Οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές στη Γαλλία είναι από τις πιο σημαντικές των τελευταίων δεκαετιών, τόσο για τη χώρα όσο και για την υπόλοιπη Ευρώπη. Μέσα σε δύο εβδομάδες, η Γαλλία μπορεί να έχει μια αριστερή ή ακροδεξιά κυβέρνηση - ή να οδηγηθεί σε πολιτικό αδιέξοδο, αν κανένα μπλοκ δεν κερδίσει την πλειοψηφία, βάζοντας τη χώρα σε... παύση, ενώ οι διεθνείς εξελίξεις «τρέχουν».
H Γαλλία κινδυνεύει να μπει σε μία μακρά περίοδο αστάθειας και η διεθνής κοινότητα φοβάται έναν αποδυναμωμένο Μακρόν, καθώς η Μαρίν Λεπέν έκανε σαφές ότι αν το RN κερδίσει, ο Γάλλος πρόεδρος δεν θα μπορεί να χαράσσει μόνος του τη στρατηγική της χώρας γύρω από κρίσιμα θέματα, όπως η Ουκρανία, η άμυνα και η διπλωματία. Τις ανησυχίες της Ευρώπης ενίσχυσε την Πέμπτη ο ηγέτης του ακροδεξιού RΝ, ο οποίος υποσχέθηκε να πάρει πίσω δισεκατομμύρια ευρώ από την ΕΕ, εάν το κόμμα του σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση στη Γαλλία.
Οι εκλογές θα διεξαχθούν σε δύο γύρους, αύριο Κυριακή 30 Ιουνίου και στις 7 Ιουλίου.
Πώς φτάσαμε ως εδώ;
Λίγα λεπτά αφότου ανακοινώθηκε ότι το κόμμα τού Μακρόν, «Αναγέννηση», υπέστη συντριπτική ήττα στις ευρωεκλογές του Ιουνίου, ο Γάλλος πρόεδρος προκήρυξε πρόωρες εθνικές εκλογές - και έγινε ο πρώτος πρόεδρος που το κάνει από το 1997. Η «Αναγέννηση» ήρθε δεύτερη, με λιγότερες από τις μισές ψήφους που κέρδισε το ακροδεξιό κόμμα «Εθνικός Συναγερμός» (RN) της Μαρίν Λεπέν - και οριακά μπροστά από τον αριστερό συνασπισμό που τερμάτισε τρίτο.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, ο Μακρόν δεν φοβάται τις τολμηρές αποφάσεις. Την πρώτη φορά που έθεσε υποψηφιότητα για εκλεγμένο αξίωμα, με ένα κόμμα που είχε δημιουργήσει μόλις ένα χρόνο πριν, έγινε πρόεδρος. Ωστόσο, ακόμη και για τα δικά του δεδομένα, η απόφαση για πρόωρε κάλπες είναι ένα τεράστιο ρίσκο.
«Αν κερδίσει το στοίχημα, θα μείνει στην ιστορία ως ένας εξαιρετικός στρατηγός», δήλωσε στο CNN ο Κέβιν Αρσενό, πολιτικός επιστήμονας στο πανεπιστήμιο Sciences Po στο Παρίσι. «Αν όχι, νομίζω ότι θα μείνει στην ιστορία ως κάποιος που ανατίναξε το παραδοσιακό κομματικό σύστημα στη Γαλλία και... έριξε χειροβομβίδα στους θεσμούς της Πέμπτης Δημοκρατίας».
Γιατί ο Μακρόν προκήρυξε εκλογές;
Η απόφαση του Μακρόν αιφνιδίασε ακόμη και τους στενότερους συμμάχους του, καθώς δεν ανέμεναν κάλπες στη Γαλλία πριν από το 2027. Οι πολιτικοί σπάνια προκηρύσσουν εκλογές όταν το κόμμα τους βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις - και δεν υπάρχει λόγος να το κάνουν.
Ειδικοί έχουν αναλύσει τα πιθανά κίνητρά του. Αν και ο Μακρόν εξελέγη για δεύτερη προεδρική θητεία το 2022, το κόμμα του δεν κατάφερε να κερδίσει την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Για να περάσει αμφιλεγόμενα νομοσχέδια, όπως η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, ο Μακρόν αναγκάζεται όλο και περισσότερο να παρακάμπτει το κοινοβούλιο και να καταφεύγει σε προεδρικά διατάγματα, προς αγανάκτηση των κομμάτων της αντιπολίτευσης και μεγάλου μέρους των πολιτών.
Μια θεωρία σχετικά με το γιατί ο Μακρόν προκήρυξε εκλογές τώρα είναι ότι ούτως ή άλλως η Γαλλία μπορεί να αναγκαζόταν να προσφύγει στις κάλπες πολύ σύντομα. Κάθε φορά που ο Μακρόν περνάει έναν νόμο με προεδρικό διάταγμα, σύμφωνα με το άρθρο 49.3 του γαλλικού συντάγματος, το κοινοβούλιο μπορεί να δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνησή του. Για φέτος έχουν προγραμματιστεί περισσότερα νομοσχέδια δαπανών και η κυβέρνηση Μακρόν μπορεί να μην επιβιώσει. Ίσως ο Μακρόν έκρινε ότι είναι προτιμότερο να μην πιεστεί.
Μια άλλη θεωρία είναι ότι ο Μακρόν «τζογάρει», πιστεύοντας ότι μπορεί να νικήσει τα εξτρεμιστικά κόμματα εφόσον εκτεθούν στην εξουσία. Με τη Λεπέν να φαίνεται όλο και πιο πιθανό να τον διαδεχθεί στην προεδρία το 2027 -όταν ο Μακρόν δεν θα μπορεί να θέσει υποψηφιότητα για τρίτη θητεία- αυτές οι εκλογές μπορεί να αναγκάσουν το κόμμα της να αναλάβει την ευθύνη εκ των προτέρων.
Οταν δεν είχαν κάποιο αξίωμα, τόσο η ακροδεξιά όσο και η αριστερά ασκούσαν σκληρή κριτική στις πολιτικές Μακρόν, μοιράζοντας υποσχέσεις. Μόλις αναλάβουν καθήκοντα, όμως, θα αντιμετωπίσουν περιορισμούς και μπορεί να μην έχουν τη δυνατότητα να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις τους - ή απλά να διακινδυνεύσουν να αποδειχθούν... ανίκανοι.
Αρα, η παραχώρηση κάποιας εξουσίας τώρα μπορεί να δώσει στο κόμμα Μακρόν περισσότερες πιθανότητες το 2027.
Η εκλογική διαδικασία
Η Εθνοσυνέλευση της Γαλλίας έχει 577 έδρες, μία για κάθε εκλογική περιφέρεια. Για την απόλυτη πλειοψηφία ένα κόμμα χρειάζεται 289 έδρες. Στην απερχόμενη κυβέρνηση, η συμμαχία του Μακρόν είχε μόνο 250 έδρες και έτσι χρειαζόταν την υποστήριξη άλλων κομμάτων για να περάσει νόμους.
Ένας υποψήφιος μπορεί να κερδίσει στον πρώτο γύρο συγκεντρώνοντας το 50% των ψήφων, εφόσον η συμμετοχή αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 25% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων της εκλογικής περιφέρειας.
Σε περίπτωση δεύτερου γύρου, όποιος κερδίσει τουλάχιστον το 12,5% των ψηφοφόρων στην πρώτη μπορεί να θέσει υποψηφιότητα. Σε αυτό το στάδιο, ορισμένοι υποψήφιοι μπορεί να αποχωρήσουν για να δώσουν σε άλλους περισσότερες πιθανότητες νίκης. Εάν κανένας υποψήφιος δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο 12,5%, οι δύο πρώτοι υποψήφιοι πηγαίνουν σε δεύτερο γύρο.
Ο ρόλος του προέδρου και η πιθανότητα συγκατοίκησης
Η Εθνοσυνέλευση είναι υπεύθυνη για τη θέσπιση εσωτερικών νόμων - από τις συντάξεις και τη φορολογία έως τη μετανάστευση και την εκπαίδευση - ενώ ο πρόεδρος καθορίζει την εξωτερική, ευρωπαϊκή και αμυντική πολιτική της χώρας.
Αν ο πρόεδρος της χώρας και η πλειοψηφία του κοινοβουλίου ανήκουν στο ίδιο κόμμα, τα πράγματα βαίνουν καλώς. Όταν δεν συμβαίνει αυτό, η κυβέρνηση μπορεί να... μπλοκάρει.
Με δεδομένο ότι η «Αναγέννηση» του Μακρόν έρχεται τρίτο κόμμα στις δημοσκοπήσεις κι ενώ απομένουν άλλα τρία χρόνια για να ολοκληρώσει την προεδρική θητεία του ο Μακρόν, πιθανόν να χρειαστεί να διορίσει πρωθυπουργό από κόμμα της αντιπολίτευσης - για πρώτη φορά στην πολιτική ιστορία της σύγχρονης Γαλλίας θα υπάρξει συγκατοίκηση στα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας.
Κάποιοι υπουργοί της κυβέρνησης διορίζονται από τον πρόεδρο. Ο Μακρόν αν και θεωρητικά θα είναι ελεύθερος να διορίζει όποιον θέλει, στην πράξη θα είναι υποχρεωμένος οι επιλογές να αντικατοπτρίζουν τη βούληση της πλειοψηφίας της Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης.
Ποιοι είναι οι βασικοί παίκτες;
Τον Ιανουάριο ο (προστατευόμενος του Μακρόν) Γκαμπριέλ Ατάλ έγινε ο νεότερος πρωθυπουργός στην ιστορία της Γαλλίας, σε ηλικία 34 ετών. Μόλις επτά μήνες αργότερα, είναι πιθανόν να καταρριφθεί αυτό το ρεκόρ από τον Ζορντάν Μπαρντελά, τον 28χρονο ηγέτη του RN (Εθνικός Συναγερμός).
Ο Μπαρντελά επιλέχθηκε από τη Λεπέν να ηγηθεί του κόμματος το 2022, τερματίζοντας την 50ετή διακυβέρνηση από την οικογένεια Λεπέν και συνεχίζοντας την προσπάθεια... αποτίναξης του «βρώμικου» παρελθόντος τού κόμματος. Ο Μπαρντελά εντάχθηκε στο RN όταν ήταν 16 ετών και φοίτησε για λίγο στο διάσημο πανεπιστήμιο της Σορβόννης, πριν εγκαταλείψει τις σπουδές για να αναρριχηθεί στις τάξεις του κόμματος. Αν καθίσει στον πρωθυπουργικό θώκο, θα γίνει ο νεότερος πρωθυπουργός της Ευρώπης εδώ και δύο και πλέον αιώνες.
Η αριστερή συμμαχία
Στην αριστερά, τέσσερις ημέρες μετά την προκήρυξη των πρόωρων εκλογών από τον Μακρόν, τα κόμματα που συμμάχησαν δημιούργησαν το Νέο Λαϊκό Μέτωπο. Η δυνητικά εύθραυστη αυτή συμμαχία περιλαμβάνει τον τρεις φορές υποψήφιο για την προεδρία Ζαν-Λικ Μελανσόν, ηγέτη του κόμματος «Ανυπότακτη Γαλλία», τους Σοσιαλιστές, τους Κομμουνιστές, τους Οικολόγους και το κεντροαριστερό κόμμα Place Publique, με επικεφαλής τον δημοφιλή ευρωβουλευτή Ραφαέλ Γκλουκσμάν.
Δεν είναι σαφές ποιον θα προτείνει το μπλοκ για πρωθυπουργό, θα μπορούσε όμως να επιφέρει πλήγμα στην «Αναγέννηση» του Μακρόν.
Τα προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίσει μια νέα κυβέρνηση;
Από τη στιγμή που ο Μακρόν προκήρυξε τις εκλογές, οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν τρομάξει - πρώτα με την προοπτική να αναλάβει κυβέρνηση η ακροδεξιά και στη συνέχεια με τις οικονομικές πολιτικές που υπόσχονται να εφαρμόσουν, τόσο η αριστερά όσο και η σκληρή δεξιά.
Την περασμένη Πέμπτη, η απόδοση των 10ετών γαλλικών κρατικών ομολόγων έφθασε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν τριών εβδομάδων.
Η Γαλλία έχει ένα από τα υψηλότερα ελλείμματα στην Ευρωζώνη. Στις 19 Ιουνίου η Κομισιόν της «τράβηξε το αφτί» για τις υπερβολικές δαπάνες, οι οποίοι μπορεί σύντομα να περιοριστούν κατά πολύ από τις Βρυξέλλες, κόντρα στις πλουσιοπάροχες υποσχέσεις του RN και του Νέου Λαϊκού Μετώπου.
«Η συζήτηση στην αριστερά και τη δεξιά δεν αφορά τη δημοσιονομική εξυγίανση, αλλά τον βαθμό δημοσιονομικής επέκτασης που θέλουν να εφαρμόσουν», δήλωσε στο CNN ο Mujtaba Rahman, διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στην Eurasia Group. «Κανείς δεν μιλάει για λιτότητα».
Αν και ο Μπαρντελά πρόσφατα χαμήλωσε τον πήχη στα σχέδια δαπανών του RN, ο Rahman προειδοποίησε ότι μπορεί να υπάρξει σύγκρουση μεταξύ των Βρυξελλών και της επερχόμενης γαλλικής κυβέρνησης.
Ποιο μπορεί να είναι το αποτέλεσμα;
Το σύστημα ψηφοφορίας δύο γύρων καθιστά τις προβλέψεις δύσκολες. Εάν το RN φτάσει στον δεύτερο γύρο σε πολλές εκλογικές περιφέρειες, οι πολίτες μπορεί να ψηφίσουν με τακτικισμό για να μην εκλεγεί το κόμμα τη δεύτερη Κυριακή. Ωστόσο, το προβάδισμά τους στις δημοσκοπήσεις υποδηλώνει ότι είναι σε καλό δρόμο για να βελτιώσουν σημαντικά τον αριθμό των εδρών που έχουν στο απερχόμενο κοινοβούλιο - ακόμη και αν δεν καταφέρουν να αποκτήσουν την απόλυτη πλειοψηφία.
Το πιο πιθανό σενάριο είναι ένα κοινοβούλιο με σχετική πλειοψηφία για το RN. Αλλά ο Μπαρντελά έχει δηλώσει ότι το κόμμα του θα σχηματίσει κυβέρνηση μόνο αν κερδίσει την απόλυτη πλειοψηφία. Τότε, ο Μακρόν ίσως χρειαστεί να αναζητήσει έναν πρωθυπουργό από τα αριστερά ή από κάπου αλλού. Η Γαλλία ίσως επιλέξει μια «τεχνοκρατική» κυβέρνηση.
Όποια κι αν είναι η σύνθεση της επόμενης Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης, τα επόμενα τρία χρόνια της Γαλλίας είναι πιθανό να χαρακτηριστούν από αστάθεια, καθώς τα κόμματα προσπαθούν να κρατήσουν τα χέρια τους καθαρά ενόψει των κρίσιμων προεδρικών - και ενδεχομένως βουλευτικών - εκλογών του 2027.
