Ενόψει της αυριανής αποφυλάκισης του Ηλία Κασιδιάρη και των εξαγγελιών του ότι σκοπεύει να μετάσχει ως υποψήφιος στις ερχόμενες βουλευτικές εκλογές, τίθεται το ερώτημα αν αυτό είναι επιτρεπτό με βάση την ισχύουσα εκλογική νομοθεσία και τη νομολογία του Αρείου Πάγου και του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου. Υπενθυμίζεται ότι ο Η. Κασιδιάρης καταδικάστηκε σε 13 χρόνια κάθειρξη για συμμετοχή στην ηγεσία της εγκληματικής οργάνωσης που λειτουργούσε υπό τον μανδύα του νεοναζιστικού κόμματος Χρυσή Αυγή και ότι εξέτισε ολόκληρη την ποινή του σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα.
Πριν απαντήσω στο νομικό ερώτημα, δύο προκαταρκτικές παρατηρήσεις: Κατ' αρχάς, θα ήταν ασφαλώς προτιμότερο να μην χρειάζεται να ασχοληθούμε με το ζήτημα και με το συγκεκριμένο πρόσωπο, φαίνεται όμως ότι οι αντιλήψεις του έχουν κάποια απήχηση στην κοινωνία, όχι στον βαθμό που διαπιστώνεται σε άλλες χώρες, αλλά πάντως αρκετή ώστε να παρουσιάζει πολιτικό ενδιαφέρον το κρίσιμο νομικό ερώτημα. Το μείζον ωστόσο είναι το κομματικό μας σύστημα και οι κυβερνώντες να αντιληφθούν επιτέλους ποια είναι τα αίτια που οδηγούν στην ενίσχυση αυτών των ακροδεξιών αντιλήψεων και να πράξουν τα στοιχειώδη για να περιοριστεί η απήχησή τους.
Δεύτερον, διαπιστώνεται μία αντίφαση ως προς την εμμονή του Η. Κασιδιάρη να μετάσχει στις εκλογές. Από τη μία πλευρά απαξιώνει τον κοινοβουλευτισμό και το πολιτικό σύστημα της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας, ενώ από την άλλη θέλει να μετέχει στους θεσμούς του, επωφελούμενος από τη χρηματοδότηση και τα προνόμια που παρέχει η πολιτεία σε βουλευτές και κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο. Αυτή την αντίφαση οφείλουμε να την αναδεικνύουμε, παράλληλα με τα έργα και τις ημέρες της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή, στην ηγεσία και την κοινοβουλευτική ομάδα της οποίας μετείχε ο Κασιδιάρης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ως προς το κρίσιμο νομικό ερώτημα, η ισχύουσα εκλογική νομοθεσία, που θεσπίστηκε το 2023, είναι σαφής (άρθρο 32 παρ. 1 του π.δ. 26/2012):
«Στις βουλευτικές εκλογές λαμβάνουν μέρος είτε συνδυασμοί υποψηφίων ενός μόνο κόμματος, είτε συνδυασμοί συνασπισμού περισσότερων του ενός συνεργαζόμενων κομμάτων, είτε συνασπισμοί ανεξάρτητων υποψηφίων, είτε μεμονωμένοι υποψήφιοι. Για την κατάρτιση συνδυασμού πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α) Το κόμμα να έχει ιδρυθεί νόμιμα.
β) Ο πρόεδρος, ο γενικός γραμματέας, τα μέλη της διοικούσας επιτροπής, ο νόμιμος εκπρόσωπος και η πραγματική ηγεσία του κόμματος να μην έχουν καταδικασθεί σε οποιονδήποτε βαθμό σε κάθειρξη για τα αδικήματα των κεφαλαίων 1 – 6 του Δεύτερου Βιβλίου του Ποινικού Κώδικα, ή σε οποιαδήποτε ποινή για εγκλήματα του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα που επισύρουν την ποινή της ισόβιας κάθειρξης. Η αποστέρηση του δικαιώματος κατάρτισης συνδυασμών, σύμφωνα με την παρούσα περίπτωση, ισχύει για τη χρονική διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και υπολογίζεται από την επομένη της ημέρας της οριστικής καταδικαστικής απόφασης. Η έκτιση ή μη της ποινής ή η παραγραφή αυτής δεν ασκεί επιρροή στον υπολογισμό του ανωτέρω χρονικού διαστήματος. Στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου, η πραγματική ηγεσία έχει την έννοια ότι πρόσωπο άλλο από εκείνο που κατέχει τυπικά θέση προέδρου, γενικού γραμματέα, μέλους της διοικούσας επιτροπής ή νομίμου εκπροσώπου με συγκεκριμένες πράξεις του εμφανίζεται να ασκεί διοίκηση του κόμματος, ή να έχει τοποθετήσει εικονική ηγεσία, ή να έχει τον ηγετικό πολιτικό ρόλο προς το εκλογικό σώμα.
γ) Η οργάνωση και η δράση του κόμματος να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. H κρίση περί του ότι η δράση του πολιτικού κόμματος δεν εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος δύναται να λάβει χώρα μόνο όταν υφίσταται καταδίκη σε οποιονδήποτε βαθμό υποψηφίων βουλευτών ή ιδρυτικών μελών ή διατελεσάντων προέδρων για τα αδικήματα των άρθρων 134, 187 και 187Α του Ποινικού Κώδικα. Στην περίπτωση συνασπισμού κομμάτων οι ανωτέρω προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν για καθένα από τα κόμματα που απαρτίζουν τον συνασπισμό. Η συνδρομή των προϋποθέσεων της παρούσας ελέγχεται αυτεπαγγέλτως από το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου, στη σύνθεση του οποίου συμμετέχουν ο Πρόεδρος αυτού και όλα τα μέλη του, το οποίο λαμβάνει ή δύναται να ζητεί σχετική τεκμηρίωση από τις κατά περίπτωση αρμόδιες δικαστικές ή άλλες αρχές [...]».
Από την απλή ανάγνωση των προηγούμενων ρυθμίσεων προκύπτει σαφώς ότι ο Η. Κασιδιάρης δεν μπορεί να είναι υποψήφιος σε οποιοδήποτε εκλογικό συνδυασμό ούτε μέλος της δεδηλωμένης ή αφανούς-πραγματικής ηγεσίας πολιτικού κόμματος που επιδιώκει να μετάσχει στις εκλογές. Ο αποκλεισμός αυτός ισχύει για 13 χρόνια από την επιβολή της ποινής του τον Οκτώβριο του 2020, δηλαδή μέχρι τον Οκτώβριο του 2033, με βάση την προαναφερθείσα διάταξη που προβλέπει ότι ισχύει «για τη χρονική διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και υπολογίζεται από την επομένη της ημέρας της οριστικής καταδικαστικής απόφασης.» Όπως ρητά προβλέπεται στον νόμο, η «έκτιση ή μη της ποινής ή η παραγραφή αυτής δεν ασκεί επιρροή στον υπολογισμό του ανωτέρω χρονικού διαστήματος.»
Οι διατάξεις αυτές έχουν εφαρμοστεί ήδη κατ' επανάληψη από τον Άρειο Πάγο και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, που τις έκριναν σύμφωνες με το Σύνταγμα. Ειδικότερα σε σχέση με τον Ηλία Κασιδιάρη, με την ιστορική απόφαση 8/2023 του Αρείου Πάγου αποκλείστηκε από τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2023 το κόμμα «Έλληνες» που είχε συστήσει, ακολούθησε ο αποκλεισμός από τις εκλογές της 8ης Ιουνίου 2023 του συνδυασμού ανεξάρτητων υποψηφίων «Έλληνες για την Πατρίδα και την Ελευθερία», καθώς το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι ο εκλογικός συνδυασμός μεμονωμένων υποψηφίων υπό αυτόν τον τίτλο αποτελούσε εκ νέου προσπάθεια παράκαμψης του προηγούμενου αποκλεισμού και συγκάλυψης της ηγεσίας του Ηλία Κασιδιάρη, ενώ με την απόφαση 1/2024 ο Άρειος Πάγος απέκλεισε από τις ευρωεκλογές του Ιουνίου 2024 το κόμμα «Σπαρτιάτες» με το σκεπτικό ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης ασκούσε την πραγματική διεύθυνση του κόμματος.
Τέλος, το ΑΕΔ με δύο αμφιλεγόμενες αποφάσεις του, που ευλόγως δέχτηκαν οξεία κριτική από τη συνταγματική επιστήμη, ακύρωσε την εκλογή τριών βουλευτών των «Σπαρτιατών» με το σκεπτικό του να θεμελιώνεται στον ρόλο του Η. Κασιδιάρη για την εκλογή τους.
Δεν στερείται πάντως ο Η. Κασιδιάρης από το δικαίωμα να είναι μεμονωμένος υποψήφιος, εκτός εκλογικών συνδυασμών κόμματος, σε κάποια εκλογική περιφέρεια. Ωστόσο αυτή η δυνατότητα είναι αλυσιτελής, υπό την έννοια ότι σύμφωνα με την εκλογική νομοθεσία θα έπρεπε για να εκλεγεί να συγκεντρώσει αριθμό ψήφων ίσο με το 3% σε επίπεδο επικράτειας, το οποίο είναι μαθηματικά αδύνατο. Θα χρειαστεί συνεπώς να παρέλθουν άλλα επτά χρόνια μέχρι να μπορέσει ο Η.Κασιδιάρης να μετάσχει στις εκλογές ως υποψήφιος ή ως μέλος της ηγεσίας πολιτικού κόμματος που μετέχει στις εκλογές, εκτός αν υπάρξει κάποια ανατροπή ως προς την ποινή που του επιβλήθηκε μετά από αίτηση αναίρεσης που θα ασκήσει στον Άρειο Πάγο. Αυτό το ενδεχόμενο δεν αφορά ωστόσο τις ερχόμενες εκλογές, αφού ο απαιτούμενος χρόνος για να ευδοκιμήσει μία αίτηση αναίρεσης και να κρίνει εκ νέου το Εφετείο είναι μακρύς.
(Ο Ξενοφών Κοντιάδης είναι συνταγματολόγος, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο)
