Μια ανησυχητική προειδοποίηση για το μέλλον της ανθρωπότητας έρχεται από τα παγωμένα σπήλαια της Ρουμανίας. Επιστήμονες της Ακαδημίας της Ρουμανίας ανακάλυψαν ένα βακτηριακό στέλεχος που παρέμεινε παγιδευμένο για 5.000 χρόνια στον πάγο του σπηλαίου Scarisoara Ice Cave. Η είδηση όμως που σοκάρει είναι ότι το αρχαίο αυτό μικρόβιο είναι ανθεκτικό σε δέκα σύγχρονα αντιβιοτικά.
Η μελέτη, με επικεφαλής τη δρα Cristina Purcarea ξεκίνησε με στόχο να καταστήσει κατανοητό το πώς τα βακτήρια επιβιώνουν σε ακραία ψυχρά περιβάλλοντα. Οι ερευνητές άντλησαν έναν πυρήνα πάγου 25 μέτρων από την αποκαλούμενη «Μεγάλη Αίθουσα» του σπηλαίου, ο οποίος αντιπροσωπεύει 13.000 χρόνια ιστορίας.
Για να αποφευχθεί οποιαδήποτε επιμόλυνση τα δείγματα τοποθετήθηκαν σε αποστειρωμένες σακούλες και διατηρήθηκαν κατεψυγμένα μέχρι να φτάσουν στο εργαστήριο. Εκεί απομονώθηκαν διάφορα βακτηριακά στελέχη και αναλύθηκε το γενετικό τους υλικό.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα ήταν το στέλεχος Psychrobacter SC65A.3, που ανήκει στο γένος Psychrobacter. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι συγγενικά στελέχη του ίδιου γένους μπορούν να προκαλέσουν λοιμώξεις σε ανθρώπους και ζώα.
Οι επιστήμονες εξετάζοντας την αντοχή του μικροοργανισμού, το εξέθεσαν σε 28 αντιβιοτικά από 10 διαφορετικές κατηγορίες, τα οποία χρησιμοποιούνται συστηματικά για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων. Ανάμεσά τους ήταν η τριμεθοπρίμη, η κλινδαμυκίνη και η μετρονιδαζόλη, φάρμακα που χορηγούνται ευρέως για ουρολοιμώξεις, λοιμώξεις του αναπνευστικού, του δέρματος, του αίματος και του αναπαραγωγικού συστήματος. Το αποτέλεσμα; Το αρχαίο βακτήριο αποδείχθηκε ανθεκτικό και στις δέκα κατηγορίες.
Η γονιδιωματική ανάλυση αποκάλυψε ότι το στέλεχος φέρει περισσότερα από 100 γονίδια που σχετίζονται με αντοχή στα αντιβιοτικά. Επιπλέον, εντοπίστηκαν 11 γονίδια που του προσδίδουν την ικανότητα να σκοτώνει ή να αναστέλλει την ανάπτυξη άλλων βακτηρίων, μυκήτων και ιών, καθώς και σχεδόν 600 γονίδια άγνωστης λειτουργίας. Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτό υποδηλώνει ότι το μικρόβιο αποτελεί μια «ανεξερεύνητη πηγή νέων βιολογικών μηχανισμών», κάτι που μπορεί να είναι πολύτιμο για την επιστήμη, αλλά ταυτόχρονα και επικίνδυνο.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο αφορά την κλιματική αλλαγή. Καθώς οι παγκόσμιες θερμοκρασίες αυξάνονται, οι πάγοι λιώνουν με επιταχυνόμενο ρυθμό. Αν τέτοιοι μικροοργανισμοί απελευθερωθούν στο περιβάλλον, υπάρχει ο φόβος τα γονίδια αντοχής τους να μεταφερθούν σε σύγχρονα βακτήρια, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την ήδη παγκόσμια κρίση ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά.
Αν και οι περισσότερες πανδημίες μέχρι σήμερα προκλήθηκαν από ιούς, οι επιστήμονες έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η επόμενη μεγάλη υγειονομική απειλή θα μπορούσε να προέλθει από ένα βακτήριο ανθεκτικό στα φάρμακα.
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται μόνο στη Ρουμανία. Πρόσφατη έρευνα στην Αρκτική με δείγματα από τη λίμνη Lake Hazen, τη μεγαλύτερη λίμνη γλυκού νερού στον Υψηλό Αρκτικό Κύκλο, δείχνει ότι η τήξη των παγετώνων αυξάνει τον κίνδυνο «spillover», δηλαδή μετάδοσης ιών από ένα είδος σε άλλο. Τα λιωμένα νερά μπορούν να μεταφέρουν παθογόνους οργανισμούς σε νέους ξενιστές, ενώ η μετατόπιση των οικοσυστημάτων προς βορειότερα γεωγραφικά πλάτη δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση νέων πανδημιών.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η μελέτη αρχαίων μικροοργανισμών είναι εξαιρετικά σημαντική για την πρόοδο της ιατρικής και της βιολογίας, όμως απαιτούνται αυστηρά μέτρα ασφαλείας ώστε να αποτραπεί οποιαδήποτε ανεξέλεγκτη διασπορά.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι παγωμένοι «θησαυροί» του παρελθόντος μπορεί να κρύβουν γνώσεις ανεκτίμητης αξίας, αλλά και κινδύνους που η ανθρωπότητα δεν είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει.
