Ιδιαίτερα προσεκτικοί θα πρέπει να είναι οι ασφαλισμένοι όταν εξετάζουν την εξαγορά πλασματικών ετών, καθώς οι διαφορές μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα είναι ουσιαστικές και επηρεάζουν τόσο τη στρατηγική όσο και το τελικό αποτέλεσμα.
Στον ιδιωτικό τομέα, η αναγνώριση πλασματικών ετών δεν αποτελεί μια «ουδέτερη» επιλογή. Η εξαγορά πρέπει να υπηρετεί συγκεκριμένο στόχο: να συμβάλει άμεσα στη θεμελίωση ή κατοχύρωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος και ταυτόχρονα να ενισχύει το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης. Αν τα έτη αξιοποιούνται μόνο για προσαύξηση του ποσού, χωρίς να είναι απαραίτητα για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων χρονικών προϋποθέσεων, τότε ο ασφαλισμένος αναλαμβάνει το ρίσκο μιας δαπανηρής επιλογής χωρίς δυνατότητα υπαναχώρησης. Τα χρήματα που καταβάλλονται για την εξαγορά δεν επιστρέφονται, ακόμη κι αν τελικά το όφελος στη σύνταξη αποδειχθεί μικρότερο του αναμενόμενου.
Αυτό σημαίνει ότι στον ιδιωτικό τομέα απαιτείται αναλυτικός υπολογισμός πριν από κάθε κίνηση. Ο ασφαλισμένος θα πρέπει να εξετάσει αν ο πλασματικός χρόνος είναι καθοριστικός για να «κλειδώσει» όρια ηλικίας ή να συμπληρώσει 40ετία για έξοδο στα 62. Σε διαφορετική περίπτωση, η εξαγορά μπορεί να λειτουργήσει απλώς ως μια ακριβή επένδυση με περιορισμένη απόδοση.
Αντίθετα, στο Δημόσιο το πλαίσιο είναι πιο ευέλικτο. Η εξαγορά πλασματικών ετών μπορεί να γίνει ακόμη και αποκλειστικά για προσαύξηση της σύνταξης, χωρίς να είναι απαραίτητο να συνδέεται με θεμελίωση δικαιώματος. Οι δημόσιοι υπάλληλοι έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τον αναγνωρισμένο χρόνο για να αυξήσουν το τελικό ποσό της παροχής, ακόμη κι αν έχουν ήδη κατοχυρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.
Επιπλέον, στο Δημόσιο παρέχεται η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών χρόνων και σε περιπτώσεις συντάξεων ανικανότητας, γεγονός που διευρύνει το πεδίο αξιοποίησης της εξαγοράς. Η διαφοροποίηση αυτή καθιστά το καθεστώς του Δημοσίου πιο «ασφαλές» ως προς τη χρήση των πλασματικών ετών, σε σύγκριση με τον ιδιωτικό τομέα όπου το περιθώριο λάθους είναι σαφώς μικρότερο.
Όπως μας εξηγεί ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος η εξαγορά πλασματικού χρόνου μπορεί να «κλειδώσει» όρια ηλικίας του 2011 ή 2012, να συμπληρώσει κρίσιμες 25ετίες ή 35ετίες, ή να οδηγήσει στη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης ώστε ο ασφαλισμένος να αποχωρήσει στα 62 με πλήρη σύνταξη. Ωστόσο, η εξαγορά πλασματικών ετών είναι ιδιαίτερα ακριβή. Το κόστος έχει αυξηθεί μετά το 2016, οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα και η ανταποδοτικότητα στο ποσό της σύνταξης δεν είναι ίδια για όλους τους ασφαλισμένους.
Πότε συμφέρει η εξαγορά
Η αναγνώριση πλασματικών ετών συμφέρει όταν εξυπηρετεί σαφή στόχο: είτε τη θεμελίωση ή κατοχύρωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είτε τη συμπλήρωση 40ετίας για έξοδο στα 62.
Οκτώ βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων μπορούν να κάνουν χρήση των πλασματικών ετών:
-Γονείς ανηλίκων ή τρίτεκνοι στο Δημόσιο που με την εξαγορά συμπληρώνουν αναδρομικά 25ετία το 2010, 2011 ή 2012 και κατοχυρώνουν ευνοϊκότερα όρια ηλικίας.
-Μητέρες ανηλίκων στο Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ) που συμπληρώνουν 5.500 ημέρες ασφάλισης το 2010 ή 2011 και «κλειδώνουν» δικαίωμα με χαμηλότερα όρια.
-Μητέρες ανηλίκων σε ΔΕΚΟ και Τράπεζες που συμπληρώνουν 25ετία το 2011 ή 2012.
-Άνδρες και γυναίκες δημόσιοι υπάλληλοι που επιδιώκουν συμπλήρωση 35ετίας, 36ετίας ή 37ετίας.
-Ασφαλισμένοι σε πρώην Ενιαίο Ταμείο Ανεξάρτητα Απασχολουμένων (ΕΤΑΑ) και Οργανισμός Ασφάλισης Ελευθέρων Επαγγελματιών (ΟΑΕΕ) που χρειάζονται 40 χρόνια ασφάλισης.
-Ασφαλισμένοι όλων των Ταμείων και του ΟΓΑ που με την εξαγορά συμπληρώνουν 40ετία και μπορούν να αποχωρήσουν στα 62 αντί για τα 67.
-Ασφαλισμένοι σε βαρέα επαγγέλματα που χρειάζονται συμπλήρωση των λοιπών χρονικών προϋποθέσεων.
-Δημόσιοι υπάλληλοι που είχαν υποβάλει αίτηση πριν την 31/12/2016 και διατηρούν χαμηλότερο κόστος εξαγοράς.
Η μεγάλη διαφορά ιδιωτικού και Δημοσίου
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Εκεί η αναγνώριση πλασματικών ετών πρέπει να συνδυάζει τόσο τη θεμελίωση όσο και την προσαύξηση της σύνταξης. Αν τα έτη δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θεμελίωση και αναγνωριστούν μόνο για αύξηση του ποσού, τα χρήματα που καταβλήθηκαν δεν επιστρέφονται.
Αντίθετα, στο Δημόσιο η εξαγορά μπορεί να γίνει ακόμη και μόνο για προσαύξηση της σύνταξης. Επιπλέον, οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να αναγνωρίσουν πλασματικούς χρόνους και σε συντάξεις ανικανότητας.
Το κόστος εξαγοράς
Μετά το 2016, το κόστος εξαγοράς αυξήθηκε σημαντικά.
Για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα, η εξαγορά υπολογίζεται στο 20% των μεικτών αποδοχών του προηγούμενου μήνα από την υποβολή της αίτησης. Το ποσοστό αντιστοιχεί στο σύνολο των εισφορών εργοδότη και εργαζομένου για κύρια σύνταξη.
Για τους δημοσίους υπαλλήλους, το κόστος είναι επίσης 20% επί του συνόλου των αποδοχών.
Όσοι είχαν υποβάλει αίτηση τα προηγούμενα έτη διατηρούν χαμηλότερα ποσοστά:
-Έως 31/12/2016: 6,67% επί των τότε συντάξιμων αποδοχών.
-Από 1/1/2017 έως 31/12/2017: 10%.
-Από 1/1/2018 έως 31/12/2018: 13,33%.
-Από 1/1/2019 έως 31/12/2019: 16,67%.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το κόστος υπολογίζεται στη μηνιαία εισφορά που καταβάλλουν για τον κλάδο της κύριας σύνταξης, ανάλογα με την κατηγορία ασφάλισης που έχουν επιλέξει.
Στην περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης, προβλέπεται έκπτωση 2% για κάθε έτος εξαγοράς.
Πώς επηρεάζεται η ανταποδοτική σύνταξη
Οι κύριες συντάξεις αποτελούνται από δύο μέρη: την εθνική και την ανταποδοτική σύνταξη.
Η εθνική σύνταξη χορηγείται με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, ενώ για το πλήρες ποσό απαιτούνται 20 έτη. Η ανταποδοτική εξαρτάται από τα συνολικά έτη ασφάλισης και τις συντάξιμες αποδοχές από το 2002 και μετά.
Όταν ένας ασφαλισμένος εξαγοράζει πλασματικό χρόνο, ο χρόνος αυτός δεν προσμετράται μόνο για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών, αλλά επηρεάζει και το ύψος της ανταποδοτικής σύνταξης. Το ποσό που καταβλήθηκε θεωρείται σαν να αντιστοιχούσε σε ασφαλιστέο μισθό και ενσωματώνεται στις συντάξιμες αποδοχές.
Αντίθετα, οι πλασματικοί χρόνοι που αναγνωρίζονται χωρίς εξαγορά, όπως η επιδότηση ασθένειας ή τακτικής ανεργίας, χρησιμοποιούνται μόνο για θεμελίωση και δεν αυξάνουν την ανταποδοτική σύνταξη.
Παραδείγματα
-Ασφαλισμένος 61 ετών με 38 έτη πραγματικής ασφάλισης μπορεί να εξαγοράσει δύο έτη ώστε να συμπληρώσει 40ετία και να αποχωρήσει στα 62 με πλήρη σύνταξη.
-Μητέρα ανηλίκου στο ΙΚΑ με 5.300 ημέρες ασφάλισης το 2011 μπορεί να εξαγοράσει 200 ημέρες ώστε να συμπληρώσει 5.500 και να κατοχυρώσει δικαίωμα με τα τότε όρια ηλικίας.
-Δημόσιος υπάλληλος με 34 έτη μπορεί να εξαγοράσει χρόνο σπουδών και στρατιωτικής θητείας ώστε να συμπληρώσει 35ετία και να «κλειδώσει» ευνοϊκότερο καθεστώς.
