Ανταποκρινόμενη στο κάλεσμα του πρωθυπουργού για την έναρξη του διαλόγου για τη συνταγματική αναθεώρηση η ΟΙΕΛΕ απέστειλε επιστολή στα κόμματα, καταθέτοντας αναλυτικά τις θέσεις και τις προτάσεις της για το άρθρο 16. Στόχος της Ομοσπονδίας είναι η αναμόρφωση του άρθρου όχι προς την κατεύθυνση της αποδυνάμωσής του, αλλά αντίθετα προς την ενίσχυση της κρατικής εποπτείας στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Υπενθυμίζει ότι το άρθρο 16 δεν αφορά μόνο την απαγόρευση ίδρυσης πανεπιστημιακών σχολών από ιδιώτες, αλλά περιλαμβάνει και ρυθμίσεις για την ιδιωτική τυπική εκπαίδευση. Συγκεκριμένα, προβλέπει ότι με νόμο καθορίζονται οι όροι ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, η κρατική εποπτεία σε αυτά, καθώς και η υπηρεσιακή κατάσταση των εκπαιδευτικών. Ωστόσο, όπως τονίζεται, η διατύπωση αυτή είναι ασαφής και έχει επιτρέψει, ιδίως την τελευταία δεκαετία, τη δραστική μείωση της κρατικής εποπτείας, μέσα από νομοθετικές παρεμβάσεις που κατά την Ομοσπονδία είχαν αρνητικές συνέπειες τόσο για τη διαφάνεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας όσο και για τα εργασιακά δικαιώματα των εκπαιδευτικών.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΙΕΛΕ επικαλείται τη διεθνή εμπειρία και ειδικά τα παραδείγματα της Γαλλίας και της Γερμανίας. Στη Γαλλία, ο νόμος Debré προβλέπει μεν ελευθερία ίδρυσης ιδιωτικών σχολείων, αλλά υπό αυστηρή κρατική εποπτεία: τα σχολεία οφείλουν να ακολουθούν το εθνικό πρόγραμμα σπουδών, να είναι ανοιχτά σε όλους τους μαθητές χωρίς διακρίσεις και δεν έχουν τη δυνατότητα να απονέμουν εθνικούς τίτλους σπουδών, όπως το baccalauréat, που παραμένει αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους. Αντίστοιχα, στη Γερμανία το Σύνταγμα εγγυάται τη λειτουργία ιδιωτικών σχολείων, αλλά με σαφείς όρους: κρατική έγκριση, τήρηση της νομοθεσίας, απαγόρευση κοινωνικών και οικονομικών διακρίσεων και εξασφάλιση ότι οι εκπαιδευτικοί διαθέτουν αντίστοιχα προσόντα και δικαιώματα με εκείνους των δημόσιων σχολείων. Με βάση τα παραπάνω, η ΟΙΕΛΕ προτείνει η αναθεώρηση του άρθρου 16 να περιλαμβάνει ρητές συνταγματικές εγγυήσεις για ισχυρή κρατική εποπτεία στην ιδιωτική εκπαίδευση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η πρόταση της ΟΙΕΛΕ για την αναθεώρηση του άρθρου 16
Με αφορμή την πρόταση του Πρωθυπουργού για την αναθεώρηση του άρθρου 16 (στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης), η ΟΙΕΛΕ με επιστολή της στους αρχηγούς και στις Κοινοβουλευτικές Ομάδες των κομμάτων καταθέτει τις θέσεις της για αλλαγές στο συγκεκριμένο άρθρο με στόχο την ενίσχυση της κρατικής εποπτείας στο χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Η εισήγηση του Πρωθυπουργού για την συνταγματική αναθεώρηση έφερε και πάλι στην επικαιρότητα το άρθρο 16 που «παρακάμφθηκε» με μια αμφιλεγόμενη απόφαση του ΣτΕ για να λειτουργήσουν ιδιωτικά πανεπιστήμια, παρά τη ρητή απαγόρευση που επιβάλλει η παρ. 8 («H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται»). Η απόφαση αυτή του ΣτΕ, κατά τη δική μας εκτίμηση, ανοίγει τον ασκό του Αιόλου για «παρακάμψεις» σε κρίσιμα ζητήματα, όπως πχ οι συνδικαλιστικές ελευθερίες (άρθρο 23) ή θεμελιώδη ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώματα που προστατεύονται με διάφορα άρθρα του Συντάγματος, όπως η ισότητα, η προσωπική ελευθερία, η ασφάλεια, η θρησκευτική ελευθερία, η ελευθερία έκφρασης.
Το 2023, όταν για πρώτη φορά είδαν το φως της δημοσιότητας τα κυβερνητικά σχέδια για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, ο Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ προχώρησε σε μια δημόσια παρέμβαση, στην οποία αναλύει τις απόψεις της Ομοσπονδίας το ζήτημα και κατέθεσε την πρόταση, σε περίπτωση που γίνει από τα κόμματα αποδεκτή η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 16, να υπάρξει ρήτρα – ανάλογη αυτών που υπάρχουν στο γαλλικό και στο γερμανικό δίκαιο – ισχυρής εποπτείας του κράτους στην ιδιωτική εκπαίδευση.
Τι αναφέρει σήμερα το Σύνταγμα για την ιδιωτική εκπαίδευση
Ελάχιστοι γνωρίζουν πως η παρ. 8 του άρθρου 16 του Συντάγματος δεν ασχολείται μόνο με την απαγόρευση ίδρυσης πανεπιστημιακών σχολών από ιδιώτες. Προβλέπει την ψήφιση νόμου που ορίζει τα της τυπικής ιδιωτικής εκπαίδευσης (των ιδιωτικών σχολείων): «Nόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Kράτος, τα σχετικά με την εποπτεία που ασκείται πάνω σ' αυτά, καθώς και την υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού τους.» Ωστόσο, το άρθρο είναι εξαιρετικά ασαφές και αφήνει πολύ μεγάλα περιθώρια για τη μείωση της έντασης της κρατικής εποπτείας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα δύο απαράδεκτες νομοθετικές ρυθμίσεις τα τελευταία 12 χρόνια. Τις διατάξεις των νόμων 4254/2014 (επί υπουργίας Αρβανιτόπουλου) και 4713/2020 (επί υπουργίας Κεραμέως) που μείωναν στο ελάχιστο την κρατική εποπτεία στα ιδιωτικά σχολεία με δραματικές συνέπειες.
Τι ισχύει σε Γαλλία και Γερμανία
Η σοβαρή βλάβη που προκαλεί η εξαιρετικά μειωμένη κρατική εποπτεία στην ιδιωτική εκπαίδευση τόσο στην ακεραιότητα και στη διαφάνεια των εκπαιδευτικών διαδικασιών όσο και στις εργασιακές σχέσεις των εκπαιδευτικών, γεννά την ανάγκη για αναθεώρηση του άρθρου 16. Όχι, φυσικά, στην κατεύθυνση της μείωσης (όπως επιζητούν πολιτικοί και επιχειρηματικοί κύκλοι), αλλά αντιθέτως ισχυροποίησης της κρατικής εποπτείας στην τυπική ιδιωτική εκπαίδευση.
Οδηγός για μια τέτοια αναθεώρηση θα μπορούσαν να είναι οι συνταγματικές προβλέψεις σε Γαλλία και Γερμανία, δύο χώρες που έχουν επηρεάσει περισσότερο από κάθε άλλη ιστορικά τα εκπαιδευτικά δρώμενα στην Ελλάδα. Στη Γαλλία ο εκτελεστικός του Συντάγματος νόμος Debré προβλέπει ισχυρότατη κρατική εποπτεία στην ιδιωτική εκπαίδευση. Προβλέπεται μεν ελευθερία ίδρυσης ιδιωτικών σχολείων, αλλά τα σχολεία που συνδέονται με το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να ακολουθούν το εθνικό πρόγραμμα σπουδών και να παραμένουν ανοιχτά σε όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως καταγωγής ή πεποιθήσεων. Μόνο το Κράτος έχει την εξουσία να απονέμει εθνικά απολυτήρια (όπως το baccalauréat). Τα ιδιωτικά σχολεία προετοιμάζουν τους μαθητές για αυτές τις εξετάσεις και δεν μπορούν να εκδώσουν τους δικούς τους νομικά αναγνωρισμένους τίτλους. Σε ό,τι δε αφορά στις εργασιακές σχέσεις, η απόλυση ενός εκπαιδευτικού από ιδιωτικό σχολείο είναι μια αυστηρά ρυθμιζόμενη διαδικασία. Το σχολείο οφείλει να αποδείξει ότι υπάρχει «πραγματική και σοβαρή αιτία» για την απόλυση.
Στη Γερμανία υπάρχει σαφής συνταγματική ρήτρα για την ιδιωτική εκπαίδευση. Πιο συγκεκριμένα, το Γερμανικό Σύνταγμα (Grundgesetz) εγγυάται το δικαίωμα ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών σχολείων (Άρθρο 7, Παράγραφος 4. Ωστόσο, τα ιδιωτικά σχολεία υπόκεινται σε κρατική έγκριση, πρέπει να τηρούν τους κρατικούς νόμους και δεν μπορούν να προωθούν τον διαχωρισμό με βάση τις οικονομικές δυνατότητες των γονέων. Επίσης, οι εκπαιδευτικοί σε ιδιωτικά σχολεία έχουν παρόμοια προσόντα και δικαιώματα με εκείνους στα δημόσια σχολεία.
Η ΟΙΕΛΕ προτείνει την αναθεώρηση του άρθρου 16 στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της κρατικής εποπτείας των ιδιωτικών σχολείων με σαφείς ρήτρες για την ίδρυση και λειτουργία των σχολείων, την εγγύηση της διαφάνειας των σχολικών διαδικασιών (ιδίως δε την πιστοποίηση προαγωγικών και απολυτήριων τίτλων) και την διασφάλιση της παιδαγωγικής αυτονομίας των ιδιωτικών εκπαιδευτικών με έλεγχο των εργασιακών τους σχέσεων από κρατικό ή ανεξάρτητο φορέα. Η νομοθέτηση αυτών που προτείνουμε (σε σχολεία που εκδίδουν ισότιμα των κρατικών απολυτήρια) μπορεί να αποδειχθεί επωφελής και για τα ιδιωτικά σχολεία που μπορούν να διεκδικήσουν τα πλεονεκτήματα της στενότερης διασύνδεσης της ιδιωτικής εκπαίδευσης με το επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα, ανάλογα αυτών που υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
