Ο σύγχρονος τρόπος ζωής και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας έχουν πολλαπλασιάσει τα μυοσκελετικά προβλήματα.
Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, Πέτρος Λυμπερίδης, η μυοσκελετική καταπόνηση αφορά σχεδόν τρεις στους πέντε εργαζόμενους, με τις γυναίκες να εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά πόνου στον αυχένα και στους ώμους. Σημαντικό ρόλο στην πρόληψη αυτών των προβλημάτων παίζει ο φυσικοθεραπευτής, ωστόσο στην Ελλάδα «η αξιοποίηση της Φυσικοθεραπείας παραμένει κάτω από τις πραγματικές δυνατότητές της, παρά την ισχυρή διεθνή τεκμηρίωση για την αποτελεσματικότητά της, τόσο στην θεραπεία όσο και στην πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων», αναφέρει ο κ. Λυμπερίδης.
Προσθέτει ότι στην Ελλάδα «ζούμε ακόμη σε ένα ιατροκεντρικό σύστημα υγείας», και «δεν υπάρχει ισχυρή σύσταση να αποφεύγουν οι ασθενείς τη φαρμακευτική αγωγή και να κατευθύνονται στις αφάρμακες μεθόδους, όπως η φυσικοθεραπεία», κάτι που γίνεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου έχει δημιουργηθεί μια διαφορετική κουλτούρα. Ο κ. Λυμπερίδης θεωρεί απαραίτητη τη θεσμοθέτηση της αυτοπαραπομπής σε φυσικοθεραπεία και την ενσωμάτωση της Φυσικοθεραπείας σε χώρους εργασίας, σχολεία και σε δομές τρίτης ηλικίας.
Τα συχνότερα μυοσκελετικά προβλήματα στον ελληνικό πληθυσμό
«Στη σημερινή εποχή υπάρχει ένα αυξημένο ποσοστό μυοσκελετικών προβλημάτων που οφείλεται κυρίως στον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η μειωμένη σωματική δραστηριότητα και η πολύωρη καθιστική θέση προκαλούν μυοσκελετικές παθήσεις, όπως αυχεναλγίες, οσφυαλγίες, σύνδρομα υπέρχρησης (τενοντίτιδες), και άλλα προβλήματα σπονδυλικής στήλης και άκρων», αναφέρει ο κ. Λυμπερίδης.
Συμπληρώνει ότι σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) και πρόσφατες μελέτες, περίπου 60% έως 80% των εργαζομένων σε καθιστικές θέσεις θα παρουσιάσουν μυοσκελετικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής. Σε ετήσια βάση, το 40% έως 50% των εργαζομένων αναφέρουν ενεργές ενοχλήσεις, με αυχένα και μέση να είναι τα κυριότερα σημεία πόνου (περίπου 60% και 50% αντίστοιχα).
«Η μυοσκελετική καταπόνηση αφορά σχεδόν τρεις στους πέντε εργαζόμενους και δεν οφείλεται μόνο σε κακή στάση σώματος, αλλά προκύπτει από σειρά παραγόντων, όπως η στατική μυϊκή επιβάρυνση (οι μύες παραμένουν σφιγμένοι για ώρες ώστε να στηρίξουν το σώμα, μειώνοντας την οξυγόνωση των ιστών), μηχανικές πιέσεις (η καθιστική θέση αυξάνει έως και 40% την πίεση στους μεσοσπονδύλιους δίσκους σε σχέση με την όρθια στάση) και ψυχοκοινωνικούς κινδύνους (το στρες στην εργασία και ο περιορισμένος χρόνος εντείνουν τη μυϊκή τάση και τους πόνους στον αυχένα).
Σημαντικό είναι δε ότι οι γυναίκες δηλώνουν υψηλότερα ποσοστά μυοσκελετικών προβλημάτων(έως και 15% περισσότερο) συγκριτικά με τους άνδρες, ιδιαίτερα στον αυχένα και τους ώμους».
Η μυοσκελετική καταπόνηση, προσθέτει, έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εργασία, καθώς είναι η κυριότερη αιτία αναρρωτικών αδειών (absenteeism) και προκαλεί το φαινόμενο του παρουσιασμού (presenteeism), δηλαδή ο εργαζόμενος είναι παρών αλλά υπολειτουργεί λόγω πόνου ή άλλον δυσλειτουργιών.
Ο κομβικός ρόλος του φυσικοθεραπευτή
«Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας στην πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων των εργαζομένων με καθιστική εργασία, είναι καθοριστικός, αφού μπορεί να παρέμβει τόσο προληπτικά όσο και θεραπευτικά -- πριν εκδηλωθεί ο πόνος ή η βλάβη, εκπαιδεύοντας τον εργαζόμενο στη σωστή στάση και στην εργονομία, αξιολογώντας το εργασιακό περιβάλλον και εντοπίζοντας εγκαίρως μικρές αστοχίες, συμβάλλοντας στη μείωση των φορτίων που οδηγούν σε χρόνια προβλήματα υγείας.
Ο φυσικοθεραπευτής προσφέρει εξατομικευμένες συμβουλές για άσκηση, μικρά διαλείμματα, εργονομικές προσαρμογές και εκπαίδευση σε τεχνικές αυτοδιαχείρισης του εργασιακού φόρτου, προωθώντας έναν υγιεινότερο τρόπο ζωής στο χώρο εργασίας και ενισχύοντας συνολικά την ευεξία των εργαζομένων», αναφέρει ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών.
Τονίζει ότι οι φυσικοθεραπευτές σήμερα διδάσκονται τις αποτελεσματικές μεθόδους, τεχνικές και μέσα αντιμετώπισης που έχουν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα, αλλά πάνω από όλα διδάσκονται τον κλινικό συλλογισμό που βασίζεται στην ορθή αξιολόγηση. «Ο φυσικοθεραπευτής πρώτα αξιολογεί τον ασθενή και κατόπιν επιλέγει τις κατάλληλες τεχνικές και τα κατάλληλα μέσα, για να εκτελέσει το ενδεδειγμένο θεραπευτικό σχήμα, το οποίο βασίζεται, όπως αναφέραμε, στον κλινικό συλλογισμό και στην αποτελεσματικότητα. Ακολουθεί το κατάλληλο συμβουλευτικό πλάνο για την κάθε πάθηση και εξατομικευμένα για τον κάθε ασθενή, που περιλαμβάνει, εκτός από συμβουλές, και εξατομικευμένο πρόγραμμα θεραπευτικής άσκησης».
Τι γίνεται στην Ευρώπη και τι στην Ελλάδα
«Είναι γεγονός ότι την Ελλάδα ζούμε ακόμη σε ένα ιατροκεντρικό σύστημα υγείας, αλλά και η νοοτροπία των πολιτών είναι διαμορφωμένη πρώτα από όλα προς την φαρμακευτική αγωγή.
Δεν υπάρχει ισχυρή σύσταση από τις κατευθυντήριες οδηγίες που επικρατούν στη χώρα μας, να αποφεύγουν οι ασθενείς τη φαρμακευτική αγωγή και να κατευθύνονται στις αφάρμακες μεθόδους, όπως η φυσικοθεραπεία. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει δημιουργηθεί μια διαφορετική κουλτούρα - κυρίως λόγω των αυξημένων μέτρων αποφυγής της επιβάρυνσης του ασθενούς με φαρμακευτικές ουσίες και της αποφυγής άσκοπων διαγνωστικών εξετάσεων - με την καθιέρωση είτε της απευθείας πρόσβασης του ασθενούς στον φυσικοθεραπευτή είτε με την παρότρυνση για παραπομπή πρώτα στον φυσικοθεραπευτή. Κι' αυτό, διότι έχει αποδειχτεί με έρευνες, ότι η Φυσικοθεραπεία, εκτός από ακίνδυνη είναι και οικονομικότερη ως λύση στα μυοσκελετικά προβλήματα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαφοράς, είναι ότι χώρα ίσου μεγέθους πληθυσμού όπως π.χ το Βέλγιο έχει δαπάνη φυσικοθεραπείας 1.200.000.000 ευρώ και η Ελλάδα 80.000.000 ευρώ το έτος. Όπως αντιλαμβάνεστε, η διαφορά είναι χαώδης», τονίζει ο Πέτρος Λυμπερίδης.
Σχετικά με τη συνεργασία των φυσικοθεραπευτών με άλλες ειδικότητες (ορθοπεδικούς, ρευματολόγους) στη διαχείριση χρόνιων μυοσκελετικών παθήσεων ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών αναφέρει ότι «τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια μεγάλη βελτίωση σε αυτή τη σχέση που αναφέρατε, διότι οι φυσικοθεραπευτές έχουν επιδείξει μια σημαντική βελτίωση της γνώσης τους σε όλα αυτά τα προβλήματα, γιατί είναι συνεχώς επιμορφούμενοι, ακολουθούν τις σύγχρονες επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους και έχουν κατακτήσει την εμπιστοσύνη όχι μόνο των γιατρών με τις παραπάνω ειδικότητες, αλλά και την εμπιστοσύνη των ασθενών».
Ποιες αλλαγές προτείνουν οι φυσικοθεραπευτές
Σε ερώτηση για τις αλλαγές που θεωρούνται απαραίτητες σε επίπεδο πολιτικής υγείας, ώστε η φυσικοθεραπεία να αξιοποιείται περισσότερο στη θεραπεία και πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων ο κ. Λυμπερίδης απάντησε:
«Η αξιοποίηση της Φυσικοθεραπείας στην Ελλάδα παραμένει κάτω από τις πραγματικές δυνατότητές της, παρά την ισχυρή διεθνή τεκμηρίωση για την αποτελεσματικότητά της, τόσο στην θεραπεία όσο και στην πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων.
Ανέφερα παραπάνω τη διαφορά που έχουμε σαν χώρα και σαν νοοτροπία στον ελληνικό πληθυσμό, σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό ξεκινά από την έλλειψη χώρου που δίνει το σύστημα υγείας στο επάγγελμα του φυσικοθεραπευτή κυρίως σε επίπεδο πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Θα σας αναφέρω χαρακτηριστικά τον ΕΟΠΥΥ, σε σχέση με το πού δαπανά η χώρα μας τους πόρους υγείας σε σύγκριση πάντα με τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη, έχουμε υψηλή δαπάνη για διαγνωστικές εξετάσεις (π.χ μαγνητικές και αξονικές) και υψηλή φαρμακευτική δαπάνη, ενώ έχουμε πολύ μικρή δαπάνη φυσικοθεραπείας.
Κάνουμε δηλαδή το αντίθετο από αυτό που προστάζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας - ΠΟΥ (WHO) στην ανανεωμένη συνθήκη της 'Αλμα Ατα για την Α' Βάθμια φροντίδα υγείας, όπου προτρέπει τα Κράτη για πλήρη κάλυψη των πολιτών, και σε αποφυγή της Β΄βάθμιας περίθαλψης με προτροπή για αύξηση των ρόλων των επαγγελματιών υγείας (πλην Ιατρών).
Έτσι, θα πρέπει σε επίπεδο πολιτικής υγείας, να δούμε στοχευμένες παρεμβάσεις εάν θέλουμε να προσπαθήσουμε έστω να εναρμονιστούμε με τα όσα ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και με τα όσα ορίζει ο ΠΟΥ.
Είναι πλέον απαραίτητη η θεσμοθέτηση της αυτοπαραπομπής σε φυσικοθεραπεία - δηλαδή η δυνατότητα άμεσης πρόσβασης χωρίς ιατρική παραπομπή. Έχει αποδειχθεί ότι μειώνει σημαντικά τον χρόνο αναμονής και επιτρέπει στον πολίτη να ξεκινήσει άμεσα την κατάλληλη παρέμβαση. Το αποτέλεσμα είναι ταχύτερη ανακούφιση από τον πόνο, βελτίωση κινητικότητας και μεγαλύτερη αυτονομία. Για την Πολιτεία, αυτό σημαίνει αποσυμφόρηση των νοσοκομείων, περιορισμό περιττών ιατρικών επισκέψεων και εξοικονόμηση πόρων.
Επίσης, είναι κρίσιμη η ενσωμάτωση της Φυσικοθεραπείας σε χώρους εργασίας, σχολεία και σε δομές τρίτης ηλικίας. Η Φυσικοθεραπεία μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη μείωση της επίπτωσης μυοσκελετικών παθήσεων -κι' εδώ, ειδικά για τους εργασιακούς χώρους υπάρχει σε άλλα κράτη θεσμοθετημένος ο ρόλος του Φυσικοθεραπευτή Εργασιακής Υγείας & Εργονομίας-, οι οποίες αποτελούν βασικό αίτιο απουσίας από την εργασία, αλλά και αίτιο αναπηρίας.
Τέλος, θα πρέπει η ελληνική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει την δαπάνη της φυσικοθεραπείας στον ΕΟΠΥΥ για να μην υπολείπεται από το μέσο όρο των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών (π.χ Βέλγιο). Επίσης, να στελεχωθεί με φυσικοθεραπευτές η Α΄ βάθμια φροντίδα υγείας με κατεύθυνση κυρίως στην πρόληψη και να αυξηθεί ο αριθμός των οργανικών θέσεων στα Νοσοκομεία σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα».
Ποιος ο ρόλος της Φυσικοθεραπείας στο σύγχρονο σύστημα υγείας
«Η Φυσικοθεραπεία αποτελεί αναπόσπαστο και στρατηγικό πυλώνα ενός σύγχρονου Συστήματος Υγείας, με ρόλο που εκτείνεται πολύ πέρα από την αποκατάσταση μετά από τραυματισμό ή χειρουργείο. Σήμερα, ο Φυσικοθεραπευτής είναι επαγγελματίας υγείας πρώτης γραμμής, με ενεργό συμμετοχή στην θεραπευτική παρέμβαση και στην δια βίου πρόληψη.
Σε ένα σύστημα υγείας που καλείται να διαχειριστεί τη γήρανση του πληθυσμού, την αύξηση των χρόνιων παθήσεων και το υψηλό κόστος περίθαλψης, η Φυσικοθεραπεία συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της λειτουργικότητας, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής των πολιτών.
Παράλληλα, εστιάζοντας στον άνθρωπο και όχι απλώς στη νόσο, και μέσα από εξατομικευμένες παρεμβάσεις, εκπαίδευση και ενεργή συμμετοχή του ασθενούς στη θεραπεία του, η Φυσικοθεραπεία ενισχύει την αυτοδιαχείριση και μειώνει τη μακροχρόνια εξάρτηση από το Σύστημα Υγείας», απαντά ο κ. Λυμπερίδης.
Προσθέτει ότι οι Φυσικοθεραπευτές είναι ο μοναδικός κλάδος επαγγελματιών υγείας (πλην Ιατρών) που έχει εκπονήσει μελέτη για τα οφέλη της παρέμβασής του στο Σύστημα Υγείας της χώρας. «Η μελέτη που έγινε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και τον Αναπλ. Καθηγητή Οικονομικών της Υγείας κ. Κώστα Αθανασάκη, καταδεικνύει με αριθμούς και στοιχεία την αποτελεσματικότητα της Φυσικοθεραπείας τόσο όσον αφορά σε μία ευρεία γκάμα παθήσεων, όσο και στους οικονομικούς δείκτες του Συστήματος Υγείας. Για εμάς τον Πανελλήνιο Σύλλογο Φυσικοθεραπευτών είναι τεκμηριωμένο - και αυτό είναι κάτι που επιχειρούμε με κάθε ευκαιρία να δώσουμε στην Πολιτεία να κατανοήσει -, ότι η επένδυση στη Φυσικοθεραπεία δεν αποτελεί κόστος, αλλά στρατηγική επιλογή ποιότητας για τους πολίτες και βιωσιμότητας για το Σύστημα Υγείας».
