Το 2023 - παρά τις συνεχιζόμενες μειώσεις των εκπομπών - το μεγαλύτερο μέρος του αστικού πληθυσμού της ΕΕ συνέχισε να εκτίθεται σε επίπεδα βασικών ατμοσφαιρικών ρύπων που βλάπτουν την υγεία.
Ειδικότερα, σχεδόν το σύνολο των Ευρωπαίων που ζούν σε πόλεις εκτέθηκε σε συγκεντρώσεις PM2,5 πάνω από 5µg/m3 (όριο που έχει θέσει ο ΠΟΥ), αλλά και σε συγκεντρώσεις όζοντος (O3) πάνω από το επίπεδο των 100µg/m3 .
Τα στοιχεία προκύπτουν από τη νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, όπου παρουσιάζεται η συγκέντρωση ρύπων στον ατμοσφαιρικό αέρα το 2022 και το 2023 σε σχέση με τα ισχύοντα πρότυπα ποιότητας του αέρα της ΕΕ, αλλά και τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ.
Τα σωματίδια PM μετριούνται συνήθως σε μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα. Το PM 2,5 καλύπτει όλα τα σωματίδια μεταξύ 0 και 2,5 mμ, ενώ το PM 10 καλύπτει όλα τα σωματίδια μεταξύ 0 και 10 mμ. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το επιτρεπτό όριο σωματιδίων PM 10 που μπορούμε να αναπνέουμε είναι 50 μg/m3 ενώ για τα PM 2,5 είναι 25 μg/m3.
Τα μεγάλα σωματίδια πάνω από 10mμ - όπως η σκόνη - δεν είναι τόσο επικίνδυνα για την υγεία μας καθώς σχεδόν δεν φθάνουν στους πνεύμονες. Τα σωματίδια όμως κάτω από 2,5 mμ είναι πολύ επικίνδυνα. Φτάνουν στους πνεύμονες και από εκεί απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αναπνοή μεγάλης ποσότητας τέτοιων σωματιδίων μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιοπάθειες, καρκίνο του πνεύμονα και άλλες ασθένειες. Η ατμοσφαιρική ρύπανση σύμφωνα με την τελευταία δημοσίευση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ευθύνεται για το 20% των θανάτων παγκοσμίως.
Σημειώνεται πως στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης μηδενικής ρύπανσης της Πράσινης Συμφωνίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως ενδιάμεσο στόχο για το 2030 τη μείωση του αριθμού των πρόωρων θανάτων που προκαλούνται από τα μικρά αιωρούμενα σωματίδια (PM2,5) κατά τουλάχιστον 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005.
Ο απώτερος στόχος είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση να μην έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία έως το 2050.
Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση με αναθεωρημένες οδηγίες για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα το 2022.Αυτές, μεταξύ άλλων, αποσκοπούσαν στην καλύτερη ευθυγράμμιση των προτύπων ποιότητας του αέρα με τις συστάσεις της ΠΟΥ. Τα νέα πρότυπα ποιότητας του αέρα της ΕΕ - που υιοθετήθηκαν τον Φεβρουάριο του 2024 - είναι πλέον περισσότερα φιλόδοξα, ωστόσο εξακολουθούν να είναι λιγότερο αυστηρά από τις σχετικές συστάσεις του ΠΟΥ.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο για την Ελλάδα είναι η συγκέντρωση των αιωρούμενων σωματιδίων PM10.
Αυτό που παρατηρείται και στους σχετικούς χάρτες που δημοσιεύονται είναι πως με ανώτατο όριο τα 50 μg/m3, το 2023 καταγράφηκαν υπερβάσεις σε Πειραιά και Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα:
- Αγία Σοφία, Θεσσαλονίκη 61 μg/m3
- Πειραιάς 60 μg/m3
- Αριστοτέλους, Αθήνα 56 μg/m3
- Περιστέρι, 55 μg/m3
- Κορδελιό, 54 μg/m3
Σημαντικές υπερβάσεις όμως σημειώθηκαν και στις συγκεντρώσεις ακόμη δύο ρύπων: του όζοντος και του διοξειδίου του αζώτου.
Σε ό,τι αφορά το όζον - με όριο τα 40 μg/m3:
- τα Πατήσια εμφάνισαν 69 μg/m3,
- ο Πειραιάς 58 μg/m3 και
- η οδός Αθηνάς στο κέντρο της Αθήνας 40 μg/m3.
Αναφορικά με το διοξείδιο του αζώτου - με όρια τα 120:
- στην Αγία Παραγραφή καταγράφηκαν 131 μg/m3 ,
- στο Μαρούσι 129 μg/m3 ,
- στους Θρακομακεδόνες 128 μg/m3 ,
- στο Περιστέρι 126 μg/m3 και
- στον Βοτανικό μg/m3 .
