Η απαγωγή και σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις δεν είναι μια αμφιλεγόμενη στρατιωτική κίνηση ούτε ένα αδιάφορο διπλωματικό επεισόδιο στην άλλη άκρη του πλανήτη. Είναι κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου.
Η Χάρτα του ΟΗΕ θεμελιώνει ρητά την αρχή του απαραβίαστου των συνόρων και της εδαφικής ακεραιότητας. Πρόκειται για θεμελιώδη πυλώνα του διεθνούς δικαίου και της ειρηνικής συνύπαρξης — όχι για επιλογή κατά περίσταση.
Ναι, ο Μαδούρο είναι δικτάτορας. Ναι, το καθεστώς του κυβέρνησε με αυταρχισμό, βία και συστηματική καταστολή του λαού της Βενεζουέλας. Όχι, αυτό δεν νομιμοποιεί απαγωγές και συλλήψεις από ξένες δυνάμεις. Αν το δεχτούμε αυτό, τότε αποδεχόμαστε ότι ο κόσμος λειτουργεί με έναν μόνο κανόνα: το δίκαιο του ισχυρού.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα. Όχι στη Βενεζουέλα, αλλά στην Ελλάδα.
Όταν ο Έλληνας πρωθυπουργός δηλώνει ότι «δεν είναι η ώρα να μιλήσουμε για τη νομιμότητα», δεν κάνει ρεαλιστική πολιτική. Υποσκάπτει το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η εξωτερική πολιτικής της χώρας.
Γιατί η Ελλάδα δεν είναι υπερδύναμη. Δεν επιβάλλει κανόνες. Στηρίζει την εθνική ασφάλεια και τη θέση της στο διεθνές στερέωμα με τους κανόνες του Δικαίου.
Το Διεθνές Δίκαιο είναι η ασπίδα μας απέναντι στην Τουρκία. Είναι το επιχείρημά μας για την Κύπρο. Είναι ο θεμέλιος λίθος της θέσης μας για τα νησιά του Αιγαίου, την ΑΟΖ και τα κυριαρχικά δικαιώματα μας.
Όταν λοιπόν σήμερα λες «δεν είναι ώρα για νομιμότητα», αύριο δεν έχεις καμία αξιοπιστία όταν την επικαλείσαι.
Η επιλεκτική εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου είναι ηθικά απαράδεκτη και εθνικά επικίνδυνη. Και γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη όταν συνοδεύεται από την ακροδεξιά ρητορική που ακούγεται όλο και πιο δυνατά: ειρωνεία για το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, απαξίωση των διεθνών θεσμών, χλευασμός της ίδιας της έννοιας της διεθνούς νομιμότητας. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δεν είναι «πολυτέλεια» ούτε «ιδεοληψία». Είναι πυλώνας του Διεθνούς Δικαίου. Και όποιος το υπονομεύει, δεν παίζει υπέρ της Ελλάδας — παίζει επικίνδυνα εις βάρος της.
Αυτός ο εγχώριος τραμπισμός, που χειροκροτά το δίκαιο του δυνατού και βαφτίζει τη νομιμότητα αδυναμία, δεν είναι απλά ανόητος, είναι βαθιά αντιπατριωτικός. Γιατί σε έναν κόσμο χωρίς κανόνες, όπου ο ισχυρός επιβάλλεται χωρίς όρια, οι μικρές και μεσαίες χώρες δεν έχουν έρεισμα — μένουν εκτεθειμένες.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να παρασύρεται από αυτή τη λογική. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το Διεθνές Δίκαιο ως σημαία ευκαιρίας ή ως κάτι που «μπαίνει στην άκρη» όταν δεν βολεύει. Ο Θουκυδίδης το είπε καθαρά πριν από αιώνες: σε έναν κόσμο χωρίς κανόνες, «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι τους επιβάλλεται». Αν αποδεχθούμε τον «νόμο του ισχυρού», τότε θυσιάζουμε αρχές για την πρόσκαιρη εύνοια ισχυρών συμμάχων — μια εύνοια που δεν κρατά για πάντα. Και όταν έρθει η κρίσιμη ώρα, κανείς δεν θα μας χαριστεί.
Το Διεθνές Δίκαιο είτε ισχύει για όλους είτε δεν ισχύει για κανέναν.
Αν το αντιμετωπίζουμε ως επιλογή, αργά ή γρήγορα θα το πληρώσουμε.
Και τότε, θα είναι αργά για προσχήματα.
(Η Κατερίνα Μπέρδου είναι δικηγόρος)
