Για δεκαετίες, η γήρανση θεωρούνταν ένα αναπόφευκτο βιολογικό σκηνικό στο οποίο ενίοτε εμφανίζεται και ο καρκίνος. Όσο μεγαλώνουμε, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανιστούν μεταλλαγές και τελικά όγκοι.
Όμως μια νέα γενιά μελετών δείχνει ότι τα πράγματα ίσως είναι πολύ πιο ενεργά και πολύ πιο ανησυχητικά. Σύμφωνα με επιστήμονες του Francis Crick Institute στη Μ. Βρετανία, το ίδιο το γερασμένο αίμα μπορεί να λειτουργεί σαν καύσιμο για την ανάπτυξη και εξάπλωση του καρκίνου.
Αυτή την υπόθεση έθεσε ο Charlie Swanton, επικεφαλής του εργαστηρίου Cancer Evolution and Genome Instability στο Crick, η ομάδα του οποίου προσπαθεί να απαντήσει σε ένα από τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα της ογκολογίας: γιατί ο καρκίνος γίνεται συχνότερος με την ηλικία;
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η πιο συνήθης απάντηση είναι σχετικά απλή, με τα χρόνια τα κύτταρα συσσωρεύουν γενετικά λάθη. Όμως ο Swanton πιστεύει ότι αυτή είναι μόνο η μισή ιστορία. Η γήρανση, λέει, ίσως δεν είναι απλώς η παθητική φθορά του οργανισμού αλλά μια ενεργή βιολογική δύναμη που αναδιαμορφώνει το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται ο καρκίνος.
Το «κλειδί» φαίνεται να είναι η χρόνια φλεγμονή. Όχι η οξεία φλεγμονή που εμφανίζεται όταν τραυματιζόμαστε ή αρρωσταίνουμε, αλλά μια χαμηλού βαθμού, επίμονη ανοσολογική δραστηριότητα που σιγοκαίει αθόρυβα για δεκαετίες. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό το φαινόμενο inflammaging, από τον συνδυασμό των λέξεων inflammation και aging.
Καθώς μεγαλώνουμε, τα βλαστοκύτταρα του αίματος συσσωρεύουν μεταλλαγές. Ορισμένα από αυτά τα μεταλλαγμένα κύτταρα αποκτούν πλεονέκτημα επιβίωσης και αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται περισσότερο από τα υπόλοιπα. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως clonal hematopoiesis of indeterminate potential, ή CHIP (κλωνική αιμοποίηση απροσδιόριστου δυναμικού). Μέχρι την ηλικία των 70 ετών, περίπου το 10% έως 20% των ανθρώπων εμφανίζει τέτοιους μεταλλαγμένους κυτταρικούς πληθυσμούς στο αίμα χωρίς απαραίτητα να έχει καρκίνο.
Μέχρι πρόσφατα η CHIP συνδεόταν κυρίως με λευχαιμίες και καρδιαγγειακές παθήσεις. Όμως η ομάδα του Swanton άρχισε να εξετάζει κάτι διαφορετικό, μήπως αυτά τα γερασμένα, μεταλλαγμένα ανοσοκύτταρα επηρεάζουν και τους συμπαγείς όγκους.
Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν την αρχική υπόθεση
Χρησιμοποιώντας δεδομένα από περισσότερους από 400 ασθενείς με καρκίνο πνεύμονα, που συλλέχθηκαν μέσω των μεγάλων βρετανικών προγραμμάτων TRACERx και PEACE, οι ερευνητές εντόπισαν ένα εντυπωσιακό μοτίβο.
Οι ασθενείς που έφεραν CHIP μεταλλαγές στο αίμα τους είχαν σημαντικά μικρότερο χρόνο επιβίωσης, ανεξάρτητα από την ηλικία τους ή το στάδιο του καρκίνου.
Αλλά το πιο παράξενο εύρημα ήρθε όταν οι επιστήμονες κοίταξαν μέσα στους ίδιους τους όγκους. Στις μισές περίπου περιπτώσεις, μεταλλαγμένα αιμοποιητικά κύτταρα είχαν κυριολεκτικά διεισδύσει στον καρκινικό ιστό. Οι επιστήμονες ονόμασαν αυτό το φαινόμενο tumour-infiltrating clonal hematopoiesis, ή TI-CH (κλωνική αιμοποίηση διηθητικού όγκου).
Η παρουσία αυτών των κυττάρων συνδεόταν ακόμη πιο έντονα με υποτροπή, μεταστάσεις και θανάτους από καρκίνο. Σε δείγματα από νεκροτομές ασθενών με μεταστατικό καρκίνο, οι δευτερογενείς όγκοι περιείχαν επίσης TI-CH κύτταρα, σαν το μεταλλαγμένο αίμα να ακολουθούσε τον καρκίνο καθώς εξαπλωνόταν στο σώμα.
Για να επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα, οι ερευνητές συνεργάστηκαν με το Memorial Sloan Kettering Cancer Center, αναλύοντας δεδομένα από περισσότερους από 22.000 ασθενείς με διαφορετικούς τύπους καρκίνου. Το μοτίβο επαναλήφθηκε επιβεβαιώνοντας ότι η παρουσία TI-CH σχετιζόταν σταθερά με χειρότερη πρόγνωση.
Το πιο ανησυχητικό είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα γερασμένα ανοσοκύτταρα φαίνεται να βοηθούν ενεργά τον καρκίνο. Τα περισσότερα από τα κύτταρα που εντοπίστηκαν στους όγκους ανήκαν στη μυελοειδή σειρά, μακροφάγα και ουδετερόφιλα που, αντί να καταστρέφουν τον καρκίνο, συχνά παράγουν φλεγμονώδη μόρια τα οποία ενισχύουν την ανάπτυξη των όγκων και διευκολύνουν τη μετάσταση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το γονίδιο TET2, που εμφανίζει μία από τις συχνότερες μεταλλαγές που σχετίζονται με CHIP. Σε εργαστηριακά μοντέλα, τα μυελοειδή κύτταρα με μεταλλαγή στο TET2 έκαναν τα καρκινικά κύτταρα πιο ικανά να αυτοανανεώνονται, να εξελίσσονται και να αντέχουν στις θεραπείες.
Με άλλα λόγια, το γερασμένο ανοσοποιητικό σύστημα ίσως δεν αποτυγχάνει απλώς να σταματήσει τον καρκίνο, αλλά ίσως τον εκπαιδεύει να γίνεται πιο επιθετικός.
Η θεωρία αυτή αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες σκέφτονται τόσο τη γήρανση όσο και την ογκολογία. Αν το inflammaging αποτελεί κοινό μηχανισμό πίσω από τον καρκίνο, τις καρδιαγγειακές νόσους και τις νευροεκφυλιστικές διαταραχές, τότε η αντιμετώπιση της χρόνιας φλεγμονής θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια ενιαία στρατηγική κατά πολλών ασθενειών της τρίτης ηλικίας.
Ο Swanton πιστεύει ότι το μέλλον ίσως δεν βρίσκεται μόνο σε πιο ισχυρές αντικαρκινικές θεραπείες αλλά και σε παρεμβάσεις που «σβήνουν» αυτή τη βιολογική φωτιά πριν ο καρκίνος αποκτήσει πλεονέκτημα.
Αν οι ερευνητές καταφέρουν να στοχεύσουν τις φλεγμονώδεις οδούς που ενεργοποιούνται από τα μεταλλαγμένα κύτταρα του αίματος, ίσως μπορέσουν να επιβραδύνουν όχι μόνο την εξέλιξη των όγκων αλλά συνολικά τη βιολογική φθορά της γήρανσης.
Πηγή: The Crick
