Για τέταρτη χρονιά ανεξάρτητες οργανώσεις της κοινωνίας των πολίτων συνυπογράφουν κοινή έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα - μια έκθεση που, όπως σημείωσε στη σημερινή Συνέντευξη Τύπου η Κατερίνα Παπανικολάου, πρώην μέλος της ΑΔΑΕ, δεν επιτρέπει αισιοδοξία ούτε εφησυχασμό.
«Σε όλες τις επιμέρους εκφάνσεις του - δικαιοσύνη, κοινοβουλευτική λογοδοσία, ανεξάρτητες αρχές, νομοθέτηση, διαφθορά, Τύπος - το κράτος δικαίου στην Ελλάδα εμφανίζεται όχι απλώς ατελές αλλά σημαντικά υπολειπόμενο σε σχέση με τα minima των εθνικών και υπερεθνικών δεσμεύσεων της χώρας μας».
Η υποχώρηση του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα δεν είναι καινούριο φαινόμενο.
Αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σε υποθέσεις από το έγκλημα των Τεμπών, το σκάνδαλο των υποκλοπών και τη συστηματική πρακτική των pushbacks σε Αιγαίο και Έβρο έως την πολυνομία και την κακονομία, τη συρρίκνωση της ελευθερίας του Τύπου, τις SLAPP αγωγές, τη στοχοποίηση της Κοινωνίας των Πολιτών και τις σοβαρές παραβιάσεις της προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Πώς νομοθετούμε;
Σύμφωνα με τον Στέφανο Λουκόπουλο του VouliWatch, η ρίζα πολλών εκ των προβλημάτων βρίσκεται στην κακή νομοθέτηση. Η κακή νομοθέτηση δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό πρόβλημα, αλλά αποτελεί την «πηγή του κακού».
Χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο παράγεται η νομοθεσία στην χώρα: Το 2025 πάνω από 250 άρθρα ψηφίστηκαν χωρίς δημόσια διαβούλευση.
«Το 80% των νομοσχεδίων που ψηφίστηκαν μέσα στο 2025 περιείχαν την γνωστή πια φράση "και λοιπές διατάξεις" στον τίτλο, που υποδηλώνει την παρουσία άσχετων ρυθμίσεων σε ένα νομοσχέδιο. Η πρακτική των εκπρόθεσμων και των άσχετων τροπολογιών έχει γίνει κανόνας, με 51 από τις 53 τροπολογίες που κατατέθηκαν να περιέχουν άσχετες διατάξεις, ενώ 44 από τις 53 κατατέθηκαν είτε την ημέρα την ψήφισης του νομοσχέδιου ή την παραμονή».
Την ίδια ώρα, όπως σημειώνει ο Μίνως Μαζουράκης από το RSA, το ποινικό σύστημα στην Ελλάδα ολοένα και αυστηροποιείται για τους πολίτες, ενώ αποδυναμώνεται για όσους ασκούν εξουσία.
Πώς αποδίδουμε δικαιοσύνη;
Όπως αποτυπώνεται στις ετήσιες εκθέσεις, η αδυναμία της δικαιοσύνης να ελέγξει την αυθαιρεσία και τα αδικήματα που διαπράττονται από όργανα του κράτους οφείλεται σε δομικά προβλήματα που ξεκινούν από την ίδια τη διερεύνηση των υποθέσεων.
«Οι έρευνες υπολείπονται ακόμη και των ελάχιστων εγγυήσεων και προϋποθέσεων που θέτουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτός είναι άλλωστε και λόγος που καταδικαζόμαστε ως χώρα σε συστηματική βάση από το ΕΔΔΑ όχι μόνο για σοβαρές παραβιάσεις που διαπράττονται, αλλά και για την αδυναμία των θεσμών να εντοπίσουν την αλήθεια και να αποδώσουν δικαιοσύνη».
Η έρευνα δεν είναι ανεξάρτητη - βλ. στην Χίο όπου αναλαμβάνει τη διερεύνηση το Λιμενικό - ενώ παράλληλα δημόσιοι λειτουργοί παρεμβαίνουν δημόσια, παραβιάζονας τα εχέγγυα της δίκαιης δίκης - βλ. «ανθρώπινο λάθος» στα Τέμπη, και «πιστεύω τους Λιμενικούς» στην Χίο.
Στα παραπάνω πρέπει να προστεθούν οι αθέμιτες παρεμβάσεις σε πραγματογνώμονες (υποκλοπές), η αναιτιολόγητη απουσία βιντεοληπτικού υλικού (Πύλος, ΑΤ Αγ. Παντελεήμονα, Χίος), αλλά και η στοχοποίηση μελών της Κοινωνίας των Πολιτών (βλ. ιδιώνυμα αδικήματα στο πρόσφατο μεταναστευτικό νομοσχέδιο).
Πώς ενημερωνόμαστε;
Περνώντας στα ζητήματα της ελευθερίας του Τύπου, η Δανάη Μαραγκουδάκη του Solomon, ξεκίνησε με μια αναφορά στην πρόσφατη επίθεση του κυβερνητικού εκπροσώπου στον Χρήστο Αβραμίδη.
Με αφορμή τις αναφορές του Παύλου Μαρινάκη περί «εντεταλμένης υπηρεσίας», η δημοσιογράφος αναφέρθηκε στις επιθέσεις που δέχονται μέλη του κλάδου, καθώς και στις αγωγές SLAPP εις βάρος ΜΜΕ και περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Τονίζοντας πως η πραγματική πολυφωνία δεν έχει να κάνει με το πόσα ΜΜΕ υπάρχουν, αλλά πόσο ελεύθερα μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους, η Δανάη Μαραγκουδάκη αναφέρθηκε στα ζητήματα λειτουργίας του ΕΣΡ, την έλλειψη διαφάνειας σε ό,τι αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ και την κρατική διαφήμιση, καθώς και στη συγκέντρωση των μέσων σε συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Αντί επιλόγου, δανειζόμαστε από την ενδιαφέρουσα τοποθέτηση της Κατερίνας Παπανικόλαου:
«Για την απονομή δικαιοσύνης "εν αρχή ην" η σχολαστική καταγραφή της πραγματικότητας ως έχει - ακόμα και ή κυρίως τότε - κόντρα στο κυρίαρχο αφήγημα των αρμόδιων κρατικών οργάνων. Έτσι ήταν πάντα, έτσι συνεχίζει να είναι μέχρι σήμερα».
{https://www.youtube.com/watch?v=bxXStikrZUM}
* Οι ανεξάρτητες οργανώσεις HIAS Ελλάδος, Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), Vouliwatch, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), Homo Digitalis, Reporters United και Solomon κατέθεσαν για 4η χρονιά κοινή έκθεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα το 2025
