Έχει συμπληρωθεί μια δεκαπενταετία που η ελληνική σοσιαλδημοκρατία έχασε τον πρωταγωνιστικό της ρόλο στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Οι εκλογικές επιδόσεις μετά την έξοδο από τα Μνημόνια, παρά τη μικρή ανάκαμψη στις εκλογές του 2023, είναι σε διαρκή πορεία αναζήτησης της δυναμικής που θα την καταστήσουν ισχυρή εκλογικά δύναμη. Είναι κρίσιμο επομένως να διαβάσει σωστά τις διεργασίες που έλαβαν χώρα στην ελληνική κοινωνία και να κατανοήσει τις προσδοκίες των κοινωνικών στρωμάτων που είναι απογοητευμένα από την εξαετή διακυβέρνηση της ΝΔ, των υγιών παραγωγικών δυνάμεων και των νεότερων ηλικιακά εκλογέων.
Οι οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις, συνέπεια των κρίσεων της τελευταίας δεκαπενταετίας, άλλαξαν την εκλογική συμπεριφορά της ιστορικής βάσης του ΠΑΣΟΚ. Τμήμα μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων που πείστηκαν από το μεταρρυθμιστικό αφήγημα του Κ. Μητσοτάκη προσέφυγε στη ΝΔ. Αυτοί που υποβαθμίστηκαν βιοτικά από τις κρίσεις, αντιμέτωποι με το αδιέξοδο, αναζήτησαν πολιτική έκφραση σε αντισυστημικά ή λαϊκίστικα κόμματα της Αριστεράς ή της Δεξιάς. Έτσι προέκυψε ο κατακερματισμός της πολιτικής σκηνής και η παρουσία πολλών κομμάτων στη Βουλή.
Σε μια περίοδο πρωτοφανών γεωπολιτικών και γεωοικονομικών ανακατατάξεων, η Ελλάδα βιώνει τις αρνητικές συνέπειες της κατάρρευσης των θεσμών και της ελλειμματικής δημοκρατίας καθώς, από το 2019 και μετά, η ΝΔ παραμένει κυρίαρχη, παρά τη φθορά της. Οι κοινωνικές ανισότητες ενισχύονται, όπως και η αίσθηση της εγκατάλειψης σε πολλές περιφέρειες που υποχωρούν οικονομικά και δημογραφικά. Οι υγιείς παραγωγικές δυνάμεις νιώθουν ότι το πελατειακό κράτος που προστατεύει η ΝΔ προκρίνει τις απευθείας αναθέσεις και τους στερεί ευκαιρίες για περαιτέρω εξέλιξη. Η ανοχή, αν όχι υπόθαλψη, της διαφθοράς από την κυβέρνηση της ΝΔ δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στις δυνάμεις αυτές. Οι ηττημένοι από τον πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό βλέπουν ότι δεν υπάρχει πολιτική για την επανένταξή τους στην παραγωγή. Το βιώνουν οι κάτοικοι της Δυτικής Μακεδονίας. Η Θεσσαλία ακόμη να συνέλθει από τον «Ντάνιελ», ενώ ανακοινώθηκαν ξανά σχέδια για τη λειψυδρία. Οι μεταρρυθμίσεις ψηφίζονται αλλά είναι γιαλαντζί όπως διαπιστώθηκε από την επιλογή ηγεσίας στη Δικαιοσύνη και το πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Η χώρα παραμένει απροετοίμαστη για τις μεγάλες ανατροπές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη στο χώρο της εργασίας και όχι μόνο.
Μετά το ξέσπασμα της κρίσης χρέους έχουν προστεθεί στο ελληνικό εκλογικό σώμα πάνω από 1,5 εκατομμύριο ψηφοφόροι. Είναι λογικό ανά κάποιες γενιές να διαμορφώνονται διαφορετικοί τρόποι πρόσληψης της πολιτικής. Η ελληνική σοσιαλδημοκρατία καλείται να προσπαθήσει να πείσει όλες τις γενιές ότι η πολιτική είναι το προνομιακό πεδίο επίλυσης των προβλημάτων τους. Έννοιες όπως Αριστερά και Δεξιά, ή πρόοδος και συντήρηση, πρέπει να νοηματοδοτηθούν εκ νέου, υπό το πρίσμα της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, εάν η ελληνική σοσιαλδημοκρατία θέλει να συνεχίσει να τις επικαλείται ώστε να αναδεικνύει πώς διαφέρει από́ άλλα πολιτικά κόμματα, ιδίως όμορα. Το μεγάλο στοίχημα για το ΠΑΣΟΚ είναι να εξασφαλίσει τη διαρκή συμμετοχή όλων των γενιών στη διαμόρφωση των πολιτικών του, και όχι απλά την αποσπασματική συμμετοχή τους στις εκλογικές αναμετρήσεις.
Η μεγάλη πρόκληση για την ελληνική σοσιαλδημοκρατία είναι να προσφέρει ένα κοινωνικό συμβόλαιο που θα αναπτερώσει το ηθικό των πολιτών ώστε να ξέρουν ότι δεν θα μείνουν εγκλωβισμένοι στις συνθήκες που γεννήθηκαν. Να προκρίνει πολιτικές και προοδευτικές μεταρρυθμίσεις για δημιουργία ποιοτικών, βιώσιμων θέσεων εργασίας σε όλη τη χώρα, για να μπορούν να μείνουν οι πολίτες, αν το επιθυμούν, στον τόπο που γεννήθηκαν. Διασφάλιση ίσων ευκαιριών ώστε να ανοίξουν οι δρόμοι για οικονομική, κοινωνική και πολιτική ανοδικότητα.
Πολιτικές ενάντια στα μονοπώλια και κατάργηση των προνομίων μερικών που μέσα από την ισχύ του πλούτου απειλούν τη δημοκρατία και την ισότητα. Χτύπημα στη διαφθορά, θωράκιση των θεσμών και της δημοκρατίας, σεβασμό στα δικαιώματα του πολίτη. Προετοιμασία για τον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης και της κλιματικής αλλαγής. Οικοδόμηση ενός κράτους που σε συνεργατική - όχι παρασιτική, πελατειακή - σχέση με τον ιδιωτικό τομέα διασφαλίζει οικονομική μεγέθυνση με οδηγό την καινοτομία. Να στηρίζει την έρευνα και ανάπτυξη και να αναλαμβάνει ρίσκο επενδύοντας σε τομείς που δεν επενδύουν ιδιώτες. Το κράτος να παρέχει ασφάλεια μέσα από την μέριμνα για παιδεία, υγεία και όταν μεσολαβούν κρίσεις οικονομικές, κλιματικές, υγειονομικές και ενεργειακές. Αυτή είναι η θεσμική και ιστορική υποχρέωση του ΠΑΣΟΚ απέναντι στους Έλληνες πολίτες.
(Ο Φίλιππος Σαχινίδης είναι πρώην υπουργός- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Νέα Σαββατοκύριακο")
