Αντί προλόγου για την κουβέντα που είχαμε με τη Μαρία Παπαγεωργίου, σε μια ήσυχη γωνιά του Παγκρατίου, επιλέγω να μοιραστώ μαζί σας, τα λόγια που μου είπε στο τέλος, πριν πατήσω το «stop» της ηχογράφησης.
«Όποιος φτάσει μέχρι το τέλος της συνέντευξης, να μπει να προστάρει κάτι κάτω από αυτή: μια φωτογραφία προσωπική αν γίνεται, που όταν τη βλέπει νιώθει ελεύθερος και ευτυχισμένος! Να δούμε πόσοι θα φτάσουν μέχρι το τέλος και κυρίως πόσοι θα έχουν το θάρρος να στείλουν κάτι που θα μας κάνει και εμάς χαρούμενους!».
- Στις 5 Ιουνίου, ετοιμάζεσαι να γιορτάσεις στην Τεχνόπολη 15 χρόνια μουσικής πορείας. Έχεις σκεφτεί να κάνεις ένα μίνι απολογισμό αυτών των ετών;
Θέλει σκέψη η ερώτηση σου. Επειδή τα τελευταία χρόνια κυρίως αλλά και πιο πριν κάνω διάφορα πράγματα, δηλαδή είμαι διάσπαρτη καλλιτεχνικά πολλές φορές δεν προλαβαίνω είτε να χαρώ, είτε να κάνω απολογισμό ή να μου πω «μπράβο», γιατί μπαίνουν όλα μέσα σε μια ροή. Δεν έχω πάρει απόσταση ώστε να κάνω απολογισμό ακόμα να σου πω την αλήθεια -και ίσως να μην θέλω κιόλας- γιατί είναι δυνατό συγκινησιακά να μπαίνεις στη διαδικασία να κάνεις απολογισμούς, να σκέφτεσαι τι έχεις κάνει, τι όχι, ποιους είχες δίπλα σου, ποιους δεν έχεις πια, κλπ.
Για την ώρα προτιμώ να κρατήσω την αίσθηση γιορτής και την ανάγκη συνύπαρξης.
- Τι θα έλεγες στο νεότερο εαυτό σου όταν ξεκίναγε λοιπόν;
Να χαρεί λίγο παραπάνω την ευλογία αυτή που έχει γιατί μεγαλώσαμε σε μια γενιά -και συνεχίζουμε να είμαστε έτσι- με μεγάλη ανασφάλεια. Μας έχουν γαλουχίσει έτσι ώστε να μην μπορούμε να χαρούμε, είμαστε μονίμως σε έναν τρόμο για το τι θα μας ξημερώσει. Αν ήξερα τα ωραία πρωινά που μου ξημέρωναν όλα αυτά τα 15 χρόνια θα έλεγα στη Μαρία να το χαρεί λίγο παραπάνω, να έχει παραπάνω εμπιστοσύνη στον εαυτό της γιατί δεν είχα πολλή εμπιστοσύνη στον εαυτό μου σε πολλά πράγματα, αλλά ευτυχώς είχα ένα ένστικτο που με καθοδηγούσε σε σωστά βήματα. Και σωστά βήματα σημαίνει ότι έχω κάνει πράγματα τα οποία ήμουν ο εαυτός μου με τα λάθη του. Άρα δεν παρέκκλινα από την πίστη μου και την αισθητική μου.
Ο κόσμος τρέχει πάρα πολύ γρήγορα και βλέπω μια ανησυχία και μια αγωνία να γίνουμε αρεστοί, να γίνουμε γνωστοί, να γίνουμε γρήγορα viral, να κάνουμε πολλά views. Οπότε... αντί εμείς να μετακινούμε τον κόσμο, πολλές φορές μετακινούμαστε εμείς από αυτό που ο κόσμος θέλει να θεωρήσει για εμάς. Θεωρώ ότι προστατεύτηκα με κάποιο τρόπο από αυτό. Όχι πως δεν με πονούσε πολλές φορές, αλλά κάπως προστατεύτηκα και δεν έπεσα σε αυτή την παγίδα της γρήγορης ανάλωσης και κατανάλωσης.
- Γιατί θεωρείς συμβαίνει αυτό;
Γιατί οτιδήποτε εμπορικό πια κινείται μέσα από γρήγορες εναλλαγές και γρήγορες επιτυχίες. Το κομμάτι της εμπορικής εκμετάλλευσης πάντα υπήρχε στη μουσική. Αυτό κάνω κι εγώ, μμπορεύομαι την τέχνη. Αλλά ο τρόπος και ο βαθμός που θα την εμπορευτείς έχει να κάνει με το τι αντέχεις και τι πιστεύεις ότι είναι σωστό.
Είμαστε περισσότερο στην εποχή των influencers παρά στην εποχή των καλλιτέχνων. Κάποτε ξέραμε ότι οι καλλιτέχνες βγάζανε πάρα πολλά λεφτά, τώρα δεν ισχύει αυτό. Οπότε έχουμε λίγο μπερδευτεί αν πρέπει να είμαστε δημόσια πρόσωπα, αν πρέπει να είμαστε καλλιτέχνες, αν πρέπει να έχουμε μουσική, αν πρέπει να έχουμε δημόσιο λόγο, αν πρέπει να διαφημίζουμε προϊόντα. Έχει χαθεί λίγο η ισορροπία. Αλλά έχει να κάνει προφανώς και με τις εποχές, δεν φαίνεται μόνο οι καλλιτέχνες για αυτό.
- Θεωρείς ότι το έχεις τακτοποιήσει, το έχεις λύσει;
Όχι, και τα δικά μας τα «σπίτια» δυσκολεύονται να είναι σταθερά γιατί κάθε φορά που βρίσκω μια ισορροπία μεταβάλλεται μέσα σε ένα εξάμηνο. Δηλαδή, από την εργασία που θα κάνω για να βιοπορίζομαι μέχρι τις καλλιτεχνικές αποφάσεις που θα πάρω. Όσο πιο γρήγορα όμως δούμε ότι οι εποχές μετακινούνται ούτως ή άλλως πολύ γρήγορα, τόσο το καλύτερο. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να μην δενόμαστε με προσδοκίες, να είμαστε περισσότερο παρατηρητικοί και για τον εαυτό μας και για την κοινωνία και ίσως να είμαστε και πιο αποτελεσματικοί ως καλλιτέχνες. Οπότε προσπαθώ και εγώ πάρα πολύ με την δική μου προσωπική ψυχοθεραπεία, κάθε φορά που δυσκολεύομαι με το επόμενο εμπόδιο να λέω, «that's life, έτσι είναι η ζωή, τώρα, πώς θα κινηθείς;».
Έτσι βοηθήθηκα στους φρενήρεις ρυθμούς που ζούμε και προφανώς μέσα μου καταλάβαινα ότι δεν είναι φυσιολογικοί γι'αυτό πάθαινα και αγχώδη διαταραχή δέκα χρόνια. Με βοήθησε η σκέψη ότι «σήμερα κάνω το καλύτερο που μπορώ και παρατηρώ καλύτερα, από να προσδοκώ συνέχεια να με βάλω σε ένα βάθρο, είτε στην προσωπική μου είτε στην επαγγελματική μου ζωή». Αυτό με ηρέμησε πάρα πολύ και χαίρομαι και ευχαριστιέμαι τη ζωή μου πιο πολύ πια. Δεν τα καταφέρνω πάντα προφανώς. Έχουμε εκπαιδευτεί από πάρα πολύ μικροί να μας φταίνε οι άλλοι, οπότε όταν έρχεται η πραγματικότητα και σε χτυπάει στο κεφάλι εκεί βλέπουμε πόσο ικανοί είμαστε να πατήσουμε στα πόδια μας τα ήδη ματωμένα. Εθελοτυφλούμε, πάμε να λύσουμε τα προβλήματα στους ψυχολόγους πολλές φορές με τρόπο, όχι να διορθωθούμε και να είμαστε εμείς καλύτεροι, αλλά να είμαστε καλά με όποιο κόστος για τους άλλους. Δεν είναι μόνο να βγαίνεις πιο ευτυχισμένος. Εκεί είναι και το στοίχημα της εποχής που μας έχουν πατήσει όλες τις ελευθερίες και προφανώς έχουμε πάρα πολύ θυμό και οργή και κάπου πρέπει να την ξεσπάμε. Έχουμε γίνει πάρα πολλοί αγενείς στην προσπάθειά μας να είμαστε ελεύθεροι, όμως η ελευθερία σου τελειώνει εκεί που ξεκινάει η ελευθερία του άλλου. Δεν σημαίνει ότι για να είσαι ευτυχισμένος και ελεύθερος πρέπει να καταστρέψεις ότι βρίσκεις αριστερά και δεξιά.
- Τι είναι για σένα η επιτυχία, σε νοιάζει, τη σκέφτεσαι;
Πολύ! Φυσικά και μου αρέσει η επιτυχία, τη χρειάζομαι. Καταρχάς, η επιτυχία είναι κάτι πολύ σχετικό. Η επιτυχία μπορεί να είναι να μου παίρνεις εσύ αυτή τη στιγμή συνέντευξη.
Επιτυχία για μένα σημαίνει δύο πράγματα: ρο ένα είναι ότι αυτό που έχω στο κεφάλι μου καλλιτεχνικά αφορά κάποιον κόσμο (όχι ποσοτικά), άρα αισθάνομαι καλλιτεχνικά σημαντική για να συνεχίσω. Το άλλο κομμάτι είναι ότι ποσοτικά αυτό έχει μια ανταπόκριση θετική ώστε να μπορεί να μου τροφοδοτεί το επόμενο βήμα μου καλλιτεχνικά. Το όνειρό μου, το επιτυχές σενάριο δεν είναι να γεμίζω στάδια -μακάρι να συμβεί- αλλά ότι αυτό που ξέρω θα το κάνω πιο εύκολα, ότι αν μου έρθει μια ωραία ιδέα θα μπορώ να την πραγματοποιήσω.
- Ποιοι είναι οι μουσικοί σου ήρωες;
Οι μουσικοί μου ήρωες ήταν η Τόρι Έιμος και ο Έντι Βέντερ από τους Pearl Jam, τους άκουγα στα walkman όταν πρωτοήρθα στην Αθήνα. H Τερέζα Σαλγκέιρο από τους Madredeus που άκουγα κάθε βράδυ όταν ήμουν στο λύκειο για να με παίρνει ο ύπνος, οι ιστορίες του Λεόναρντ Κοέν, η ροκιά της Ανούκ όταν ήμασταν έφηβοι. Στο Λύκειο άκουγα φτηνή pop, μεγαλώνοντας θεωρώ ότι κάνω προσπάθεια για να την αποβάλει ο οργανισμός μου γιατί δεν μου είναι χρήσιμη και δεν με βοηθάει να εξελιχθώ. Όμως εκείνα τα χρόνια ακούγαμε μουσική διαφορετικά, τη μοιραζόμασταν επίσης διαφορετικά, την έχουμε συνδέσει με ανθρώπους, υπήρχε και μια ξεγνοιασιά οπότε μάλλον γι'αυτό πήγα τόσο πίσω.
- Πώς σου φαίνεται που πλέον όλοι μας σηκώνουμε το κινητό στη συναυλία και κάνουμε live ή τραβάμε το βίντεο;
Μου έχουν τύχει δυο-τρεις περιπτώσεις που θυμάμαι. Σε κάποια φάση είδα ένα κορίτσι μόνο του στη Λάρισα που κρατούσε το κινητό και μιλούσε κάπως με αγωνία και τραβούσε και μιλούσε. Όταν τελείωσε το τραγούδι τη ρώτησα με ποιον μιλάει. Ήταν ένα παιδί το οποίο δεν μπορούσε να περπατήσει, είχε χτύπησει το πόδι του και προσπαθούσε να μοιραστεί τη στιγμή μαζί του.
Στις συναυλίες στα Γρεβενά θα υπάρχουν άνθρωποι από κάτω δικοί μου που τραβάνε σχεδόν όλο το live σε βίντεο για να το στείλουν στους γονείς μου. Θέλω να πω ότι βοηθάει η τεχνολογία πολλές φορές όμως στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μια μηχανική κίνηση που μετά ούτε καν τα κοιτάμε. Τα βάζουμε για να κοινωνικοποιηθούμε, μετά τα κάνουμε story για να πούμε ότι εγώ ήμουν εκεί. Πράγματα τα οποία επίσης επιβαρύνουν την ψυχολογία μας, έχεις πάρα πολλή ανάγκη να το μοιραστείς, να το δουν οι άλλοι, βλέπεις τους άλλους ότι είναι πάντα ευτυχισμένοι στις παραλίες, ότι κάνουν sold out συναυλίες, είναι με φίλους που περνάνε καλά και ζουν υπέροχες στιγμές. Γεμίζεις με stories των ανθρώπων που ρέει η ευτυχία και νομίζεις ότι είσαι ο μόνος στεναχωρημένος επί Γης! Ζούμε στην εποχή της εικόνας, αλλά ζούμε εδώ και 100 χρόνια δεν είναι τωρινό αυτό. Παλιά εγώ ήμουν ο αρχηγός της μηχανής,δηλαδή εγώ αποφάσιζα πότε θα ανοίξω το μηχάνημα, τώρα ποιος εξουσιάζει ποιον;
- Θυμάσαι ποιο ήταν το πρώτο τραγούδι που χόρεψες, το πρώτο τραγούδι που σε έκανε να κλάψεις, το πρώτο τραγούδι που τραγούδησες ως παιδί ή που αφιέρωσες σε έναν άνθρωπο;
Μου έλεγε η μαμά μου πως όταν έκλαιγα με σήκωνε στα δύο τις χέρια και μου τραγουδούσε τα «Ριάλια» και τρελαινόμουν, ξεχνούσα το κλάμα, τα πάντα.Στο αυτοκίνητο όταν πηγαίναμε διακοπές, τρελαινόμουν με το «Είναι γάτα είναι γάτα, ο κοντός με τη τραβάτα»! Έχω μία ηχογράφηση που είμαι Ε' δημοτικού, μόλις έχω μάθει να παίζω κιθάρα και τραγουδάω το «Ρίτα Ριτάκι». Το έχουμε σε μια κασέτα και με ακούς με φωνούλα ψιλή.
- Όταν επιστρέφεις στα Γρεβενά πώς νιώθεις;
Είναι σαν να εκπληρώθηκε το εφηβικό μου όνειρο. Δεν μπορώ να σου κάνω εικόνα το συναίσθημα. Είναι τρομερά συγκινητικό. Είναι πατρίδα, πάντα είναι το σπίτι μου. Ήμουν μέχρι τα 18 εκεί.
- Ήθελες να φύγεις;
Όλοι θέλαμε να φύγουν, κανένας δεν ήθελε να μείνει εκτός αν ήταν κάποιο παιδί αγροτών που έμεινε για την αγροτική εργασία. Δεν είχαμε πανεπιστήμια, οπότε ήξεραν και οι γονείς ότι στα 18 τα παιδιά τους θα ανοίξουν τις φερούγες και θα φύγουν. Δηλαδή, στα Γρεβενά δεν υπήρχε ηλικία 18 με 25. Ακόμα δηλαδή δεν πολυ-υπάρχει.
Επίσης, δεν υπήρχαν τότε τα μουσικά σχολεία ή υπήρχε ένα στη Σιάτσιστα, αλλά εμείς φαντάσου ούτε καν το ξέραμε. Δεν υπήρχε η κουλτούρα ότι θα γίνει σοβαρή δουλειά από αυτά τα σχολεία. Και όμως βλέπεις τώρα ότι τα παιδιά που έχουν τελειώσει τα μουσικά σχολεία, είναι το νέο μέλλον.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η υπόσχεση που έδωσε στον Μίκη Θεοδωράκη
- Κεφάλαιο Μίκης Θεοδωράκης, ο οποίος σε ξεχώρισε και ετοιμάζεις συναυλία στην Κίνα με την Τάνια Τσανακλίδου για τον λυρικό Μίκη.
Όταν το διάβασα αυτό, δεν το πίστευα. Αυτό ήταν μια υπόσχεση που έδωσα στον Μίκη Θεοδωράκη πριν πεθάνει. Είχα ρωτήσει τον μαέστρο πριν χρόνια: «Που θέλετε να πάτε και δεν προλάβατε;». Και μου είπε: «Στην Κίνα!». Άνοιξε τα μάτια και μου είπε στην Κίνα και του λέω, «Δώστε μου 10 χρόνια να γίνω λίγο πιο γνωστή και θα σας πάω εγώ».
Έίχα ήδη πάει στην Κρήτη και είχα βρει τον κύριο Αγοραστάκη που ήταν το δεξί του χέρι του Μίκη Θεοδωράκη και μου είπε μέσα στο αυτοκίνητο ότι «Μαρία μου είπε ο Μίκης πριν πεθάνει ότι θέλει το λυρικό του έργο να περάσει μέσα από τη φωνή σου». Εγώ πάγωσα. Δεν το γνώριζα αυτό. Και του λέω «Δεν το ήξερα», μου απαντάει «Γι' αυτό σου το λέω. Επειδή δεν το ήξερες και πρέπει να το ξέρεις».
Είναι ασύλληπτα δύσκολο να πας στο εξωτερικό αν δεν σε ζητήσουν. Τώρα μιλάμε για Κίνα, που υπάρχει λογοκρισία, κλπ. Το τρέχανε δύο χρόνια, σε κάποια φάση επειδή έπρεπε να φτιάξουμε μια πρόταση και ήμουν με την Τάνια της λέω «Τάνια να σε βάλω στην πρόταση για να γίνει και λίγο πιο δελεαστική και μία το εκατομμύριο πάμε και παρέα». Μου λέει «ναι» και την παίρνω μετά από περίπου δύο χρόνια και την λέω ότι υπάρχει πιθανότητα να γίνει. Οι Κινέζοι ανταποκρίνθηκαν αμέσως, από την Ελλάδα δεν δόθηκε σχεδόν από κανέναν η πρέπουσα σημασία και δεν σου κρύβω ότι ακόμα και τώρα τρέχουμε με ραντεβού ώστε να ολοκληρωθεί η χρηματοδότηση για να φύγει η αποστολή από εδώ, από την Κίνα είναι όλα κανονισμένα εδώ και πάρα πολύ καιρό.
Για μένα λοιπόν είναι συγκινητικό, γιατί εκπληρώνω αυτή την υπόσχεση. Είναι πολύ συγκεκριμένη η συναυλία, δεν είναι ότι θέλω να κάνω γενικά Μίκη Θεοδωράκη, εκπληρώνω μια υπόσχεση και δεν έχει εμπορικό χαρακτήρα, έχει έναν προσωπικό λόγο και τραγουδάω στο Εθνικό τους Μουσείο στο Πεκίνο.
- Τι θυμάσαι από τις συναντήσεις με τον Μίκη;
Κατάφερα να μπω στα 33 μου χρόνια μέσα στο σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη και να φτιάξουμε κάτι μαζί με τους όρους ήθελα και χαιρόμασταν και οι δύο σαν μικρά παιδιά. Μετά τον δίσκο συναντιόμασταν. Στο τέλος της ζωής του είχαμε κανονισμένη μία συνάντηση και καταλάβαινα ότι ήταν από τις τελευταίες. Δεν μπόρεσε να σηκωθεί από το κρεβάτι και πήγα εγώ με ένα ηχείο και βγήκα στο μπαλκόνι γιατί μου είπε ότι ήθελε να με ακούσει να τραγουδάω. Πήρα ένα ηχείο και βγήκα στο μπαλκόνι και τραγούδησα το «Σε Δρόμους Μακρινούς» για να με ακούει στο πάνω δωμάτιο που ήξερα ήταν ξαπλωμένος και δεν μπορούσε να σηκωθεί.
Έζησα τόσες ωραίες στιγμές αλλά θέλω να πω ότι όλα αυτά θέλω να φύγουνε από την ικανότητα της Μαρίας και να περάσουν στη συνείδηση κάποιων ανθρώπων που προσπαθούν. Γιατί οι άνθρωποι προσπαθούν πάρα πολύ για να επιτύχουν το οτιδήποτε. Ο καθένας μας αν πιστεύει βαθιά σε κάτι και δουλεύει γι'αυτό, μπορεί να το κάνει. Θέλω αυτές τις συνεντεύξεις και αυτά τα λόγια να νοηματοδοτούν το πρωινό ξύπημα των ανθρώπων που δουλεύουν για κάτι.
Για την επαφή με το έργο του Θάνου Μικρούτσικου
- Και φτάνω στον Θάνο Μικρούτσικο. Ξέρω ότι δεν τον είχες συναναστραφεί, η οικογένειά του σε διάλεξε για να κάνεις το αφιέρωμα σε εκείνον.
Τον γνώρισα σε μια συναυλία, στα καμαρίνια αυτό είναι πάρα πολλά χρόνια πίσω. Με άκουσε και μου λέει «στείλε μου ένα CD να ακούσω τα τραγούδια σου». Αποφασίζω να του στείλω ένα CD που είχα μέσα τη «Νεράιδα», το «Όμορφοι κι Ηττημένοι», έξι τραγούδια έστειλα, τώρα δεν θυμάμαι με ποιο κίνητρο τα είχα βάλει αυτά συγκεκριμένα έξι. Στο τέλος κατέβασα από το ΥouΤube που έπαιζα σε ένα μικρό μαγαζί το «Χάθηκε το Φεγγάρι». Το έστειλα και την επόμενη μέρα με παίρνει τηλέφωνο από απόκρυψη, θυμάμαι και πού οδηγούσα, και μου λέει «Παιδί μου είμαι ο Θάνος Μικρούτσικος, άκουσα το CD που μου έστειλες και έβαλα να πιω και ένα ουίσκι στο τέλος!». Και προσπαθώ να καταλάβω τι μου λέει τώρα! Του απαντώ «δεν νομίζω ότι καταλαβαίνω τι μου λέτε» και μου λέει «Καλά ρε παιδί μου, είσαι στα συγκαλά σου; Σου ζητάει ένα συνθέτης να του στείλεις ένα CD με τη δουλειά σου και εσύ στέλνεις μια ζωντανή ηχογράφηση που ακούγονται από πίσω ποτήρια να τσουγκρίζουν, μάλλον οι άνθρωποι πίνουν ουίσκι την ώρα που είσαι τραγουδάς, είσαι στα συγκαλά σου;».
Με έπιασε νευρικό γέλιο, δεν προσβλήθηκα καθόλου, καταλαβαίνεις το κίνητρο του. Έτσι κάπως ήταν η αρχή μας, αλλά ανταλλάξαμε κάποια μηνύματα σεβασμού, αγάπης και εκτίμησης. Βασικά η αγάπη δεν πρόλαβε να έρθει δυστυχώς, αλλά ξέρεις έχω αρχίσει πια και πιστεύω ότι όλα γίνονται για κάποιο λόγο, δηλαδή καλλιτεχνικά έπρεπε να δοκιμαστώ γιατί αυτό με τον Θεδωράκη ήταν τεράστιο να κάνεις έναν δίσκο με δεύτερες αναγνώσεις ας πούμε. Αλλά είχα το θάρρος και την αγωνία να τα παρουσιάσω μπροστά του όταν τα διασκεύασα και όταν είχα την ιδέα και έτρεμα να δω στα μάτια του πώς θα αντιδράσει! Αλλά ήταν εκεί και αν κάτι πήγαινε πολύ λάθος θα με διόρθωνε!
Στην περίπτωση του Θάνου Μικρούτσικου ήταν η πρώτη φορά μετά το θάνατό του που κάποιος καταπιάνεται με το έργο του χωρίς να είναι αυτός εκεί. Ύστερα ο Θύμιος Παπαδόπουλος ο οποίος έχει όλη την ευθύνη για το έργο του είπε στη Μαρία την Παπαγιάννη [σ.σ. τη σύζυγο του Μικρούτσικου] ότι θα με αφήσουν ελεύθερη οπότε σαν ιδέες, τα νοήματα των κομματιών έπρεπε να τα εξερευνήσω μόνη μου με την βοήθεια της οικογένειας και της ευρείας οικογένειας δηλαδή με βοήθησε και ο Θωμαΐδης, η Μαρία, τα παιδιά του Θάνου ήταν εκεί, όλοι οι άνθρωποι με βοηθούσαν, ήξερα ότι αν χρειαστώ κάτι έχω να πιαστώ... Αλλά δεν είχα ποτέ το ίδιο το μαέστρο, έπρεπε πάντα μέσα να έχω βαθιά πίστη στο τι λέω, γιατί το λέω και πού το λέω. Κάθε φορά που πείραζα ένα τραγούδι ήταν πολύ δύσκολη διαδικασία, ήρθε να με ωριμάσει αυτός ο τρόπος δεν ξέρω αν ζούσε πώς θα γινόταν αυτό και αν θα γινόταν, αν θα είχαμε συνεργαστεί.
Επειδή δεν είχα καμία σύνδεση μεγάλη με το έργο του και δεν είχα καμία προσωπική σύνδεση και με τον Θάνο Μικρούτσικο, μπήκα σε αυτό το παιχνίδι ευτυχώς χωρίς συναισθηματισμούς. Μπήκα οριακά αφελώς μέσα σε όλο αυτό το πράγμα και δεν ήξερα πολλές φορές ότι μπορεί να αγγίξω πράγματα τα οποία για κάποιους είναι δύσκολο να τα ακούσουν. Βέβαια, εγώ αυτό που κάνω, αυτό που κλήθηκα να κάνω είναι ότι φτιάχνω παραστάσεις οι οποίες κάθε τραγούδι εξυπηρετεί ένα λόγο που υπάρχει μέσα. Δεν θα κάνω ένα τραγούδι να σου πω ότι κοίτα τι ώρα που το λέω. Το δύσκολο για μένα δεν είναι να το πω «καλά», είναι να μπορέσω να εξυπηρετήσω τη συγκίνηση του έργου του Θάνου Μικρούτσικου, του τρόπου του, να το σεβαστώ, να το κάνω με αξιοπρέπεια και σεβασμό, για να σου ανακαλέσω, να σου ξαναβγάλω το συναίσθημα με έναν άλλο τρόπο. Αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο.
- Πώς αντιμετωπίζεις μια διασκευή και τι χρειάζεται για να είναι το αποτέλεσμα καλό;
Γενικά οι διασκευές μού κάθονται γιατί όταν καταπιάνομαι με ένα τραγούδι δεν το κάνω με την ελπίδα ότι αυτό θα με βοηθήσει επειδή είναι ήδη γνωστό να ανέβω εγώ σε κάποιο σκαλί αναγνωρισιμότητας. Καταρχάς εγώ δεν είμαι αμιγώς τραγουδίστρια. Παίζω μουσική, είμαι μουσικός. Αυτό σημαίνει λοιπόν ότι πιάνω την κιθάρα και αυτομάτως προσπαθώ να μελετήσω το σύστημα μέσα στο οποίο έχει αναπτυχθεί ένα τραγούδι, προσπαθώ να κρατήσω το βασικό του ζουμί. Δηλαδή κάθε τραγούδι εκτός από στίχους και μουσική έχει ένα βασικό στοιχείο το οποίο αν το πειράξεις κατά πάσα πιθανότητα η διασκευή δεν θα είναι ωραία.
Εγώ πρέπει να πάρω την αλήθεια μου, δηλαδή να συνδεθώ με το τραγούδι, να καταλάβω τι λέει και να είμαι ψύχραιμη, να δω τι πρέπει να κάνω για να το υπηρετήσω. Άρα πρέπει ο λόγος να συνεχίσει να ρέει με αλήθεια, γιατί στο τέλος αυτό είναι που ακούμε: την αλήθεια του ανθρώπου που λέει την ιστορία. Δεν πιάνω καν όργανο πια, χτυπάω το στήθος μου να βρω τη ρυθμική αγωγή και βάζω έναν υποτιθέμενο ακροατή κάπου κοντά στο χώρο και αποφασίζω τον τρόπο που θέλω να το πω. Λέω πρώτα την ιστορία απλά με λέξεις, να βεβαιωθώ ότι εγώ νιώθω καλά με αυτό και όχι αμήχανα. Και μετά αντίστοιχα ερμηνευτικά θα κάνω το ίδιο πράγμα. Πρέπει κάπως να υπηρετείται η αλήθεια της ιστορίας του τραγουδιού.
Όταν έχεις την ορμή της νιότης πολλές φορές το «εγώ» σου, συνήθως είναι πάνω. Το σημαντικό μέσα στα χρόνια είναι να γινόμαστε πιο αφαιρετικοί, όχι πιο φειδωλοί, αλλά να έχουμε καλύτερη διαύγεια για να καταλαβαίνουμε πώς να υπηρετούμε καλύτερα το τραγούδι. Σίγουρα όταν ξεκινάς έχεις ανάγκη το χειροκρότημα, έχεις ανάγκη να δείξεις τη φωνή σου. Εγώ ακούω τον πρώτο μου δίσκο και λέω, «ρε Μαράκι, τι έχεις πάθει, δηλαδή;».
- Τα είχες δηλαδή ανάγκη και εσύ αυτά.
Βέβαια, προς Θεού! Απλά θεωρώ ότι μεγαλώνουμε και καλό είναι όταν μεγαλώνουμε, να αρχίσουμε να είμαστε πιο στοχευμένοι. Να ξέρουμε με μία κίνηση, να κάνουμε ματ στον άλλο.
- Σου ταιριάζει περισσότερο η αναλογική ή η ψηφιακή κατάσταση;
Κοίτα, τώρα ετοιμάζω τον καινούργιο δίσκο που λέγεται, «Ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος». Άρα, νομίζω, σου απαντάω. Δεν είμαι του ψηφιακού. Πέρα από ότι είμαι Γκούφης και ανεπίδεκτη μαθήσεως, δεν θέλω.
- Πες μου για αυτό το νέο δίσκο.
Τώρα κυκλοφορούμε το πρώτο single, το οποίο είναι δεύτερη ανάγνωση. Είναι μια διασκευή σε τραγούδι των Λάμδα. Θέλω να βγάλω κάποια στιγμή ένα διπλό βινίλιο που η πρώτη πλευρά θα λέγεται «Ο τελευταίος αναλογικός έρωτας» που κυκλοφόρησε το 2020 με αναλογικές ερωτικές ιστορίες, και τώρα ετοιμάζω τη δεύτερη πλευρά του δίσκου που θα λέγεται «Ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος» και έχω τα κοινωνικά τραγούδια. Από το 23 προσπαθώ να τον βγάλω, επειδή έχω κάνει όλα αυτά τα δημιουργικά πράγματα, έμεινε ο δίσκος πίσω και μετά από εννιά χρόνια που ήμουν χωρίς δισκογραφικό σπίτι, υπέγραψα με μια μεγάλη εταιρεία, τη Stay Independent, οπότε θα είναι και αυτό το τραγούδι η ανακοίνωση της συνεργασίας μας. Γίνεται οικογένεια, για μένα είναι σημαντικό να μην είμαι πια μόνη μου.
«Ο άνθρωπος τι θέλει; Αγάπη, αγκαλιά, ένα καλό φαΐ και ένα τραγούδι στον ώμο»
- Τι λες στους μαθητές σου ως δασκάλα φωνητικής;
Δεν δουλεύω μόνο με επαγγελματίες, δεν κάνω μόνο μονωδία, κάνω και εργαστήρια όπου μαζευόμαστε κύκλοι. Στους κύκλους αυτό που ζητάω απ' την αρχή είναι αποδοχή, αγάπη και παρατηρητικότητα. Και αυτό μέσα στις ώρες εξελίσσεται σε μια πολύ δημιουργική ομάδα που τελικά λέω: «Ο άνθρωπος τι θέλει; Αγάπη, αγκαλιά, ένα καλό φαΐ και ένα τραγούδι στον ώμο». Αυτά θέλουμε για να είμαστε ευτυχισμένοι. Μου είναι αδιανόητα συγκινητικό και γι' αυτό όσο κουραστικό και αν είναι δεν σταματάω να το κάνω. Να βρίσκομαι ανά την Ελλάδα με κύκλους ανθρώπων όπου σιγά σιγά, μέσα από την αγάπη, την αποδοχή και την παρατηρητικότητα θυμόμαστε τι σημαίνει να τραγουδάμε μαζί, να συν-τραγουδάμε και να προσφέρουμε. Αυτό λέω και το λέω και στον εαυτό μου. Ό,τι λέω στους μαθητές μου, το λέω στον εαυτό μου πρώτα, ότι το σημαντικό είναι να θυμόμαστε πως όταν τραγουδάμε προσφέρουμε το δώρο της φωνής μας ότι εκείνη την ώρα κάνουμε μία προσφορά. Εκεί τελειώνουν όλα, αυτό λέω και στον εαυτό μου πριν βγω να τραγουδήσω. Τι θα κάνω σήμερα, ήρθα να προσφέρω, ο καλός Θεούλης ή το καλό σύμπαν -όπου πιστεύει ο καθένας- μου έδωσε τη δυνατότητα να έχει μία αρμονία η φωνή μου παραπάνω από το μέσο όρο ίσως, έχω την υποχρέωση -όχι το δικαίωμα- έχω την υποχρέωση να τραγουδάω και να δίνω πίσω αυτό το δώρο που μου δόθηκε. Το τραγούδι μας συντροφεύει σε όλα.
- Και το safe space το δικό σου ποιο είναι;
Πάνω στη μηχανή με τον σύντροφο μου. Ελευθερία, γιατί δεν μιλάς, δεν ασχολείσαι με το κινητό σου και μένεις μόνο με τον εαυτό σου και τις σκέψεις σου. Καθαρίζεις.
- Θυμάσαι το πρώτο παρατεταμένο χειροκρότημα σε συναυλία σου;
Ναι, μου έκανε εντύπωση πέρσι στη Λάρισα, στην Κέρκυρα και στο Αγρίνιο που πήγα για πρώτη φορά, στον κήπο του Μεγάρου τότε την πρώτη μου συναυλία, στο Σταυρό του Νότου και στον Θάνο Μικρούτσικο που είχε σηκωθεί όλο το Ολύμπια. Και στου Παπάγου και εκεί σηκώθηκε ο κόσμος.
- Βλέπεις τον κόσμο από κάτω όταν τραγουδάς, τα μάτια τους, τις εκφράσεις τους;
Εξαρτάται την παράσταση. Όταν κάνω τις πιο προσωπικές μου παραστάσεις και σε πιο ζεστούς χειμερινούς χώρους μ' αρέσει, τρελαίνομαι να βλέπω τις αντιδράσεις του κόσμου. Όμως νιώθω πολλέ φορές ότι με επηρεάζει και δεν συγκεντρώνομαι. Αυτό που έχω θυμάμαι επίσης είναι όταν έκανα live streaming στο Gazarte που δεν υπήρχε χειροκρότημα και δεν ήξερα πώς με βλέπουν. Πέρασα πάρα πολύ ωραία γιατί ήμουν πολύ εστιασμένη στη μουσική. Είναι πολύ ωραία η ερώτησή σου γιατί ψάχνω να βρω τη χρυσή τομή να επικοινωνώ με τον κόσμο αλλά ταυτόχρονα να μην επηρεάζομαι και να θυμάμαι ότι πρέπει να κάνω αυτό που να κάνω, πολύ δύσκολο . Δηλαδή στον Μικρούτσικο δεν ήθελα να βλέπω κανέναν. Ωραία ερώτηση.
- Σε προβληματίζει η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης στη μουσική;
Τώρα με την Έλλη Παπακωνσταντίνου που κάνουμε το HOLY BITCH! στο θέατρο επειδή ο σκηνοθέτης λείπει, μας έχουν το AI να μας σκηνοθετεί, είναι μέσα στο concept της παράστασης αυτής. Με προβληματίζει πάρα πολύ γιατί καταρχάς αν δεν ασκήσεις την κριτική σου σκέψη θα καταλήξεις να είσαι βλάκας. Μέχρι πού θα φτάσει η χρήση και πόσο θα μας αλλοιώσει αυτό κάθε φορά είναι υπό εξέταση τα τελευταία τουλάχιστον 50-60 χρόνια που υπάρχουν ενεργά υπολογιστές. Σίγουρα θα ήταν πολύ πιο εύκολο να έχω μια ιδέα ενορχηστρωτική και να τη στείλω για να μου τη φτιάξει το AI και να την εξηγήσω στο μουσικό μου, αλλά αν αρχίσω να αντικαθιστώ τους μουσικούς θα είναι πρόβλημα. Για τη συναυλία δεν φοβάμαι, για τη μουσική μπορεί όντως να υπάρξει μια εκμετάλλευση όπως έγινε και με τις πλατφόρμες που δεν είχαμε ξαφνικά χρήματα γιατί ήταν όλα δωρεάν. Τώρα το AI μπορεί κάπως να αλλάξει την εμπορική αξία των σχέσεων, σίγουρα θα περάσουμε δύσκολα σε κάποιο κομμάτι αλλά όσο ακόμα ο κόσμος θα θέλει να συγκινείται, η πιο άμεση τέχνη για να το κάνει αυτό είναι η μουσική. Όσο ο κόσμος ακόμα θα ψάχνει αυτό το αναλογικό συναίσθημα συγκίνησης και παρηγοριάς, δεν ξέρω αν θα το ψάχνει για πολύ, μπορεί τα επόμενα παιδιά να μην ξέρουν τι σημαίνει συναίσθημα, μπορεί όντως 100 χρόνια μετά να γίνει πραγματικότητα να τεκνοποιούμε χωρίς συναίσθημα ή να μην έχουμε μάνα και να παίρνουμε χαπάκια ευτυχίας.
Ζούμε σε μια εποχή, όπως είχε πει κάποιος, που άμα βγάλεις από την χλωρίνη την πινακίδα ο άνθρωπος είναι ικανός να πάει να πιει χλωρίνη. Φαντάσου λοιπόν τι γίνεται τώρα όταν μπορούν να αντιγράψουν τη φωνή σου. Θα υπάρξει δυστυχώς αρκετή δυσπιστία και έλλειψη εμπιστοσύνης το οποίο είναι ό,τι χειρότερο για τις ανθρώπινες σχέσεις και για τα πολιτικά, γενικά οι ελευθερίες μας ήδη καταργούνται.
«Είμαστε όλοι μας ένα μάτσο ηλίθιοι»
- Τι σε χαλάει στη δουλειά σου και στην κοινωνία γύρω σου;
Στην εργασία μου αυτό που με χαλάει είναι ότι δεν υπάρχουν κατάλληλοι χώροι και κατάλληλοι τρόποι να μπορούμε να κάνουμε επαγγελματικά τη δουλειά μας. Δηλαδή, για να μπορέσεις να είσαι επαγγελματίας πρέπει να βγει ένα μπάτζετ ή να υπάρχουν χώροι κατάλληλοι όπου να μπορέσεις να το αναδείξεις. Με τρώει πολλές φορές, έχω ένα πράγμα στο κεφάλι μου που θέλω να το ολοκληρώσω και για κάποιο λόγο δεν γίνεται γιατί είτε δεν υπάρχει μπάτζετ είτε δεν υπάρχει ο χώρος, δεν έχουν τα φώτα, το τεχνικό και αυτό ας πούμε λίγο με δυσκολεύει.
Και ναι ότι πια ο καθένας έχει άποψη για τα πάντα και αντιμετωπίζονται τα άτομα με δημόσιο λόγο σαν μαριονέτες. Μπερδεύουν πολλές φορές το «έχω ελευθερία να μιλήσω» με το «είμαι άξιος να μιλήσω». Όλοι ελεύθεροι να μιλήσουμε είμαστε εννοείται, πρέπει όμως να καταλάβουμε αν είμαστε άξιοι να μιλήσουμε για όλα τα θέματα... Αυτό λοιπόν που με στεναχωρεί -δεν με επηρεάζει πια το αρνητικό σχόλιο ή ο αρνητισμός γενικότερα των ανθρώπων- και με θλίβει είναι ότι ένας άνθρωπος που θα μπει σε αυτή τη διαδικασία, πρέπει να έχει στερηθεί πάρα πολλή αγάπη για να το κάνει. Σκέψου λοιπόν πόσοι άνθρωποι είναι μεγαλωμένοι με έλλειψη αγάπης και πόση μοναξιά και δεν σκέφτονται. Είμαι υπέρ της κριτικής, γουστάρω την κριτική και δεν μπορώ τα πολύ καλά λόγια όλη την ώρα, μ' αρέσουν αλλά δεν τα παίρνω πολύ σοβαρά. Θα ζήλευα για τους κιμπάρηδες ανθρώπους που θα ήξεραν την κατάλληλη στιγμή και τον κατάλληλο τρόπο να με βοηθήσουν να γίνω καλύτερη
Είχε πει κάτι ο Αλκίνοος Ιωαννίδης σε μια συνέντευξη και είχε τόσο δίκιο: «Η τέχνη δεν είναι δίκαιη, δίνει πολλές φορές το ταλέντο σε πολύ κακούς ανθρώπους και το στερεί από πολύ καλούς» και έχει απόλυτο δίκιο. Αναπαράγουν οι άνθρωποι δηλητήριο όλη την ώρα, άχρηστο, επιβεβαιώνουν με αυτόν τον τρόπο αυτοί τον βασικό νόμο της ηληθιότητας. Όταν λοιπόν αφήνεις ένα κακεντρεχές σχόλιο τι κερδίζεις εκείνη την ώρα; Τίποτα! Απολύτως! Τι προσφέρεις; Τίποτα! Είμαστε όλοι μας ένα μάτσο ηλίθιοι!
- Ποια είναι τα επόμενα δημιουργικά σου σχέδια;
Πολλά. Τώρα συνεχίζουμε τις παραστάσεις με την Έλλη Παπακωνσταντίνου μέχρι 30 Μαΐου στο θέατρο Πορεία. Έγινε ανάθεση από την όπερα του Βερολίνου και θα το παίξουμε στο Βερολίνο που θα είναι 22 μέρες μέσα στο καλοκαίρι μετά την Τεχνοπόλη, φεύγω δηλαδή για Βερολίνο. Επειδή γράφω και δικά μου τραγούδια στην παράσταση για μένα ήταν ένα βήμα μεγάλο.
Έχω κάνει με τους φυλακισμένους στον Κορυδαλλό ένα τραγούδι που το θα το παρουσιάσουμε στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, άλλη συγκίνηση εκεί. Έχω γράψει τραγούδι με τους φυλακισμένους. Τους ζήτησα να γράψουν ιστορίες, εγώ τις πήρα, έκανα συρραφή και έβαλα μουσική και το έκανα τραγούδι και το παρουσιάζουμε.
Ετοιμάζω το καινούριο τραγούδι, πορευόμαστε για Κίνα πιο μετά, εκδίδω τα δύο μου βιβλία, επανεκδίδω τη «Χαραμάδα Πανικού», ξεκίνησα σχέση οικογενειακή με τις εκδόσεις Πατάκη και θα κάνω λοιπόν την τέταρτη έκδοση του βιβλίου που την περίμενε ο κόσμος γιατί τόσο καιρό δεν είχα κουράγιο να κάνω και αυτό. Οπότε τώρα όσοι ενδιαφέρονται να ξέρουν ότι τέλη Μαΐου βγαίνει ξανά η «Χαραμάδα Πανικού» και βγάζω και το πρώτο μου βιβλίο με μικρά διηγήματα θα λέγεται το «Γάβγισμα» και κυκλοφορεί τώρα, 30 Μαΐου. Αυτό έχει τέσσερις υποενότητες μέσα είναι το γάβγισμα του κυνηγού, του κυνηγημένου του φτωχού και του ερωτευμένου.
Τι feedback είχες από το βιβλίο για τις κρίσεις πανικού;
Το ότι δεν υπήρχε στα βιβλιοπωλεία και το κάναμε δύο ανατυπώσεις, σημαίνει ότι ο κόσμος το έψαχνε προφανώς γιατί πολλοί έχουν αγχώδη διαταραχή και σίγουρα ενδιαφέρονται να διαβάσουν κάτι αυτοβιογραφικό, ίσως για να ταυτιστούν ή για να ηρεμήσουν. Με έφερε κοντά με πολλούς ανθρώπους είναι και ξεγύμνωμα μεγάλο, νομίζω είναι μια ασθένεια της εποχής μας. Στην επαρχία υπάρχει ρυθμός, εδώ δεν έχουμε ρυθμό. Η μουσική δεν γίνεται χωρίς ρυθμό αλλιώς μιλάμε για φασαρία. Άρα ζούμε σε μία φασαρία, είναι άρυθμη η ζωή μας, δεν είναι αδιάφορη είναι άρυθμη και αυτό είναι το χειρότερο, μας λείπει η ξεγνοιασιά.
Η αποστολή της Μαρίας πάνω σε αυτή τη Γη
- Έχεις σκεφτεί ποια είναι η αποστολή σου ως άνθρωπος;
Ναι... Η αγκαλιά. Έχω πάρει αγκαλιά επειδή έχω αγαπηθεί και επειδή αγαπάω, την αγκαλιά την κάνω μέσα από τα τραγούδια μου, αν κάτι συμβεί στη ζωή μου και δεν μπορώ να το κάνω έτσι, μπορεί να βρω μια άλλη εργασία που να έχει την πιο ευρεία έννοια της αγκαλιάς. Τι ωραίες ερωτήσεις μου έχεις κάνει.
- Πώς θέλεις να κλείσουμε;
Όποιος φτάσει μέχρι το τέλος της συνέντευξης, να μπει να προστάρει κάτι κάτω από τη συνέντευξη: μια φωτογραφία προσωπική αν γίνεται που όταν τη βλέπει νιώθει ελεύθερος και ευτυχισμένος! Να δούμε πόσοι θα φτάσουν μέχρι το τέλος και κυρίως πόσοι θα έχουν το θάρρος να στείλουν κάτι που θα μας κάνει και εμάς χαρούμενους!
*Φωτογραφίες: Άρης Οικονόμου
Πληροφορίες για τη συναυλία
Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, Πέμπτη 5 Ιουνίου
Ώρα προσέλευσης: 19.30 • Ώρα έναρξης: 21.00
Εισιτήρια:
Προπώληση: 15 ευρώ • Ταμείο: 18 ευρώ
Προπώληση: Ticketmaster.gr
