λαϊκιστών αντιπάλων του.
Σε μια κρίσιμη νυχτερινή συνομιλία με μέλη της συμμαχίας του CDU, παρουσίασε τη νέα του στρατηγική – μια προσέγγιση ιστορική, ριζοσπαστική, αλλά και αμφιλεγόμενη.
Όσοι τον άκουσαν διέκριναν έναν ηγέτη συναισθηματικά φορτισμένο, αλλά αποφασισμένο. Τους είπε ότι, μέχρι τις εκλογές, θα προωθούσε σκληρές μεταναστευτικές πολιτικές στο κοινοβούλιο και ότι δεν θα δίσταζε να βασιστεί – για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας – στις ψήφους της ακροδεξιάς. Ήταν ένα στοίχημα τεράστιων διαστάσεων.
Οι πολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ήλπιζε πως, επιδεικνύοντας αποφασιστικότητα, θα αναχαίτιζε τη ροή ψήφων προς το AfD. Ωστόσο, ο κίνδυνος ήταν μεγάλος: οι μετριοπαθείς ψηφοφόροι θα μπορούσαν να στραφούν προς άλλα κόμματα, ενώ η στρατηγική του θα μπορούσε να συμβάλει στην απονομιμοποίηση του στίγματος της ακροδεξιάς, ενισχύοντας, τελικά, το AfD. Η απόφαση του Μερτς ήταν ικανή να αλλάξει το πολιτικό τοπίο της Γερμανίας – και τις συνέπειές της θα τις έκρινε η κάλπη.
Στο Προσκήνιο το Μεταπολεμικό «Τείχος Προστασίας»
Η απόφαση ανέτρεψε πλήρως την πορεία της προεκλογικής εκστρατείας. Μέσα σε μία νύχτα, όλη η προσοχή στράφηκε στο ζήτημα της μετανάστευσης, ενώ η πρόκληση του Μερτς έφερε στο επίκεντρο το λεγόμενο Brandmauer, το «τείχος προστασίας» που μέχρι τότε εμπόδιζε τα κυρίαρχα κόμματα να συνεργάζονται, επίσημα ή ανεπίσημα, με την ακροδεξιά.
Τα ερωτήματα που αναμενόταν να κυριαρχήσουν στις προεκλογικές συζητήσεις – η οικονομική αναζωογόνηση, ο εκσυγχρονισμός του στρατού και ο χειρισμός του πολέμου στην Ουκρανία – πέρασαν σε δεύτερη μοίρα.
Στις εκλογές, η συμμαχία CDU/CSU του Μερτς κατέκτησε την πρώτη θέση με σχεδόν 29% των ψήφων. Ωστόσο, με το AfD να ακολουθεί στη δεύτερη θέση με πάνω από 20%, διπλασιάζοντας τα ποσοστά του 2021, το πολιτικό τοπίο διαμορφώνεται ιδιαίτερα σύνθετο, προμηνύοντας δύσκολες στιγμές για τον νέο καγκελάριο.
Η Αποτυχημένη Μεταναστευτική Πολιτική και η Άνοδος της Ακροδεξιάς
Η επίθεση στο Άσαφενμπουργκ, η τελευταία σε μια σειρά εγκλημάτων που διαπράχθηκαν από αλλοδαπούς στη Γερμανία, τάραξε την προεκλογική περίοδο. Τον Δεκέμβριο, ένας Σαουδάραβας έπεσε με αυτοκίνητο πάνω σε πλήθος σε χριστουγεννιάτικη αγορά του Μαγδεμβούργου, σκοτώνοντας έξι άτομα και τραυματίζοντας 300.
Λίγους μήνες πριν, στη Σόλινγκεν, μια επίθεση με μαχαίρι άφησε τρεις νεκρούς και οκτώ τραυματίες.
Οι πόλεις όπου σημειώθηκαν επιθέσεις έγιναν σύμβολα της αποτυχίας της μεταναστευτικής πολιτικής: Σόλινγκεν, Μαγδεμβούργο, Άσαφενμπουργκ.
Η αλλαγή τακτικής του Μερτς δεν ήταν τυχαία. Συντηρητικοί πολιτικοί αποκάλυψαν στο POLITICO ότι η στρατηγική του στόχευε στην αναχαίτιση της διαρροής ψηφοφόρων προς την ακροδεξιά. Τις ημέρες μετά την επίθεση στο Άσαφενμπουργκ, το CDU παρακολουθούσε με ανησυχία την πτώση των ποσοστών του από 35% στις αρχές Δεκεμβρίου σε μόλις 28% στα τέλη Ιανουαρίου.
«Ο κόσμος αισθάνεται πως τίποτα δεν αλλάζει, ότι συνεχίζεται η ίδια παλιά πολιτική», δήλωσε βουλευτής της παράταξης.
«Το μεταναστευτικό ήταν η ευκαιρία να αλλάξει αυτό».
Η στάση του Μερτς στη γερμανική Βουλή ισορροπούσε σε λεπτές γραμμές. Επέμεινε ότι το CDU δεν θα συνεργαστεί με το AfD, διατηρώντας το «τείχος προστασίας», αλλά ταυτόχρονα δήλωσε ότι η κατάσταση απαιτεί άμεση δράση. «Ναι, το AfD μπορεί για πρώτη φορά να επιτρέψει την ψήφιση ενός απαραίτητου νόμου», είπε, τονίζοντας πως η χώρα δεν μπορεί να παραμένει αδρανής απέναντι στην εγκληματικότητα.
Παρά την κριτική από αριστερά κόμματα και τα μέσα ενημέρωσης, το CDU στήριξε σχεδόν ομόφωνα τον Μερτς.
Ο Jürgen Hardt, υψηλόβαθμος βουλευτής του CDU, υποστήριξε πως η νέα γραμμή θα σταματήσει τη διαρροή ψήφων προς το AfD και ίσως ανακτήσει κάποιες. Την ίδια ώρα, το AfD πανηγύριζε.
Τα κυρίαρχα κόμματα αναγκάστηκαν να μιλήσουν για τα δικά του θέματα, νομιμοποιώντας τη ρητορική του.
«Οι αφηγήσεις των πολιτικών μας αντιπάλων κατέρρευσαν από την ίδια την πραγματικότητα», δήλωσε βουλευτής του AfD λίγο πριν τις εκλογές. Υπό την ηγεσία της Άλις Βάιντελ, το AfD εδραίωνε τη θέση του.
Η διεθνής αποδοχή του μεγάλωνε – με υποστηρικτές όπως ο Έλον Μασκ, ενώ υψηλόβαθμα στελέχη του παρευρέθηκαν στην ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Βάιντελ επιδίωξε συνάντηση με τον Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν, σε μια κίνηση ενίσχυσης των διεθνών διασυνδέσεων του κόμματος.
Αναταράξεις από τη Νέα Κυβέρνηση στις ΗΠΑ
Ενώ στη Γερμανία η συζήτηση επικεντρωνόταν στη μετανάστευση, η νέα κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον ετοιμαζόταν για δυναμικές παρεμβάσεις.
Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Βανς εξαπέλυσε δριμεία κριτική στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες, κατηγορώντας τις για την ανεξέλεγκτη μετανάστευση.
Παράλληλα, ο Τραμπ ανακοίνωσε πως σχεδιάζει ειρηνευτικές συνομιλίες με τον Πούτιν, αγνοώντας Ουκρανούς και Ευρωπαίους ηγέτες, ενώ φάνηκε διατεθειμένος να κάνει παραχωρήσεις στη Μόσχα.
Παρότι αυτές οι εξελίξεις θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη Γερμανία, η εξωτερική πολιτική δεν ήταν κεντρικό ζήτημα της εκστρατείας.
Μόνο την τελευταία ημέρα πριν τις εκλογές τέθηκε στην ατζέντα των υποψηφίων. Δύο ημέρες πριν από την κάλπη, ο Μερτς προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στην προστασία των ΗΠΑ. «Όπως και το 1949, καλούμαστε να ξαναχτίσουμε τη Γερμανία», δήλωσε.
Η εκλογική νίκη του, όμως, δεν αλλάζει το γεγονός ότι η νέα κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια σειρά γεωπολιτικών κρίσεων, την ώρα που ο δημόσιος διάλογος εστιάζει αλλού.
