Μπορεί ο μεγαλύτερος επιταχυντής σωματιδίων στον κόσμο να ζεστάνει σπίτια; Στο CERN η απάντηση είναι πλέον ένα ξεκάθαρο «ναι».
Ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων (LHC), μήκους 27 χιλιομέτρων που έχει αλλάξει την κατανόησή μας για το Σύμπαν, δεν παράγει μόνο επιστημονική γνώση αλλά και θερμότητα – και τώρα αυτή η θερμότητα αξιοποιείται για να καλύψει πραγματικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.
Από τα μέσα του περασμένου Ιανουαρίου, η θερμότητα που ανακτάται από μέρος του συστήματος ψύξης του LHC τροφοδοτεί ένα νέο δίκτυο θέρμανσης στη γειτονική γαλλική πόλη Ferney-Voltaire.
Το δίκτυο, που εγκαινιάστηκε λίγο πριν τα περασμένα Χριστούγεννα καλύπτει μια καινούργια οικιστική και εμπορική ζώνη και αναμένεται να εξυπηρετήσει την ισοδύναμη κατανάλωση αρκετών χιλιάδων κατοικιών.
Το πιο σημαντικό; Το δίκτυο αντικαθιστά παραδοσιακές πηγές ενέργειας, όπως το φυσικό αέριο, αποτρέποντας έτσι την εκπομπή χιλιάδων τόνων διοξειδίου του άνθρακα κάθε χρόνο.
Ο LHC διαθέτει οκτώ επιφανειακά σημεία κατά μήκος του δακτυλίου του. Το Σημείο 8 που βρίσκεται πολύ κοντά στη Ferney-Voltaire φιλοξενεί το πείραμα Large Hadron Collider Beauty (LHCb), που διερευνά το μυστήριο της εξαφάνισης της αντιύλης εξερευνώντας τη φυσική ενός τύπου σωματιδίων που ονομάζονται κουάρκ b. Το LHCb είναι ένα από τα τέσσερα μεγαλύτερα πειράματα που λειτουργούν στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) στο CERN. Εκεί, και ειδικά οι κρυογονικές εγκαταστάσεις, απαιτούν συνεχή ψύξη με νερό. Καθώς το νερό κυκλοφορεί μέσα στον εξοπλισμό, απορροφά τη θερμότητα και ζεσταίνεται.
Μέχρι σήμερα, αυτό το ζεστό νερό κατευθυνόταν σε πύργους ψύξης, όπου η θερμότητα απελευθερωνόταν στην ατμόσφαιρα ώστε το νερό, πλέον κρύο, να επανεισάγεται στο σύστημα. Με το νέο σύστημα, όμως, η διαδικασία αλλάζει ριζικά. Το ζεστό νερό περνά πρώτα από δύο εναλλάκτες θερμότητας ισχύος 5 MW ο καθένας, οι οποίοι μεταφέρουν τη θερμική ενέργεια στο δίκτυο θέρμανσης της πόλης. Έτσι, η ενέργεια που μέχρι χθες χανόταν, σήμερα αξιοποιείται.
Το CERN λειτουργεί ως μία από τις πηγές θερμότητας του νέου δικτύου και παρέχει ενέργεια όποτε αυτό είναι εφικτό, υπό την προϋπόθεση ότι δεν επηρεάζονται οι ερευνητικές του δραστηριότητες. Προς το παρόν, η πόλη Ferney-Voltaire αξιοποιεί ενέργεια έως 5 MW από το CERN, όμως με τους δύο εναλλάκτες το δυναμικό μπορεί θεωρητικά να διπλασιαστεί, ιδιαίτερα όταν οι επιταχυντές λειτουργούν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους.
Το καλοκαίρι του 2026, το CERN θα διακόψει τη λειτουργία του LHC για πολυετή συντήρηση και αναβαθμίσεις στο πλαίσιο του Long Shutdown 3 (LS3), προετοιμάζοντας το έδαφος για τον High-Luminosity LHC. Ακόμη και τότε, ορισμένες εγκαταστάσεις στο Σημείο 8 θα συνεχίσουν να ψύχονται, επιτρέποντας την παροχή από 1 έως 5 MW στο δίκτυο θέρμανσης, με εξαίρεση συνολικά πέντε μήνες μέσα σε αυτή τη μακρά περίοδο παύσης.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη συνολική στρατηγική του CERN για περιβαλλοντικά υπεύθυνη έρευνα. Η ανάκτηση ενέργειας αποτελεί βασικό πυλώνα της ενεργειακής του διαχείρισης, σε συνδυασμό με τη μείωση της κατανάλωσης και τη βελτίωση της αποδοτικότητας.
Άλλα έργα περιλαμβάνουν το Κέντρο Δεδομένων Prévessin του CERN, το οποίο εγκαινιάστηκε το 2024 και είναι εξοπλισμένο με σύστημα ανάκτησης θερμότητας. Το συγκεκριμένο σύστημα έχει ρυθμιστεί για να θερμαίνει τα περισσότερα κτίρια των εγκαταστάσεων από τον χειμώνα 2026/2027, αλλά και για τη μελλοντική ανάκτηση θερμότητας από τους πύργους ψύξης LHC Point 1 που προορίζεται να τροφοδοτήσει κτίρια στις εγκαταστάσεις του CERN στην περιοχή Meyrin.
Συνολικά, αυτές οι πρωτοβουλίες θα εξοικονομήσουν 25-30 GWh ετησίως από το 2027, σηματοδοτώντας ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πιο υπεύθυνη και βιώσιμη ενεργειακή διαχείριση.
