Με το που κατατέθηκε η πρόταση του πρωθυπουργού για την αναθεώρηση του Συντάγματος δείχνει να πήγε κατευθείαν στον... κουβά! Δεν προκλήθηκε καν η παραμικρή συζήτηση γι΄ αυτή, δεν υπήρξε κανένα ενδιαφέρον.
Το Dnews απευθύνθηκε σε τέσσερις σημαντικές προσωπικότητες της χώρας, τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο και –με αλφαβητική σειρά– στον καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Σπύρο Βλαχόπουλο, τον συνταγματολόγο καθηγητή του Παντείου Ξενοφώντα Κοντιάδη και τον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Γιώργο Σωτηρέλλη, με ένα κοινό ερώτημα: Με δεδομένο τον χρόνο και τον τρόπο που επέλεξε η κυβέρνηση, έχει νόημα να συζητούμε για την αναθεώρηση;
Πρ. Παυλόπουλος: Μια πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος με «πιραντελλικά» χαρακτηριστικά: Από το «απόψε αυτοσχεδιάζουμε» στο «έτσι είναι (αν έτσι νομίζετε)»
«Ο προδήλως προσχηματικός χαρακτήρας της –με οφθαλμοφανή και αυταπόδεικτο στόχο την επιχείρηση αλλαγής πολιτικής ατζέντας μέσα σε μια πραγματικά δυστοπική πολιτική συγκυρία– αποκαλύπτει, επιπροσθέτως, το μέγεθος της προχειρότητάς της, ενώ, εν τέλει, την αναδεικνύει και ως περιττή κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Κάτι που, οιονεί νομοτελειακώς, την καθιστά θνησιγενή, ιδίως καθ’ ό μέτρο έτσι υπονομεύεται εξ υπαρχής κάθε προοπτική ευρύτερης συναίνεσης για την ολοκλήρωσή της. Συναίνεσης, η οποία ούτως ή άλλως είναι απαραίτητη κατά το γράμμα και το πνεύμα των περί αναθεώρησης διατάξεων του άρθρου 110 του Συντάγματος. Υπ’ αυτό δε το πρίσμα, μια τέτοια πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος αποκτά έντονα «πιραντελλικά» χαρακτηριστικά, κινούμενη πάνω στο θεατρικό διάνυσμα που οριοθετούν τα περιώνυμα έργα του Λουίτζι Πιραντέλλο «απόψε αυτοσχεδιάζομε» και «έτσι είναι (αν έτσι νομίζετε)». Η τεκμηρίωση που ακολουθεί επιβεβαιώνει, όπως πιστεύω, χωρίς δυσχέρεια το πώς και γιατί κουβαλώντας εν σπέρματι τα προεκτεθέντα μειονεκτήματα πνέει τα πολιτικά λοίσθιά της πριν καν τεθεί στον δημόσιο διάλογο».
Τα παραπάνω τονίζει, μεταξύ άλλων, ο πρώην ΠτΔ και Ακαδημαϊκός με το εμπεριστατωμένο άρθρο του (ΕΔΩ) στο Dnews. Και καταλήγει: «Συμπεραίνω ότι η κυβερνητική πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος είναι καταδικασμένη να καταλήξει σε θεσμικό και πολιτικό αδιέξοδο, κατά κύριο λόγο διότι υποτιμά, και δη χωρίς προσχήματα, τη θεσμική και πολιτική οντότητα του Συντάγματος ως επικεφαλής της Έννομης Τάξης στο πλαίσιο μιας θεσμικώς στιβαρής Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Μιας Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας η οποία, κατά τον θεσμικό και πολιτικό προορισμό της, πρέπει να ορθώνει οχυρό εγγύησης της Ελευθερίας βασισμένο στα θεμέλια των κρίσιμων και αναντικατάστατων θεσμικών αντιβάρων της Διάκρισης των Εξουσιών και του Κράτους Δικαίου».
Σπύρος Βλαχόπουλος: Υπό τις παρούσες συνθήκες είναι πολύ δύσκολο να γίνει
Το πολίτευμά μας αντιμετωπίζει σήμερα ένα δομικό πρόβλημα: Είναι ακραία πρωθυπουργοκεντρικό και απουσιάζουν από αυτό αποτελεσματικά θεσμικά αντίβαρα. Ο εκάστοτε Πρωθυπουργός δεν ελέγχει πλέον μόνον την Κυβέρνηση, αλλά και τη Βουλή. Οι παραδοσιακοί όροι του κοινοβουλευτικού συστήματος έχουν πλέον αντιστραφεί: Δεν ελέγχει η Βουλή την Κυβέρνηση, αλλά η Κυβέρνηση (δηλαδή ο Πρωθυπουργός) τη Βουλή. Όσον αφορά τη δικαστική εξουσία, αυτή δεν αρκεί από μόνη της για πολλούς λόγους να επιτελέσει τον ρόλο του θεσμικού αντιβάρου. Γι’ αυτό λοιπόν, και παρότι το Σύνταγμα δεν αποτελεί πανάκεια, είναι σήμερα αναγκαία, περισσότερο από ποτέ, μια «γενναία» συνταγματική αναθεώρηση.
Μόνον που, υπό τις παρούσες συνθήκες, είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνει: Όσο περισσότερο πλησιάζουμε σε βουλευτικές εκλογές, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από το ήρεμο πολιτικό κλίμα που είναι προϋπόθεση για έναν ουσιαστικό θεσμικό διάλογο πάνω στα ζητήματα της συνταγματικής αναθεώρησης. Κυρίως όμως, σήμερα είναι τόσο κατακερματισμένο το πολιτικό σκηνικό, ώστε δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την επίτευξη των αυξημένων πλειοψηφιών που απαιτεί η συνταγματική αναθεώρηση. Ιδίως, δε, κανένας δεν είναι διατεθειμένος να συμφωνήσει με τον άλλον στη σημερινή προτείνουσα Βουλή, αφού τότε η πλειοψηφία της επόμενης Βουλής θα μπορούσε να αναθεωρήσει μόνη της το Σύνταγμα με 151 ψήφους. Και δυστυχώς το πρόβλημα της έλλειψης θεσμικών αντιβάρων θα παραμένει.
Ξενοφών Κοντιάδης: Απουσιάζουν οι προϋποθέσεις
Η αναθεώρηση του Συντάγματός μας είναι αναγκαία. Ελάχιστοι πλέον αμφισβητούν, ενδεικτικά, ότι το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των Υπουργών πρέπει να αλλάξει ώστε να σταματήσει η πρακτική της συγκάλυψης, ότι η επιλογή της ηγεσίας της δικαστικής εξουσίας από την κυβέρνηση πρέπει να τροποποιηθεί επειδή συμβάλλει στην κρίση εμπιστοσύνης προς το σύστημα απονομής της δικαιοσύνης ή ότι η Διάσκεψη των Προέδρων αποδείχτηκε ακατάλληλη για την επιλογή των μελών των ανεξάρτητων αρχών και πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο κρατικό όργανο.
Όμως, προϋπόθεση κάθε αναθεωρητικού εγχειρήματος είναι να προηγηθεί σοβαρή διαβούλευση, με νηφαλιότητα και σαφή συνταγματική στρατηγική, ιδίως όμως με αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και, ευρύτερα, με την κοινωνία, ώστε να επιτευχθούν οι συναινέσεις που απαιτούνται ως προς το περιεχόμενο των θεμελιωδών κανόνων που ρυθμίζουν τη διεξαγωγή του πολιτικού παιχνιδιού.
Αυτές οι προϋποθέσεις σήμερα απουσιάζουν. Κατ' αρχάς, ο πρωθυπουργός επέλεξε ακατάλληλο χρόνο για να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση, δηλαδή σε μια περίοδο όξυνσης των πολιτικών συγκρούσεων, εν μέσω αιτημάτων για τη σύσταση εξεταστικών και προανακριτικών επιτροπών με αντικείμενο τα σκάνδαλα των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, ιδίως όμως σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται πρακτικά ως προεκλογική, παρόλο που θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει τη σχετική συζήτηση ήδη από το φθινόπωρο του 2024. Πέρα από αυτό, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας που δημοσιοποιήθηκε στις 7 Μαΐου δεν αποτελεί σοβαρή βάση διαλόγου, αλλά ένα κείμενο πρόχειρο, χωρίς συνοχή, με σοβαρές αστοχίες.
Υπό αυτά τα δεδομένα, θεωρώ ότι η αναθεωρητική πρωτοβουλία εξυπηρετεί σήμερα αμιγώς την επικοινωνιακή τακτική της Κυβέρνησης ενόψει των επερχόμενων εκλογών, στο πλαίσιο ενός αδέξιου συνταγματικού λαϊκισμού, αντί να επιτρέπει τη διαμόρφωση εποικοδομητικών προτάσεων για τη βελτίωση του συνταγματικού μας κειμένου. Δυστυχώς, όχι μόνο χάνεται άλλη μια ευκαιρία να διορθωθεί η ελαττωματική μηχανική επιμέρους ρυθμίσεων του Συντάγματός μας, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να προστεθούν νέα πεδία έντασης και θεσμικής αβελτηρίας.
Γιώργος Σωτηρέλλης: Να αναμένουμε μια πολύ πιο κατάλληλη συγκυρία
Η πρόταση για συνταγματική αναθεώρηση, που κατατέθηκε από τη Νέα Δημοκρατία, επιβεβαιώνει πλήρως αυτό που επισήμανα ήδη από τον Νοέμβριο του προηγούμενου χρόνου. Ότι δηλαδή πρόκειται απλώς για πρόταση που εντάσσεται στην προσπάθεια αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης από τα σκάνδαλα και τις πολιτικές αποτυχίες της κυβέρνησης, δηλαδή στο «στρίβειν διά του Συντάγματος», όπως το έχω βαφτίσει περιπαικτικά…
Αν υπήρχε πράγματι ολοκληρωμένη μεταρρυθμιστική πρόταση για το κράτος, αυτή θα εκκινούσε από προγραμματικούς στόχους και θα είχε κατατεθεί από τον πρώτο χρόνο της θητείας της. Από τη στιγμή, όμως, που η κυβέρνηση επέλεξε να την εξαγγείλει σε μια περίοδο ήδη προεκλογική και αφού έχει απολέσει, με τον βίο και την πολιτεία της, κάθε ίχνος θεσμικής και δη συνταγματικής αξιοπιστίας, δεν έχει κανένα νόημα το να προσπαθούμε να πάρουμε στα σοβαρά την προτεινόμενη αναθεώρηση. Αντί λοιπόν να συζητούμε για μια δήθεν μεταρρυθμιστική ατζέντα, ενώ πρόκειται για προτάσεις που εν πολλοίς είναι είτε ανούσιες είτε ακατάλληλες για το Σύνταγμα είτε προβληματικές ή/και επικίνδυνες, οφείλουμε να αφήσουμε αυτό το εγχείρημα να έχει την τύχη που του αξίζει –δηλαδή να βυθιστεί σε πλήρη ανυποληψία– και να αναμένουμε μια πολύ πιο κατάλληλη συγκυρία, στην οποία θα πρυτανεύει το ενδιαφέρον για τον τόπο και όχι για το κόμμα και για τη διατήρηση της εξουσίας…
