Μια επαναστατική προσέγγιση στη θεραπεία του πιο επιθετικού καρκίνου του εγκεφάλου φαίνεται να ανοίγει νέους δρόμους στην ιατρική, καθώς μια καινοτόμος γονιδιακή θεραπεία κατάφερε σε προκλινικές δοκιμές σε ποντίκια να εξαλείψει πλήρως όγκους και να αποτρέψει την επανεμφάνισή τους με μία μόνο δόση.
Τα αποτελέσματα αυτά γεννούν έντονη αισιοδοξία για μια μελλοντική εφάπαξ θεραπεία για το γλοιοβλάστωμα, τη φονικότερη μορφή καρκίνου του εγκεφάλου.
Η θεραπεία βασίζεται σε περισσότερα από δέκα χρόνια έρευνας υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Steve Pollard από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και εξελίχθηκε περαιτέρω μέσω της βιοτεχνολογικής εταιρείας Trogenix, που ιδρύθηκε το 2023 με στόχο να φέρει την τεχνολογία πιο κοντά σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
Στις δοκιμές σε ποντίκια, περισσότερο από το 80% των ζώων έδειξε πλήρη εξαφάνιση του όγκου, χωρίς τοξικότητα και χωρίς καμία υποτροπή, ένα αποτέλεσμα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο.
Η καινοτομία της θεραπείας βρίσκεται στον τρόπο δράσης της, που θυμίζει Δούρειο Ίππο. Η γονιδιακή θεραπεία, ένα ειδικά κατασκευασμένο κομμάτι DNA, χορηγείται σε κύτταρα που είναι κρυμμένα μέσα σε έναν ακίνδυνο ιό, ο οποίος εγχέεται στον όγκο. Το τμήμα DNA μεταφέρει τρεις κρίσιμες πληροφορίες που καταστρέφουν τους όγκους.
Η πρώτη αφορά έναν συνθετικό υπερενισχυτή (SSE) που λειτουργεί σαν αισθητήρας και ενεργοποιείται μόνο μέσα στα κύτταρα του γλοιοβλαστώματος, διασφαλίζοντας ότι η θεραπεία στοχεύει στο σωστό σημείο. Η δεύτερη είναι μια πρωτεΐνη που μετατρέπει ένα ξεχωριστό, ανενεργό φάρμακο που λαμβάνεται ως δισκίο σε τοξικό, σκοτώνοντας το κύτταρο του γλοιοβλαστώματος. Η τρίτη ‘ξυπνά’ το ανοσοποιητικό σύστημα και του λέει να επιτεθεί στον όγκο.
Το αποτέλεσμα είναι μια διπλή επίθεση: από τη μία, το φάρμακο σκοτώνει τοπικά τα καρκινικά κύτταρα, και από την άλλη, το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα διεγείρεται για να συνεχίσει την καταστροφή τους. Μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες, οι όγκοι στα ποντίκια μειώθηκαν δραματικά, ενώ μέσα στις επόμενες τρεις εβδομάδες εξαφανίστηκαν πλήρως στο 83% των περιπτώσεων. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι ο οργανισμός «εκπαιδεύτηκε» να αναγνωρίζει τον καρκίνο, με αποτέλεσμα να μην εμφανιστεί ξανά ούτε όταν οι επιστήμονες επανεισήγαγαν καρκινικά κύτταρα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ακρίβεια της θεραπείας. Χρησιμοποιώντας δείγματα ιστών από ασθενείς με γλοιοβλάστωμα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η θεραπεία ενεργοποιείται αποκλειστικά στα καρκινικά κύτταρα, αφήνοντας ανέπαφα τα υγιή. Αυτή η επιλεκτικότητα μπορεί να μειώσει σημαντικά τις παρενέργειες, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των σημερινών αντικαρκινικών θεραπειών.
«Αυτή η προκλινική εργασία σε ένα επιθετικό μοντέλο καρκίνου του εγκεφάλου που μιμείται στενά το ανθρώπινο γλοιοβλάστωμα έχει επιτύχει αυτό που θεωρούσαμε αδύνατο, δηλαδή πλήρη εξάλειψη του όγκου και μακροχρόνια προστασία από την υποτροπή του καρκίνου χωρίς τοξικότητα εκτός στόχου χρησιμοποιώντας μία μόνο δόση ενός μόνο παράγοντα. Δεσμευόμαστε να μεταφέρουμε αυτά τα ευρήματα στους ασθενείς όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και με ασφάλεια και είμαστε αισιόδοξοι ότι αυτό μπορεί να προσφέρει μια νέα προσέγγιση για την αντιμετώπιση των συμπαγών όγκων. Ανυπομονούμε να ξεκινήσουμε τη δοκιμή Φάσης Ι/ΙΙ ADePT για το γλοιοβλάστωμα φέτος», σημειώνει ο Καθηγητής Βιολογίας Βλαστοκυττάρων και Καρκίνου, Συνιδρυτής και Επιστημονικός Διευθυντής στην Trogenix, Dr. Steve Pollard.
Αν και η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε προκλινικό στάδιο, τα επόμενα βήματα είναι ήδη σε εξέλιξη, με τις πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους να προγραμματίζονται μέχρι το καλοκαίρι του 2026. Στόχος αυτών των αρχικών μελετών θα είναι κυρίως η επιβεβαίωση της ασφάλειας της θεραπείας.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν αναλογιστεί κανείς τα σημερινά δεδομένα: στο Ηνωμένο Βασίλειο, περίπου 3.200 άνθρωποι διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο με γλοιοβλάστωμα, αλλά μόνο 160 επιβιώνουν για πέντε χρόνια ή περισσότερο. Οι αριθμοί αυτοί υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για νέες, πιο αποτελεσματικές θεραπείες.
Με χρηματοδότηση από μεγάλους οργανισμούς όπως το Cancer Research UK και το BBSRC, και με σημαντικές επενδύσεις που φτάνουν δεκάδες εκατομμύρια λίρες, η Trogenix επιταχύνει την πορεία της προς τις κλινικές εφαρμογές.
Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και στους ανθρώπους, αυτή η γονιδιακή θεραπεία δεν θα αποτελέσει απλώς μια ακόμη επιλογή, αλλά πιθανώς μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε όχι μόνο το γλοιοβλάστωμα, αλλά και άλλους συμπαγείς όγκους.
