Η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν είναι μια μακρινή εξέλιξη που αφορά μόνο τις μεγάλες δυνάμεις. Είναι μια κρίση που περνά μέσα από την οικονομία, την ενέργεια και τελικά την καθημερινότητα των πολιτών. Και όσο κι αν κάποιοι επιχειρούν να την παρουσιάσουν ως ένα γεωπολιτικό παιχνίδι ισχύος ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ιράν και Κίνα, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και για χώρες όπως η Ελλάδα πιο άμεση.
Ακούγεται συχνά ότι η Κίνα θα είναι ο μεγάλος χαμένος. Άλλοι πάλι σπεύδουν να την παρουσιάσουν ως τον μεγάλο κερδισμένο. Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Η Κίνα έχει πράγματι την οικονομική κλίμακα και τα εργαλεία να απορροφήσει μέρος των κραδασμών. Διαθέτει ισχυρό κρατικό έλεγχο, μεγάλα ενεργειακά αποθέματα και τη δυνατότητα να διαχειρίζεται κρίσεις με κεντρικό σχεδιασμό. Δεν είναι τυχαίο ότι σε τέτοιες περιόδους προβάλλει τον εαυτό της ως δύναμη σταθερότητας.
Ωστόσο, η Κίνα παραμένει βαθιά εξαρτημένη από τις εισαγωγές ενέργειας. Όταν οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν, επηρεάζεται άμεσα η βιομηχανική της παραγωγή, το κόστος μεταφορών και τελικά η ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών της. Με άλλα λόγια, η Κίνα δεν καταρρέει, αλλά δεν μένει και ανεπηρέαστη. Αντέχει, αλλά πληρώνει.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε διαφορετική και πιο ευάλωτη θέση. Δεν διαθέτουμε ούτε το μέγεθος ούτε τα εργαλεία μιας οικονομίας όπως η κινεζική. Εξαρτόμαστε σχεδόν πλήρως από εισαγόμενη ενέργεια και είμαστε άμεσα εκτεθειμένοι στις διεθνείς τιμές. Αυτό σημαίνει ότι κάθε γεωπολιτική ένταση μεταφράζεται πολύ γρήγορα σε αυξημένο κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Η διαφορά είναι κρίσιμη. Στην Κίνα, η κρίση περνά πρώτα από τη βιομηχανία. Στην Ελλάδα, περνά απευθείας στον πολίτη. Το βλέπουμε ήδη. Η αύξηση στις τιμές των καυσίμων δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι ακριβότερες μετακινήσεις, υψηλότερο κόστος παραγωγής για τις επιχειρήσεις, πίεση στις τιμές βασικών αγαθών. Είναι ένας φαύλος κύκλος που πλήττει κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα είναι καταδικασμένη να παραμένει εκτεθειμένη. Σημαίνει όμως ότι απαιτείται μια πιο σοβαρή και συνεκτική στρατηγική. Η ενεργειακή αυτονομία δεν είναι σύνθημα. Είναι προϋπόθεση ανθεκτικότητας.
Χρειαζόμαστε επιτάχυνση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με σχέδιο και κοινωνική δικαιοσύνη. Χρειαζόμαστε επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας και δίκτυα ώστε να μπορούμε να αξιοποιούμε την παραγωγή μας. Χρειαζόμαστε επίσης μια ευρωπαϊκή πολιτική που να προστατεύει τις χώρες μέλη από ακραίες διακυμάνσεις των διεθνών αγορών.
Ως Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να λειτουργούμε αποσπασματικά. Η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών, όπως και η σημερινή γεωπολιτική ένταση, αποδεικνύουν ότι η στρατηγική αυτονομία δεν είναι θεωρητική έννοια. Είναι αναγκαιότητα.
Η σύγκριση με την Κίνα δεν πρέπει να γίνεται για να εξιδανικεύσουμε ένα διαφορετικό μοντέλο. Πρέπει να γίνεται για να κατανοήσουμε τις αδυναμίες μας και κυρίως για να τις διορθώσουμε. Γιατί στο τέλος της ημέρας το ερώτημα δεν είναι ποιος θα κερδίσει γεωπολιτικά. Το ερώτημα είναι ποια κοινωνία θα αντέξει καλύτερα την πίεση.
Και εκεί η απάντηση δεν δίνεται με δηλώσεις. Δίνεται με πολιτικές επιλογές.
(Ο Σάκης Αρναούτογλου είναι Ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ, Μέλος της Αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας)
