Data center αποκαλείται ο χώρος εγκατάστασης μεγάλων servers που αξιοποιούνται για την αποθήκευση μεγάλου όγκου δεδομένων και εφαρμογών που είναι απαραίτητες για υπηρεσίες όπως cloud, AI, streaming, social media, e-banking κτλ. Αποθηκεύουν, ενεργοποιούν και παράγουν όλες τις αναγκαίες πληροφορίες για τη λειτουργία της ψηφιακής τεχνολογίας όπως την γνωρίζουμε και την χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας.
Ένα σημαντικό ωστόσο πρόβλημα της ανάπτυξης τους έγκειται στο ότι καταναλώνουν μεγάλο όγκο ενέργειας ενώ κατά την αδιάκοπή λειτουργία τους υπερθερμαίνονται απαιτώντας ταυτόχρονα αποτελεσματικούς μηχανισμούς ψύξης, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων καταναλώνει τεράστιες ποσότητες νερού.
Ενδεικτικά, τα κέντρα δεδομένων κατανάλωσαν περίπου 415 TWh ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως το 2024, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 1,5% της συνολικής παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Ένα μεγάλο data center ισχύος 300 MW καταναλώνει 2,6 TWh ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 650.000 νοικοκυριά στην Ελλάδα.
Ο πολλαπλασιασμός των ενεργειακών αναγκών λόγω των data centers συνεπάγεται εκθετική αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, νέες υποδομές για τη μεταφορά και τη σταθεροποίηση της παραγόμενης ενέργειας καθώς και επέκταση των ΑΠΕ ώστε να περιοριστούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η Ελλάδα έχοντας υψηλές δυνατότητες παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται στρατηγικό σημείο ανάπτυξης των κέντρων δεδομένων. Το γεγονός ότι εντάσσεται στον σχεδιασμό καταμερισμού της ανάπτυξης χώρων δεδομένων στη σημερινή χρονική συγκυρία, επιβάλλει τον κατάλληλο σχεδιασμό και οργάνωση ώστε να αποφευχθούν οι επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η απότομη αύξηση των ενεργειακών της χώρας.
Ταυτόχρονα, η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτεί αυξημένες ανάγκες ψύξης, γεγονός που μεταφράζεται σε κατανάλωση περίπου 500ml νερού για κάθε 10 ως 50 ερωτήματα ενός χρήστη σε ένα AI εργαλείο.
Σήμερα οι ανάγκες των data centers στην Ελλάδα είναι περίπου 184 GWh/έτος που αντιστοιχούν στις ετήσιες οικιακές ανάγκες ενέργειας περίπου 40–50.000 νοικοκυριών, ενώ η κατανάλωση υδάτινων πόρων αντιστοιχεί στις ετήσιες ανάγκες 3.000 περίπου νοικοκυριών. Με την υλοποίηση των σχεδιαζόμενων data centers οι ενεργειακές ανάγκες θα ανέλθουν στα 2,63 TWh/έτος που αντιστοιχούν σε περίπου 700.000 νοικοκυριά ενώ η κατανάλωση υδάτινων πόρων θα ανέλθει σε 4,5 με 5 δις λίτρα ανά έτος που ισούται με τις ετήσιες ανάγκες 45.000 νοικοκυριών περίπου.
Η Ιρλανδία αποτελεί το ζωντανό πείραμα της Ευρώπης. Μέσα σε μία δεκαετία τα data centers έφτασαν να καταναλώνουν το 22% του ηλεκτρισμού της χώρας (από μόλις 5% το 2015). Αυτό έφερε επενδύσεις και τεχνολογική ανάπτυξη, αλλά δημιούργησε και σοβαρά ερωτήματα για το δίκτυο ηλεκτροδότησης, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τους κλιματικούς στόχους.
Ο κατάλληλος σχεδιασμός ώστε η ανάπτυξη των data centers να μην μετατραπεί σε δύσκολη εξίσωση περιορισμένων επιλογών για την ελληνική κοινωνία, απαιτεί την ταυτόχρονη ανάπτυξη όλων των διαθέσιμων σήμερα επιλογών και εφαρμογών για την βέλτιστη παραγωγή και αξιοποίηση της ενέργειας αλλά και για την εξοικονόμηση υδάτινων πόρων.
Στην πράξη οι ανάγκες μεταφράζονται σε:
- Αποθήκευση ενέργειας που αναπτύσσεται από ΑΠΕ ώστε να μπορεί η παραγόμενη ενέργεια να αξιοποιείται καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου.
- Ανάπτυξη μονάδων επεξεργασμένων αστικών λυμάτων και ανακύκλωσης βιομηχανικού νερού για ψύξη.
- Ανάπτυξη μονάδων αφαλάτωσης ώστε να αξιοποιούνται θαλάσσια ύδατα για ψύξη (με το κόστος ωστόσο να είναι ιδιαίτερα υψηλό).
- Μεγαλύτερη ανάπτυξη ΑΠΕ για οικιακή ή επαγγελματική χρήση σε επιφάνειες των κτιρίων.
- Ανασχεδιασμός της αντιπλημμυρικής προστασίας ώστε αυτή να λειτουργεί ως μηχανισμός αποθήκευσης των υδάτων και όχι απλώς διευκόλυνσης της ροής για την αποφυγή πλημμυρών.
Η τεχνολογική ανάπτυξη δεν αποτελεί απειλή αλλά αναγκαιότητα για την εξέλιξη και την πρόοδο. Η γνώση των προκλήσεων είναι η αφετηρία για τον κατάλληλο σχεδιασμό και την προληπτική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η σωστή στάθμιση των αναγκών, οι κανόνες, ο χρόνος και οι προτεραιότητες ανάπτυξης είναι ζήτημα πολιτικής απόφασης και διορατικότητας.
(O Μάνος Αυγερινός είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων- IE Business School, Μαδρίτη- Σύμβουλος στο 7ο Δημοτικό Διαμέρισμα Αθηνών)
