Παρόλο που η πρόθεση ψήφου απασχολεί κατά κύριο λόγο τα ΜΜΕ, αρκετές φορές παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον άλλα ευρήματα των δημοσκοπήσεων. Η τελευταία μέτρηση της Alco για τον Alpha έδειξε ότι το πακέτο της ΔΕΘ δεν άλλαξε τη στάση των πολιτών απέναντι στην κυβέρνηση, αφού η ΝΔ χάνει μία μονάδα. Ωστόσο, είναι οι απαντήσεις για τη διαφθορά που προκαλούν εντύπωση.
Τα ευρήματα
Συγκεκριμένα, για το 74% η κυβέρνηση χαρακτηρίζεται από τη λέξη συγκάλυψη. Μόλις το 14% θεωρεί ότι η διαφάνεια χαρακτηρίζει την κυβέρνηση. Τα ποσοστά αυτά είναι έτσι κι αλλιώς συντριπτικά, αλλά γίνονται ακόμα χειρότερα για την κυβέρνηση αν αναλογιστούμε ότι η ΝΔ στην πρόθεση ψήφου παίρνει 24%. Δηλαδή, ένα 40% των ψηφοφόρων της ΝΔ θεωρεί ότι η συγκάλυψη χαρακτηρίζει την κυβέρνηση.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στην ερώτηση για το δίπολο διαφθορά/διαφάνεια. Το 70% θεωρεί ότι η διαφθορά χαρακτηρίζει την κυβέρνηση, ενώ το 14% εκτιμά ότι η κυβέρνησης χαρακτηρίζεται από την εντιμότητα.
Η ατζέντα
Κάθε κυβέρνηση που ταυτίζεται με τη διαφορά και την παρεμπόδιση της δικαιοσύνης, έχει πολύ σοβαρό πολιτικό πρόβλημα. Βεβαίως, ισχύει η παρατήρηση έμπειρου πολιτικού συντάκτη ότι όταν τα κόμματα θέλουν να αποκρύψουν τις συγκλίσεις τους στην οικονομική και εξωτερική πολιτική, προτάσσουν τα σκάνδαλα. Ωστόσο, η τρέχουσα συγκυρία διαφοροποιείται από την παράδοση της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας. Κι αυτό για τρεις λόγους:
1. Τα περισσότερα από τα μεγάλα ζητήματα που έχουν απασχολήσει την κεντρική πολιτική ατζέντα τα τελευταία χρόνια αφορούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τη διαφάνεια και την απόδοση της δικαιοσύνης (υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ). Εντούτοις, κανένα από αυτά δεν έχει προκύψει από κινήσεις της αντιπολίτευσης.
2. Η δικαιοσύνη δεν είναι ψηλά μόνο στην ατζέντα της κεντρικής πολιτικής αλλά και σε αυτήν των πολιτών. Και δεν αναφερόμαστε μόνο στις δημοσκοπήσεις. Το κίνημα των Τεμπών έχει στον προμετωπίδα του το αίτημα της απόδοσης δικαιοσύνης για το έγκλημα με τους 57 νεκρούς. Στο μισό αιώνα της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας δεν έχει υπάρξει άλλο μαζικό κίνημα που να θέτει αυτό το ζήτημα.
3. Επιπλέον, η τρέχουσα συγκυρία διαφοροποιείται από το παρελθόν λόγω της παρέμβασης της ευρωπαϊκής εισαγγελίας. Σε μια στιγμή που η εμπιστοσύνη στην ελληνική Δικαιοσύνη έχει φτάσει στον ναδίρ, δεν είναι λίγοι όσοι αναζητούν στην Ευρώπη αυτό που δεν βρίσκουν στην Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι για πρώτη φορά στα πολιτικά χρονικά η επίσκεψη στην Αθήνα της Ευρωπαίας εισαγγελέως Λάουρα Κοβέσι γίνεται πρώτη είδηση.
Την αυξανόμενη πολιτική σημασία της διαφθοράς αποτύπωσε και η αναφορά του Νίκου Δένδια στις εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Τριπολιτσάς: «Η Επανάσταση του ’21, όπως είπα και κατά την ομιλία μου στο Μεσολόγγι στην επέτειο της Εξόδου, η ιστορία της Ελλάδος, εμπεριέχει ακραίες αντιφάσεις. Εμπεριέχει το ύψος και το βάθος. Εμπεριέχει την εθνική αρετή και την εθνική μειοδοσία. Εμπεριέχει την εθνική προσφορά, αλλά εμπεριέχει και την ακραία διαφθορά».
Αρβανίτης: Μείωση της ανοχής των πολιτών
Μια άλλη διάσταση στο ζήτημα της διαφθοράς αναδεικνύει ο Λευτέρης Αρβανίτης, σύμβουλος επικοινωνίας στην AtoZ Communication & Strategy. Ο κ. Αρβανίτης επισημαίνει ότι «η Νέα Δημοκρατία δεν εξελέγη ποτέ με σημαία της τη διαφάνεια · αντίθετα, ήδη από το 2019 η εικόνα του Κυριάκου Μητσοτάκη περιλάμβανε τον συνδυασμό “διεφθαρμένος – επαγγελματίας – αποτελεσματικός”. Δηλαδή, η διαχειριστική του ικανότητα έτεινε να υπερισχύσει της εμπεδωμένης αντίληψης για ένα κόμμα με ροπή στη διαφθορά.
Έξι χρόνια αργότερα, τρία μεγάλα γεγονότα (οι υποκλοπές, τα Τέμπη και το σκάνδαλο στον ΟΠΕΚΕΠΕ) μαζί με δεκάδες μικρότερα, συγκροτούν ένα νέο περιβάλλον. Το κοινό τους χαρακτηριστικό δεν είναι μόνο οι ίδιες οι υποθέσεις, αλλά και οι άγαρμπες προσπάθειες συγκάλυψης, καθώς και η αίσθηση θεσμικής παρέμβασης υπέρ της ατιμωρησίας».
Ο Λευτέρης Αρβανίτης προσθέτει ότι «στις τελευταίες δημοσκοπήσεις αυτό αποτυπώνεται με οξύτητα: το 69% χαρακτηρίζει την κυβέρνηση «αναποτελεσματική», ενώ το 74% την ταυτίζει με τη «συγκάλυψη». Στην έρευνα της Palmos, η διαφθορά αναδεικνύεται πλέον ως το 4ο σημαντικότερο πρόβλημα της χώρας, πίσω μόνο από ακρίβεια, υγεία και μισθούς».
Και υπογραμμίζει: «Ιστορικά, σε περιόδους οικονομικής πίεσης, η ανοχή των πολιτών προς φαινόμενα διαφθοράς μειώνεται δραστικά. Σήμερα, βρισκόμαστε ακριβώς σ’ αυτό το κατώφλι, όπου η διαφθορά παύει να είναι δευτερεύον ζήτημα και τείνει να μετατραπεί σε βασικό κριτήριο ψήφου».
Διαφθορά και ακρίβεια
Αξίζει να σταθούμε στην τελευταία παρατήρηση. Η σύνδεση δηλαδή της αυξανόμενης οργής για τη διαφθορά με την εντεινόμενη δυσαρέσκεια για την ακρίβεια είναι ορθή. Αν και δεν θα έπρεπε να είναι έτσι, οι πολίτες είναι διατεθειμένοι να κάνουν τα στραβά μάτια στα σκάνδαλα όταν τα προσωπικά τους οικονομικά βελτιώνονται. Όμως οι αντιδράσεις στη διασπάθιση του δημόσιου χρήματος γίνονται πολύ πιο έντονες όταν η ακρίβεια υποσκάπτει την αγοραστική δύναμη -όπως συμβαίνει σήμερα. Η ανάμειξη της δυσαρέσκειας για την οικονομική δυσπραγία με το αίσθημα της αδικίας μπορεί να δημιουργήσει ένα εκρηκτικό πολιτικό κοκτέιλ. Και αυτή φαίνεται ότι είναι η πολιτική στιγμή που ζούμε. Δεν είναι μόνο η διαφθορά. Ούτε μόνο η ακρίβεια. Είναι ο συνδυασμός των δύο που φθείρει ραγδαία την κυβέρνηση Μητσοτάκη.
