Ένα νοσοκομείο στις ΗΠΑ δέχθηκε ένα ασυνήθιστο αίτημα από ασθενείς που χρειάζονται μεταγγίσεις αίματος: να προέρχεται το αίμα από δότες που δεν έχουν εμβολιαστεί κατά της Covid-19. Αυτό οδήγησε σε σημαντικές καθυστερήσεις, απειλώντας μάλιστα τη ζωή τουλάχιστον ενός ασθενή.
«Αυτά τα αιτήματα συχνά καθοδηγούνταν από παραπληροφόρηση σχετικά με την ασφάλεια των εμβολίων και την τράπεζα αίματος, και όχι από τεκμηριωμένες ανησυχίες για τις μεταγγίσεις», αναφέρει ο Τζέρεμι Τζέικομπς από το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Βάντερμπιλτ στο Νάσβιλ του Τενεσί.
«Νομίζω ότι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία είναι πως οι τράπεζες αίματος ρυθμίζονται ήδη αρκετά αυστηρά, ενώ παράλληλα δεν υπάρχει καμία επιστημονική ένδειξη ότι η επιλογή αίματος από ανεμβολίαστους καθιστά τις μεταγγίσεις ασφαλέστερες», είπε.
Ο Τζέικομπς και οι συνεργάτες του ανέλυσαν αιμοδοσίες που πραγματοποιήθηκαν στο κέντρο Βάντερμπιλτ μεταξύ Ιανουαρίου 2024 και Δεκεμβρίου 2025. Διαπίστωσαν ότι 15 ασθενείς –ή οι φροντιστές τους– ζήτησαν «κατευθυνόμενες» δωρεές αίματος, δηλαδή αίμα από συγκεκριμένο δότη, συχνά συγγενή – αντί για χρήση της τράπεζας αίματος.
Οι κατευθυνόμενες δωρεές επιτρέπονται στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Αυστραλία μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως όταν υπάρχει σπάνια ομάδα αίματος και δεν υπάρχει διαθέσιμος κατάλληλος δότης από την τράπεζα αίματος. Στις ΗΠΑ, η πρακτική επιτρέπεται μεν, αλλά αποθαρρύνεται, με πολιτικές που διαφέρουν σημαντικά από κέντρο σε κέντρο.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και οι 15 περιπτώσεις αφορούσαν αίτημα για δότη που δεν είχε εμβολιαστεί κατά της Covid-19. Η εμβολιαστική κατάσταση των ανώνυμων δοτών, ωστόσο, δεν καταγράφεται ούτε κοινοποιείται από τις τράπεζες αίματος.
Τα αιτήματα αυτά προκάλεσαν καθυστερήσεις στις θεραπείες, θέτοντας τους ασθενείς σε κίνδυνο. Στην πιο ακραία περίπτωση, τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης ενός ασθενούς –της πρωτεΐνης που μεταφέρει οξυγόνο στο σώμα– έφτασαν σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν βλάβες οργάνων ή και ανεπάρκεια. Ένας άλλος ασθενής εμφάνισε αναιμία.
«Η κατευθυνόμενη δωρεά είναι επιχειρησιακά πιο πολύπλοκη», αναφέρει ο Τζέικομπς. «Απαιτεί πρόσθετο συντονισμό, συλλογή, επεξεργασία και ιχνηλάτηση».
Αν και το αίμα ελέγχεται αυστηρά πριν από κάθε μετάγγιση, οι κατευθυνόμενες δωρεές έχουν συνδεθεί με υψηλότερο κίνδυνο λοιμώξεων. Αυτό συμβαίνει επειδή συχνά πρόκειται για μεμονωμένες δωρεές και όχι για επαναλαμβανόμενους εθελοντές δότες που παρακολουθούνται συστηματικά και θεωρούνται πιο ασφαλείς.
Οι κατευθυνόμενες δωρεές είχαν αυξηθεί σημαντικά κατά την περίοδο της επιδημίας του HIV/AIDS τη δεκαετία του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ επανήλθαν με την εμφάνιση των εμβολίων mRNA κατά της Covid-19.
Τα εμβόλια αυτά βασίζονται στην εισαγωγή τμήματος του γενετικού υλικού του ιού SARS-CoV-2, ώστε τα κύτταρα να παράγουν μια πρωτεΐνη του ιού και να ενεργοποιείται το ανοσοποιητικό σύστημα. Αν το άτομο εκτεθεί αργότερα στον ιό, η ανοσολογική απόκριση είναι ταχύτερη και ισχυρότερη.
Η επιστημονική έρευνα έχει επανειλημμένα δείξει ότι τα εμβόλια είναι ασφαλή και ιδιαίτερα αποτελεσματικά, ωστόσο η παραπληροφόρηση τα έχει συνδέσει λανθασμένα με προβλήματα γονιμότητας και άλλες παρενέργειες. Έχουν επίσης κυκλοφορήσει θεωρίες συνωμοσίας ότι περιέχουν μικροτσίπ ή ότι επηρεάζουν το DNA.
Το 2025, μελέτη επιβεβαίωσε ότι η λήψη αίματος από εμβολιασμένους κατά της Covid-19 δότες είναι ασφαλής. «Τα αιτήματα για αίμα από ανεμβολίαστους αντικατοπτρίζουν την αβεβαιότητα για τα εμβόλια σε ένα μέρος του πληθυσμού», αναφέρει ο Ας Τόγι από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στο κέντρο Βάντερμπιλτ: Η Υπηρεσία Αίματος της Ουαλίας δήλωσε πέρυσι ότι κάποιοι άνθρωποι ρωτούν για το εμβολιαστικό καθεστώς των δοτών αίματος, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο απορρίφθηκε αίτημα για διαχωρισμό του αίματος ανάλογα με το αν οι δότες είχαν εμβολιαστεί. Από την άλλη, στην Οκλαχόμα, νομοθέτες έχουν προτείνει να θεσπιστεί πρόσβαση σε αίμα από ανεμβολίαστους δότες.
«Αυτά τα αιτήματα δείχνουν πώς η παραπληροφόρηση μπορεί να δημιουργήσει πραγματικά επιχειρησιακά βάρη για ασθενείς, νοσοκομεία και υπηρεσίες αιμοδοσίας», αναφέρει ο Τζέικομπς. «Ταυτόχρονα, υπογραμμίζουν τη σημασία του να αντιμετωπίζονται οι ανησυχίες των ασθενών με σεβασμό και προσοχή, ακόμη και όταν δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα».
Πηγή: New Scientist
