Την τελευταία δεκαετία η στέγη έχει γίνει απλησίαστη για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στην Ευρώπη - που επιστρέφουν στα πατρικά τους, συγκατοικούν ή επιβιώνουν σε καθεστώς στεγαστικής ανασφάλειας, ακόμη και αστεγίας.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία (Eurostat 2024), αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα για πάνω από το 10,6% των Ευρωπαίων που ζουν στις πόλεις και το 7% στις αγροτικές περιοχές, ενώ όταν μιλάμε για τους νέους, περίπου το 47% των Ευρωπαίων ηλικίας 18-34 ετών εξακολουθούν να ζουν με τους γονείς τους.
Τα μέσα ενοίκια είναι τουλάχιστον 25% υψηλότερα από το 2010, ενώ το κόστος αγοράς κατοικίας έχει ενισχυθεί κατά 50%. Κάπως έτσι ένα σημαντικό ποσοστό των νοικοκυριών στην Ευρώπη καλείται να δαπανήσει το 40% ή και περισσότερο από το διαθέσιμο εισόδημά τους αποκλειστκά για την στέγαση.
Παρότι η επιβάρυνση από το κόστος στέγασης δεν είναι ίδια σε όλα τα κράτη-μέλη, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξυμένο σε χώρες όπως η Γερμανία, Δανία, η Ισπανία και φυσικά η Ελλάδα.
Έκθεση επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου το 2020 ξεχωρίζει ως έναν από τους βασικούς παράγοντες που ευθύνονται για την αύξηση του κόστους στέγασης στην Ευρώπη την λεγόμενη «χρηματιστικοποίηση» της κατοικίας, δηλαδή την μετατροπή της σε επενδυτικό προϊόν.
Η κατοικία αναδεικνύεται σε ένα είδος κεφαλαίου που παράγει αξία και αποφέρει κέρδη, με τις ξένες επενδύσεις να αυξάνουν τις τοπικές τιμές των κατοικιών και να μειώνουν το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, ιδίως σε περιοχές
όπου το απόθεμα κατοικιών αντιδρά πιο αργά στις μεταβολές των τιμών.
Μια άλλη πρόσφατη τάση που επηρεάζει τις τιμές των κατοικιών και την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές κατοικίες στην ΕΕ είναι η αύξηση της βραχυχρόνιας διαμονής μέσω πλατφορμών.
Η τάση αυτή μείωνει αισθητά την προσφορά κατοικιών, καθώς τα ακίνητα που προορίζονταν για την εξυπηρέτηση των ντόπιων κατοίκων εξυπηρετούν πλέον τις ανάγκες των τουριστών - συμβάλλοντας στον εξευγενισμό ορισμένων (ιδίως κεντρικών) περιοχών των ευρωπαϊκών μητροπόλεων.
Φρένο στις καταχρηστικές συμπεριφορές και την παρανομία
Έπειτα από πρωτοβουλία της Ομάδας των Ευρωσοσιαλιστών (PES), η στεγαστική επισφάλεια βρέθηκε στην κορυφή της ατζέντας της Κομισιόν την περασμένη εβδομάδα, ενώ αποφασίστηκε και η δημιουργία μιας ειδικής επιτροπής στο Ευρωκοινοβούλιο για την σύνταξη συγκεκριμένων προτάσεων για την αντιμετωπίση του προβλήματος.
Παράλληλα χθες η Ισπανία διέταξε την Airbnb να αποσύρει 66.000 καταχωρήσεις καταλυμάτων, ενώ οι Βρυξέλλες «σφράγισαν» κτίριο που χρησιμοποιείται παράνομα ως τουριστικό κατάλυμμα - λίγες μόλις εβδομάδες μετά την ανακοίνωση για πλαφόν στις «υπερβολικές» αυξήσεις ενοικίων.
Τους τελευταίους μήνες, δεκάδες χιλιάδες Ισπανοί βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για την αύξηση του κόστους στέγασης, με την ισπανική κυβέρνηση να λαμβάνει σειρά μέτρων κατά των εταιρειών βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Ο υπουργός Καταναλωτικών Υποθέσεων της Ισπανίας, Πάμπλο Μπουστιντούι, δήλωσε ότι η δράση αυτή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών Αρχών «να διασφαλίσουν ότι κανένα οικονομικό συμφέρον δεν υπερισχύει του δικαιώματος στη στέγαση».
Η υπηρεσία του είχε προηγουμένως ερευνήσει την Airbnb και ειδοποίησε την εταιρεία πριν από αρκετούς μήνες ότι 65.935 καταχωρήσεις δεν πληρούσαν τις νομικές απαιτήσεις και θα έπρεπε να αφαιρεθούν, αλλά η εταιρεία άσκησε έφεση στο δικαστήριο. Τη Δευτέρα, το Ανώτατο Δικαστήριο της Μαδρίτης απεφάνθη υπέρ της κυβέρνησης.
Η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι η βασική αιτία της στεγαστικής κρίσης της Ισπανίας ήταν η έλλειψη προσφοράς κατοικιών, τονίζοντας πως οι αυστηρότεροι περιορισμοί σε πόλεις όπως το Αμστερνταμ, το Παρίσι, η Βαρκελώνη, η Λισαβόνα, η Φλωρεντία, το Εδιμβούργο, η Βενετία και η Νέα Υόρκη, «απέτυχαν να δώσουν μια λύση στις τοπικές προκλήσεις στον τομέα της στέγασης, ενώ πλήττουν τις τοπικές οικογένειες που βασίζονται στη φιλοξενία και ανεβάζουν την τιμή των καταλυμάτων για τους καθημερινούς ταξιδιώτες».
«Η λύση είναι να χτίσετε περισσότερα σπίτια - οτιδήποτε άλλο είναι αντιπερισπασμός», ανέφερε η εταιρεία στην ανακοίνωσή της.
Σημειώνεται πως η Βαρκελώνη είχε ανακοινώσει ότι θα γίνει η πρώτη ευρωπαϊκή πόλη που θα μπλοκάρει τις άδειες για τουριστικές κατοικίες, απαιτώντας από τους ιδιοκτήτες να τις διαθέσουν προς μακροχρόνια μίσθωση έως το 2028, ή να τις πωλήσουν.
Στις Βρυξέλλες πάλι, αίσθηση προκάλεσε η χθεσινή απόφαση των Αρχών να σφραγίσουν κτίριο που λειτουργούσε ως τουριστικό κατάλυμμα χωρίς νόμιμη άδεια.
Σύμφωνα με τις δημοτικές υπηρεσίες, οι επαφές με τον διαχειριστή του κτιρίου συνεχίζονταν για πάνω από ένα χρόνο, ωστόσο τα επανειλημμένα αιτήματα να σταματήσει τις δραστηριότητές του δεν εισακούστηκαν. Εξ ου και η ριζική απόφαση για τη σφράγιση του κτιρίου - που προκάλεσε ανάμεικτες αντιδράσεις.
«Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με βαλίτσες στο δρόμο που ήρθαν για να μείνουν. Και έπειτα υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν ξέρουν πώς να βρουν στέγη, άνθρωποι που εργάζονται εδώ και δεν μπορούν να βρουν μέρος να μείνουν», λέει στο Euronews ο Maurice Demarteau, γείτονας του σφραγισμένου κτιρίου.
Σημειώνεται πως τον περασμένο μήνα οι Βρυξέλλες εισήγαγαν νέους κανονισμούς για τις τιμές των ενοικίων σε μια προσπάθεια να «φρενάρουν» τις εξωφρενικές αυξήσεις.
Εάν ένα ενοίκιο υπερβαίνει το 20% των περιφερειακών κατευθυντήριων γραμμών, θα θεωρείται «υπερβολικό» - αν και προβλέπονται εξαιρέσεις στην περίπτωση που κάποιο ακίνητο αποκτήσει χαρακτηριστικά που το διαφοροποιούν από τον μέσο όρο.
Η ελληνική λύση που «σέβεται» τα μαύρα
Κι ενώ στην Ευρώπη μπαίνουν στο τραπέζι ριζικά μέτρα - παρά την ενόχληση που μπορεί να προκαλούν σε όσους κερδοσκοπούν - στην Ελλάδα η τελευταία «λύση» που ανακοινώθηκε προκάλεσε για άλλη μια φορά προβληματισμό.
Δεν ανακοινώθηκε μείωση της φορολογικής κλίμακας για τους ιδιοκτήτες, δεν ανακοινώθηκε πλαφόν στο ποσοστό των αυξήσεων στα ενοίκια, δεν ανακοινώθηκε φορολογική ελάφρυνση για το ποσό που ξοδεύουν οι ενοικιαστές για τη στέγαση, αλλά ανακοινώθηκε «επιστροφή» ενός ενοικίου κάθε Νοέμβριο.
Το μέτρο αυτό δεν δίνει καμία λύση στον εκβιασμό στον οποίο υποκύπτουν συχνά οι ενοικιαστές για «μαύρα χρήματα», δεν «φρενάρει» τις αδιανόητες αυξήσεις και επιμένει στην ίδια κοντόφθαλμη λογική της επιδοματικής πολιτικής για επικοινωνιακούς κατά βάση σκοπούς.
Με πληροφορίες από Euractiv, Euronews, New York Times, Euro Weekly News
