Λίγα χρόνια πριν κυκλοφόρησε το βιβλίο του κορυφαίου δικηγόρου Τζέφρι Ρόμπερτσον, που το 2014 ήρθε μαζί με την Αμάλ Κλούνεϊ και τον Νόρμαν Πάλμερ στην Αθήνα για την υπόθεση της επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα.
Πρόκειται για έναν σφοδρό επικριτή του Βρετανικού Μουσείου, το οποίο κατηγορεί ότι εκθέτει «κλεμμένα πολιτιστικά αγαθά»: Οι διαχειριστές του Βρετανικού Μουσείου έχουν γίνει οι μεγαλύτεροι αποδέκτες κλεμμένης περιουσίας στον κόσμο και η μεγάλη πλειονότητα της λείας τους δεν εκτίθεται καν δημόσια, δήλωνε στον Guardian πίσω το 2019.
Εκτός από τα Γλυπτά του Παρθενώνα, στα μουσεία της Μεγάλης Βρετανίας (αλλά και στο Λούβρο) υπάρχουν χιλιάδες εκθέματα ιστορικών πολιτισμών, που δεν έχουν καμία σχέση με την Ελλάδα αλλά ούτε και την Ευρώπη: Πρόκειται για ανεκτίμητης αξίας θησαυρούς «χαμένων πολιτισμών» που αποσπάστηκαν από τις αποικίες και μεταφέρθηκαν στα μητροπολιτικά κέντρα.
Υποστηρίζοντας την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών με βάση τις αρχές του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Ρόμπερτσον παρατηρούσε τότε ότι ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, «ενεργοποίησε τη συζήτηση» δηλώνοντας ότι «η αφρικανική πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί πλέον να παραμένει αιχμάλωτη των ευρωπαϊκών μουσείων».
«Οι πολιτικοί μπορεί να ζητούν περισσότερο ή λιγότερο ειλικρινείς συγγνώμες για τα εγκλήματα των πρώην αυτοκρατοριών τους, αλλά ο μόνος τρόπος που είναι πλέον διαθέσιμος για την επανόρθωσή τους είναι να επιστραφούν τα λάφυρα του βιασμού της Αιγύπτου και της Κίνας και της καταστροφής των αφρικανικών και ασιατικών και νοτιοαμερικανικών κοινωνιών», υπογράμμιζε.
Ποιοι είναι όμως αυτοί οι κλεμμένοι θησαυροί
Τα χάλκινα της Νιγηρίας
Χιλιάδες χάλκινα γλυπτά, που χρονολογούνται από τον 13ο αιώνα, κοσμούσαν το παλάτι στο Βασίλειο του Μπενίν στην επικράτεια της σημερινής Νιγηρία.
Η συλλογή περιλάμβανε περίτεχνα διακοσμημένες πλάκες, προτομές, φιγούρες ζώων και ανθρώπων, βασιλικά αντικείμενα και στολίδια. Το 1897, η Βρετανική Αυτοκρατορία έστειλε στρατεύματα για να τιμωρήσει τους αντάρτες του Μπενίν που επιτέθηκαν στην αυτοκρατορική εξουσία. Οι στρατιώτες λεηλάτησαν την πόλη και περισσότερα από 900 ιστορικά αντικείμενα από το πρώην βασίλειο, συμπεριλαμβανομένων πάνω από 200 χάλκινων, κατέληξαν στο Βρετανικό Μουσείο, που αποτελεί πλέον μέρος της συλλογής του με «αμφισβητούμενα αντικείμενα».
Από την ανεξαρτησία της το 1960, η Νιγηρία έχει επιδιώξει την επιστροφή των χάλκινων. Αν και το Βρετανικό Μουσείο συμφώνησε να δανείσει τα Χάλκινα στη Νιγηρία, δεν έχει συμφωνήσει για την πλήρη επιστροφή τους.
Στήλη της Ροζέττας
Η Στήλη της Ροζέττας έδωσε στους ερευνητές τη μοναδική ευκαιρία να αποκρυπτογραφήσουν και να κατανοήσουν τους πολιτισμούς και την ιστορία της Αρχαίας Αιγύπτου. Η Στήλη μεταφέρθηκε εκτός Αιγύπτου από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Στη συνέχεια, οι Βρετανοί πήραν το αντικείμενο, όταν νίκησαν τους Γάλλους το 1815.
Η Στήλη της Ροζέττας είναι μια πέτρινη πλάκα που προέρχεται από τον ναό του Πτολεμαίου Ε’ του Επιφανούς. Χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.Χ. και φέρει επιγραφή σε δύο γλώσσες, αιγυπτιακή και ελληνική και τρία συστήματα γραφής: ιερογλυφικά, δημώδη αιγυπτιακή και ελληνική.
Συλλογή Μακντάλα
Η συλλογή του Βρετανικού Μουσείου περιλαμβάνει περίπου 80 αντικείμενα, μεταξύ των οποίων θρησκευτικά κείμενα από τη Μακντάλα (τώρα γνωστή ως Amba Mariam) της Αιθιοπίας, όπου στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ο αυτοκράτορας Tewodros II (βασίλεψε την περίοδο 1855–1868) έχτισε μεταξύ άλλων ένα φρούριο, βιβλιοθήκη και θησαυροφυλάκιο.
Η συλλογή περιλαμβάνει τελετουργικούς σταυρούς, δισκοπότηρα, ομπρέλες πομπής, όπλα, υφάσματα, κοσμήματα και αρχαιολογικό υλικό, καθώς και ταμπότ (πινακίδες βωμού που καθαγιάζουν ένα εκκλησιαστικό κτίριο που είναι άκρως ιερά αντικείμενα στην Αιθιοπική Ορθόδοξη παράδοση).
Πολλά από τα έργα της συλλογής Μακντάλα αντιπροσωπεύουν πολλές από τις μεγάλες καλλιτεχνικές παραδόσεις της Αιθιοπίας. Σημειώνεται πως το 1999, ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος για την Επιστροφή των Αιθιοπικών Θησαυρών Μακντάλα (AFROMET) με αποστολή να επιστραφούν τα αντικείμενα στην Αιθιοπία. Η οργάνωση πέτυχε την ανάκτηση ορισμένων αντικειμένων, αν και η εκστρατεία της συνεχίζεται.
Το διαμάντι Koh-i-Noor
Το Koh-i-Noor είναι ένα από τα μεγαλύτερα κομμένα διαμάντια στον κόσμο, 105,6 καρατίων. Το διαμάντι κοσμεί πλέον το Στέμμα του Βασιλιά Καρόλου. Άλλαξε χέρια πολλές φορές, μέχρι που τελικά παραδόθηκε στη βασίλισσα Βικτώρια μετά τη βρετανική προσάρτηση της Ινδίας το 1849.
Σήμερα, το διαμάντι εκτίθεται στον Πύργο του Λονδίνου στο Jewel House. Οι κυβερνήσεις της Ινδίας, του Πακιστάν, του Ιράν και του Αφγανιστάν διεκδικούν το Koh-i-Noor και έχουν ζητήσει την επιστροφή του από τότε που η Ινδία κέρδισε την ανεξαρτησία το 1947. Η βρετανική κυβέρνηση απέρριψε τα αιτήματα των παραπάνω χωρών και υποστήριξε ότι το διαμάντι αποκτήθηκε νόμιμα.
Κεφάλια Μαορί
Ταριχευμένα κεφάλια Μαορί, με παραδοσιακά τατουάζ, εκτίθενται σε διάφορα ευρωπαϊκά μουσεία, συμπεριλαμβανομένου του Βρετανικού Μουσείου.
Οι Μαορί συνήθιζαν να χαράσσουν το δέρμα και μετά γέμιζαν τις αυλακώσεις με μελάνι. Κάπως έτσι γεννήθηκε το τατουάζ. Τα περίφημα τατουάζ προσώπου Ta moko αντιπροσώπευαν την υψηλή κοινωνική θέση στην κουλτούρα των Μαορί και τα ταριχευμένα κεφάλια έπαιζαν σημαντικό ρόλο στις ιερές τελετές τους, καθώς ήταν «τρόπαια νίκης», μετά από μάχες και πολέμους ανάμεσα σε φυλές.
Όταν οι Ευρωπαίοι αποβιβάστηκαν στη Νέα Ζηλανδία το 1770, αυτά τα κεφάλια των Μαορί έγιναν αντικείμενα για εμπόριο. Τα τελευταία χρόνια, η Νέα Ζηλανδία έχει εργαστεί για τον επαναπατρισμό αυτών των προγονικών λειψάνων, αν και μερικά εξακολουθούν να φυλάσσονται από μουσεία.
