Η πρόβλεψη ειδικής θεματικής ενότητας για την Υγεία στα περιφερειακά αναπτυξιακά συνέδρια στέλνει το πολιτικό μήνυμα ότι η συζήτηση για την ανάπτυξη της χώρας δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην οικονομική μεγέθυνση και στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, αλλά είναι ανάγκη να συμπεριλάβει ποιοτικούς στόχους που αφορούν τους δείκτες καλής υγείας του πληθυσμού, την παροχή ποιοτικής δημόσιας υγειονομικής φροντίδας, τη μέριμνα για την κοινωνική συνοχή και ευημερία των ανθρώπων. Η Υγεία για την κυβέρνηση είναι ένας τομέας υψηλής κοινωνικής και πολιτικής προτεραιότητας και, ακριβώς γι’ αυτό, ένας χώρος που τα φορολογικά βάρη και οι ασφαλιστικές εισφορές που επωμίζονται οι πολίτες καταβάλλεται τεράστια προσπάθεια να έχουν μετρήσιμη κοινωνική ανταποδοτικότητα.
Χωρίς να υιοθετούμε λογικές success story, είναι πλέον κοινώς παραδεκτό και από τους ανθρώπους του Συστήματος Υγείας αλλά και από του πολίτες, ότι το ΕΣΥ είναι πιο προσβάσιμο και πιο λειτουργικό και ότι βελτιώνονται συνεχώς οι παρεχόμενες υπηρεσίες. ‘Ίσως όχι με τον ίδιο τρόπο και με την ίδια πληρότητα παντού, γιατί οι ανισότητες ανάμεσα στις διάφορες περιοχές της χώρας είναι υπαρκτές και διαχρονικές, αλλά κανείς δεν αμφισβητεί ότι η περίοδος της εγκατάλειψης, της απαξίωσης και της αποδιοργάνωσης της δημόσιας περίθαλψης έχει κλείσει οριστικά.
Η συζήτηση για τις υποδομές του ΕΣΥ και τις πολιτικές δημόσιας υγείας στα αναπτυξιακά συνέδρια έχει στόχο να αναδείξει τα ελλείμματα και τις ακάλυπτες ανάγκες στην ελληνική περιφέρεια και κυρίως να αναζητηθούν οι κατάλληλες ιεραρχήσεις και οι αναγκαίες συνέργειες με την Αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς για να περιοριστεί η «ψαλίδα» στην επάρκεια και αποτελεσματικότητα του Δημόσιου Συστήματος Υγείας.
Η παρέμβαση αυτή οφείλει να είναι κεντρικό στοιχείο ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου για την μετά το μνημόνιο περίοδο, με βάση το οποίο ο σχεδιασμός της ανάπτυξης των υπηρεσιών του ΕΣΥ και του Κοινωνικού Κράτους θα γίνεται με δημοκρατικό και συμμετοχικό τρόπο, δηλαδή με βάση τις τεκμηριωμένες υγειονομικές και κοινωνικές ανάγκες κάθε περιοχής και όχι με βάση τις χρεωκοπημένες νοοτροπίες του τοπικισμού, του παραγοντισμού και της πελατειακής – ψηφοθηρικής λειτουργίας του πολιτικού συστήματος. Μόνο έτσι μπορεί το Κράτος να έχει την απαίτηση από τους πολίτες να συνεισφέρουν ανάλογα με τις δυνατότητες τους στην επάρκεια των φορολογικών και ασφαλιστικών εσόδων, περιορίζοντας δραστικά τη φοροδιαφυγή που στερεί πολύτιμους δημόσιους πόρους και πλήττει την ικανότητα της Πολιτείας να στηρίξει τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και τα συλλογικά αγαθά.
Αναβάθμιση των υποδομών Υγείας στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας- Θράκης
Στο πλαίσιο της συνολικότερης προσπάθειας να στηριχθούν και να ενδυναμωθούν οι δημόσιες δομές υγείας, υπήρξε ειδική μέριμνα και την ακριτική περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης. Για τις δομές ΠΦΥ ολοκληρώθηκαν από το προηγούμενο ΕΣΠΑ έργα προμήθειας ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού Κέντρων Υγείας και η κατασκευή του Πολυδύναμου Περιφερειακού Ιατρείου Δοξάτου Δράμας, συνολικού ύψους 475.000 ευρώ. Επίσης έχουν ενταχθεί στο νέο ΕΣΠΑ (ΠΕΠ ΑΜΘ 2014-2020) έργα εκσυγχρονισμού των ακτινολογικών εργαστηρίων και του λοιπού εξοπλισμού 12 Κέντρων Υγείας της περιοχής συνολικής αξίας 1,73 εκ. ευρώ.
Για τα νοσοκομεία όλης της Περιφέρειας έχουν ενταχθεί στο ΠΕΠ ΑΜΘ έργα προμήθειας νέου εξοπλισμού ύψους 3,2 εκ., έχει δοθεί έγκριση σκοπιμότητας και αναμένεται να ενταχθούν άμεσα έργα ύψους 4 εκ. και υπάρχουν επίσης πολύ σημαντικά έργα εκσυγχρονισμού του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού όλων των νοσοκομείων συνολικού ύψους 16,2 εκ. ευρώ τα οποία έχουν εξειδικευθεί από την Επιτελική δομή ΕΣΠΑ και προχωρούμε σύντομα στην έγκριση σκοπιμότητας από το Υπουργείο Υγείας.
Η πιο κρίσιμη όμως και εμβληματική παρέμβαση αναβάθμισης του ΕΣΥ στην Περιφέρεια της ΑΜΘ είναι αναμφίβολα η χρηματοδότηση, μέσω δωρεάς από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, της ανέγερσης νέου σύγχρονου νοσοκομείου στην Κομοτηνή, κάτι που αποτελούσε εδώ και πολλά χρόνια καθολικό αίτημα των φορέων και των πολιτών της περιοχής.
Επίσης, από τις 3 Οκτωβρίου λειτουργεί στο Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης ο νέος γραμμικός επιταχυντής, δωρεά και αυτός του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
ΠΦΥ : η μεγάλη πρόκληση για το Σύστημα Υγείας
Είμαστε στην τελική ευθεία της έναρξης λειτουργίας του νέου μοντέλου ΠΦΥ με την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιλογής των γιατρών και των υπόλοιπων επαγγελματιών υγείας που θα στελεχώσουν τις πρώτες Τοπικές Μονάδες Υγείας( ΤΟΜΥ) σε όλη τη χώρα. Στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης έχουν σχεδιαστεί 17 ΤΟΜΥ και σύμφωνα με την εκτίμηση της 4ης ΥΠΕ μπορούν στο αμέσως επόμενο διάστημα να ξεκινήσει η λειτουργία σε 5 από αυτές ( 2 στην Κομοτηνή και από 1 σε Αλεξανδρούπολη, Ξάνθη και Καβάλα ).
Το 1ο βήμα για τη μεταρρύθμιση στην ΠΦΥ είναι γεγονός, παρά τις «Κασσάνδρες» που προφήτευαν την «κατάρρευση» της πριν καν νομοθετηθεί. Η αναδιοργάνωση του τοπίου της ΠΦΥ θα προχωρήσει, αναπτύσσοντας νέες δημόσιες δομές μετά από 20 χρόνια με επίκεντρο τον οικογενειακό γιατρό και τη διεπιστημονική ομάδα υγείας, αλλά και αναβαθμίζοντας τις σημερινές ( Κέντρα Υγείας υπαίθρου και πόλης) με στόχο την πληρέστερη κλινική και εργαστηριακή παρακολούθηση των χρονίως πασχόντων σε πρωτοβάθμιο επίπεδο και την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας των πολιτών που δεν χρειάζονται νοσοκομειακή υποστήριξη. Με τον τρόπο αυτό αναμένεται να τροποποιηθεί η εδραιωμένη κοινωνική αντίληψη ότι η υψηλής ποιότητας υγειονομική φροντίδα παρέχεται μόνο στο νοσοκομείο και μόνο από πολύ εξειδικευμένους γιατρούς. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι η ΠΦΥ λόγω του «οριζόντιου» και ολιστικού χαρακτήρα της εστιάζει τις δραστηριότητες της όχι μόνο στο άτομο και στη νόσο αλλά ταυτόχρονα στην οικογένεια και στην κοινότητα, συμβάλλοντας πολύ πιο αποτελεσματικά στις πολιτικές πρόληψης και Δημόσιας Υγείας.
Ταυτόχρονα, η ΠΦΥ συνεισφέρει στην διασύνδεση του Συστήματος Υγείας με τις τοπικές κοινωνίες, προσεγγίζει τις ευάλωτες και αποκλεισμένες ομάδες του πληθυσμού και «ανιχνεύει» ακάλυπτες ανάγκες που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Με την αναγκαία δικτύωση των υπηρεσιών ΠΦΥ, Ψυχικής Υγείας, αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων και Κοινωνικής Προστασίας ( Κέντρα Κοινότητας, ΚΑΠΗ, ΚΗΦΗ, Βοήθεια στο Σπίτι ), προωθείται η ανάπτυξη ενός συνεκτικού και αποδοτικού συστήματος πρόληψης της νόσου, προαγωγής της υγείας και, κυρίως, ολοκληρωμένης υγειονομικής και κοινωνικής φροντίδας.
Τα κύρια χαρακτηριστικά της ολοκληρωμένης φροντίδας είναι : 1. Η ελεύθερη πρόσβαση και η έγκαιρη φροντίδα πρώτης επαφής 2. Η συνεχής και όχι αποσπασματική φροντίδα που παρέχεται ανεξαρτήτως της ύπαρξης ασθένειας 3. Η συντονισμένη φροντίδα για την παροχή κατάλληλων και ευρέως φάσματος υπηρεσιών για το σύνολο των αναγκών υγείας 4. Η φροντίδα με επίκεντρο την οικογένεια 5. Η προσανατολισμένη στην κοινότητα φροντίδα. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά είναι στη φιλοσοφία του νέου μοντέλου οργάνωσης της ΠΦΥ, διασφαλίζουν ισότιμη, τεκμηριωμένη και ποιοτική φροντίδα υγείας και περιορίζουν δραστικά την προκλητή ζήτηση, τη σπατάλη πόρων και την περιττή κατανάλωση φαρμάκων, εξετάσεων και ιατρικών πράξεων.
Ποιος είναι όμως ο αντίλογος στη μεταρρύθμιση της ΠΦΥ ; Είναι πολύ ενδεικτική η κριτική που ασκείται από την αξιωματική αντιπολίτευση στο σχέδιο της κυβέρνησης. Ο πρόεδρος της ΝΔ κ. Μητσοτάκης στο προσυνέδριο στα Γιάννενα χαρακτήρισε τις ΤΟΜΥ ως « φαραωνικού, σοβιετικού τύπου δομές» ! Δεν τον ενημέρωσαν οι σύμβουλοι του ότι πρόκειται για μικρά πολυιατρεία (εμβαδού το πολύ 150 τμ2 ) χωρίς ειδικό εξοπλισμό και με ελάχιστο λειτουργικό κόστος, τα οποία στην πλειοψηφία τους θα στεγαστούν σε δημόσια κτήρια ; Εκτός εάν η ενόχληση προέρχεται από το γεγονός ότι η αλλαγή στην ΠΦΥ έχει ως σημείο αναφοράς την περίφημη Διακήρυξη της Άλμα Άτα (πρωτεύουσα του Καζακστάν της πρώην ΕΣΣΔ) και της στρατηγικής του ΠΟΥ «Υγεία για όλους». Και ότι με βάση τη Διακήρυξη αυτή, οι ανισότητες στην Υγεία θεωρούνται ως κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά απαράδεκτες.
Είναι γνωστό βέβαια ότι ο κ. Μητσοτάκης θεωρεί οικονομική και κοινωνική νομοτέλεια τις ανισότητες και την ισότητα μη συμβατή με την ανθρώπινη φύση. Γι’ αυτό και προτάσσει τον ανταγωνισμό μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, που όλοι ξέρουμε ότι ειδικά σε περίοδο οικονομικής κρίσης αποβαίνει εις βάρος του πρώτου και οδηγεί σε διεύρυνση των ανισοτήτων στην Υγεία. Σύμφωνα με το «νόμο της αντίστροφης φροντίδας» του Julian Hart η αγορά ευνοεί την ανάπτυξη υπηρεσιών εκεί που υπάρχει προσδοκία υψηλών εισοδημάτων για τους γιατρούς και αυτό με τη σειρά του οδηγεί στην παροχή επαρκούς φροντίδας σε αυτούς που την έχουν λιγότερο ανάγκη.
Ενώ οι ηλικιωμένοι, οι χρονίως πάσχοντες, τα χαμηλά στην κοινωνική ιεραρχία στρώματα του πληθυσμού και όσοι δεν έχουν οικογενειακή και κοινωνική υποστήριξη, δηλαδή οι πιο ευάλωτοι, συνήθως για λόγους οικονομικής αδυναμίας, δεν έχουν την κατάλληλη φροντίδα. Επίσης, σύμφωνα με μελέτη του ΠΟΥ μια μείωση 1% της ανισότητας στην Υγεία συμβάλλει κατά 0,15% στην αύξηση του ΑΕΠ. Η πολιτική λοιπόν της καθολικότητας και της ισότητας στην Υγεία που ακολουθεί η κυβέρνηση, με κορυφαίο «δείγμα γραφής» το νόμο 4368/2016 για τους ανασφάλιστους, πέρα από την προφανή θετική συνεισφορά της στα υγειονομικά standards της χώρας και στην κοινωνική συνοχή και αξιοπρέπεια, έχει και αναπτυξιακή διάσταση.
Και επειδή η ΠΦΥ είναι πρωτίστως ένα πρόταγμα ισότητας, έχει ανάγκη από πολιτικά σχέδια, πολιτικές δυνάμεις και πολιτικές ηγεσίες που που έχουν στις ιδεολογικές τους «αποσκευές» και στο αξιακό τους πρότυπο την ιδέα της ισότητας των ανθρώπων και της κοινωνικής αλληλεγγύης και όχι της αγοράς και του ανταγωνισμού.
