Μόνο το 2021 υπολογίζεται ότι 1,7 εκατομμύρια Αμερικανοί ηλικίας 12 ετών και άνω κατανάλωσαν κρατόμ, σύμφωνα με Εθνική Έρευνα για τη Χρήση Ναρκωτικών και την Υγεία, αναφέρει ο FDA.
Μπορεί κάποιος να βρει κρατόμ σε κάψουλες, σε σκόνη, σε ποτά ή σε ενέσιμη μορφή, σε καταστήματα υγιεινής διατροφής ή με καπνικά προϊόντα, ακόμη και σε βενζινάδικα. Όσο για την προμήθειά του από το διαδίκτυο, εκεί μέσα γίνεται πάρτι!
Δεν υπάρχουν φαρμακευτικά προϊόντα που περιέχουν κρατόμ που να κυκλοφορούν νόμιμα στην αγορά των ΗΠΑ, ούτε ως συμπλήρωμα διατροφής ή ως πρόσθετο τροφίμων σε συμβατικά τρόφιμα. Ο FDA δεν έχει εγκρίνει κανένα συνταγογραφούμενο ή μη συνταγογραφούμενο φαρμακευτικό προϊόν που περιέχει κρατόμ ή τα δύο κύρια χημικά συστατικά του, τη μιτραγυνίνη και την 7-υδροξυμιτραγυνίνη (7-OH-μιτραγυνίνη).
Μάλιστα, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) πιέζει για την αποτελεσματική απαγόρευση της 7-υδροξυμιτραγυνίνης (7-OH-μιτραγυνίνη), επικαλούμενη την πιθανότητα κατάχρησής της. Ορισμένοι γιατροί και σύμβουλοι απεξάρτησης από ουσίες προειδοποιούν ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι το ίδιο το φυτό είναι δυνητικά εθιστικό, αλλά οι χρήστες υποστηρίζουν ότι προσφέρει οφέλη που σχετίζονται με την ανακούφιση από τον πόνο και τη διάθεση και παρέχει μια εναλλακτική λύση στα οπιοειδή.
Ο εθισμός στο κρατόμ γίνεται όλο και πιο συχνός στους εφήβους. Σε χαμηλή δόση, το κρατόμ δρα σαν διεγερτικό, παρόμοιο με τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη θεραπεία της ΔΕΠΥ, ενώ σε υψηλότερες δόσεις λειτουργεί σαν οπιοειδές.
Το κρατόμ παρασκευάζεται από τα φύλλα ενός φυτού (Mitragyna speciosa) στη Νοτιοανατολική Ασία και λαμβάνεται συνήθως από το στόμα (με προσθήκη γλυκαντικού για να ξεπεραστεί η έντονη πικράδα του), με τη μορφή τσαγιού ή καταπίνεται ως χάπι, αλλά προκαλεί εθισμό.
Η χρήση κρατόμ στις ΗΠΑ ξεκίνησε γύρω στο 2004 και απογειώθηκε λίγα χρόνια αργότερα όταν άλλαξαν οι οδηγίες συνταγογράφησης των οπιοειδών. Ενώ τα αρχικά προϊόντα κρατόμ προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από τα φύλλα το φυτού, τελευταία εμφανίστηκαν και πιο συμπυκνωμένα εκχυλίσματα, αυξάνοντας τον κίνδυνο τοξικότητας και πιθανού εθισμού.
Το κρατόμ έχει δεκάδες δραστικά συστατικά, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον χαρακτηρισμό του ως ενός συγκεκριμένου τύπου ναρκωτικού, όπως διεγερτικό ή οπιοειδές. Τα φύλλα του περιέχουν δεκάδες ψυχοδραστικές χημικές ενώσεις, που συνδέονται στον κύριο υποδοχέα οπιοειδών, στον ίδιο που διεγείρεται από την ηρωίνη και την οξυκωδόνη. Ο FDA πιέζει για να ταξινομήσει την 7-υδροξυμιτραγυνίνη (7-OH-μιτραγυνίνη) ως φάρμακο του Πίνακα 1, ως μια ουσία με υψηλό δυναμικό κατάχρησης χωρίς αποδεκτή ιατρική χρήση.
Η 7-OH άρχισε να εμφανίζεται στην αγορά το 2023 και είναι συγκρίσιμη με τα συνταγογραφούμενα οπιοειδή ως προς την επίδρασή της, λέει στη Wall Street Journal ο Christopher McCurdy, καθηγητής φαρμακευτικής χημείας στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα και ερευνητής του κρατόμ. Μελέτες σε πειραματόζωα δείχνουν ότι μπορεί να προκαλέσει αναπνευστική καταστολή, μια γνωστή αιτία θανάτων από υπερβολική δόση οπιοειδών.
Ο FDA έχει προειδοποιήσει εδώ και καιρό τους καταναλωτές να μην χρησιμοποιούν το κρατόμ λόγω του κινδύνου πρόκλησης ηπατικής τοξικότητας, επιληπτικών κρίσεων και εξάρτησης.
Έξι πολιτείες των ΗΠΑ και η Ουάσιγκτον το έχουν ήδη απαγορεύσει, ενώ περισσότερες από άλλες δώδεκα έχουν θεσπίσει νόμους για τη ρύθμισή του.
Οι ειδικοί σε ορισμένα κέντρα απεξάρτησης λένε ότι βλέπουν περισσότερους χρήστες κρατόμ να αναζητούν θεραπεία για τον εθισμό τους, ενώ η συμμετοχή σε διαδικτυακές ομάδες υποστήριξης φαίνεται να αυξάνεται. Η Jana Wu του Mountainside Treatment Center, το οποίο διαθέτει έξι εξωτερικά ιατρεία στην περιοχή της Νέας Υόρκης, λέει ότι στο κέντρο λειτουργεί μια εβδομαδιαία ομάδα υποστήριξης με τίτλο «Let's Talk Kratom» από το 2023.
Η ίδια λέει ότι το έχουν επισκεφθεί από διακεκριμένοι δικηγόροι που δεν είχαν ποτέ πριν προβλήματα κατάχρησης ουσιών, μέχρι μητέρες της μεσαίας τάξης και δρομείς μαραθωνίου εθισμένοι στο κρατόμ, αλλά και άτομα που αναρρώνουν από εθισμό στα οπιοειδή.
Οι γιατροί και οι ειδικοί σε θέματα εθισμού λένε ότι βλέπουν όλο και περισσότερους ανθρώπους να εθίζονται στα ποτά κρατόμ. Μια μελέτη του περασμένου Μαρτίου στο Journal of Substance Use ανέλυσε αναρτήσεις στο Reddit σχετικά με ποτά κρατόμ μεταξύ 2017 και 2024 και διαπίστωσε σημαντική αύξηση στις συζητήσεις από το 2022, σύμφωνα με την Teresa Perry, επίκουρη καθηγήτρια οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια και κύρια συγγραφέα της μελέτης. Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι οι συζητήσεις μετατοπίστηκαν από τη δοσολογία και τα οφέλη στον εθισμό.
Ένας 35χρονος καθηγητής ψυχολογίας για παράδειγμα, είπε ότι εθίστηκε στο Feel Free, ένα ρόφημα που περιέχει κρατόμ, αλλά όχι 7-OH, κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Νωρίτερα δεν είχε ποτέ αντιμετωπίσει πρόβλημα κατάχρησης ουσιών. Έπαιρνε το κρατόμ για να συγκεντρωθεί όσο διενεργούσε τις μεταδιδακτορικές του σπουδές. Η χρήση του κλιμακώθηκε γρήγορα σε σημείο που έπινε έως και πέντε μπουκάλια την ημέρα και ξοδεύοντας έως και 50 δολάρια ημερησίως. Σταμάτησε να το παίρνει ξαφνικά, βιώνοντας κλασικά συμπτώματα στέρησης οπιοειδών για μια εβδομάδα.
«Δεν είναι όλα τα προϊόντα κρατόμ ίδια», λέει ο McCurdy, ο ερευνητής του κρατόμ. Ο ίδιος πιστεύει ότι ίσως έχει περισσότερο νόημα να ταξινομηθεί η 7-OH ως φάρμακο του Πίνακα 2 - οπιοειδή όπως η οξυκωδόνη και η φαιντανύλη, τα οποία θεωρούνται ότι έχουν κάποια ιατρική εφαρμογή εάν ελέγχονται αυστηρά, ενώ παράλληλα παρουσιάζουν υψηλό δυναμικό κατάχρησης.
Η Δρ. Νόρα Βόλκοου, διευθύντρια του Εθνικού Ινστιτούτου για την Κατάχρηση Ναρκωτικών, ανησυχεί ότι η ένταξη της 7-OH σε φάρμακο του Πίνακα 1 στην ίδια κατηγορία με την ηρωίνη ή τη μεθαμφεταμίνη, θα δυσκόλευε την πρόσβαση σε αυτή και πιθανότατα θα έκανε την προμήθεια στο σύνολό της ακόμη πιο επικίνδυνη, ενώ θα μπορούσε να δυσχεράνει την ευρύτερη έρευνα για το κρατόμ.
Ανησυχεί επίσης ότι τα άτομα με διαταραχές χρήσης οπιοειδών που χρησιμοποιούν κρατόμ θα στραφούν σε πολύ πιο επικίνδυνα ναρκωτικά, οδηγώντας σε αύξηση των θανάτων από υπερβολική δόση. Σημειώνει δε ότι οι θάνατοι από υπερβολική δόση κρατόμ είναι πολύ σπάνιοι και συνήθως οφείλονται σε άλλα ναρκωτικά.
Πάντως και σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, μεταξύ 2016 και 2017, σημειώθηκαν 91 θάνατοι λόγω κρατόμ, αλλά αυτό το νούμερο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με σκεπτικισμό, καθώς 84 από τα θύματα είχαν άλλα φάρμακα στον οργανισμό τους κατά τη στιγμή του θανάτου τους, καθιστώντας αδύνατη την κατηγοριοποίηση του κρατόμ.
