Ι. Με τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (Σ.Σ.Ε.), οι οποίες συμφωνούνται εγγράφως μεταξύ, των συνδικαλιστικών οργανώσεων του κλάδου/του επαγγέλματος/της επιχείρησης των εργαζομένων και εργοδοτών, καθορίζονται οι όροι αμοιβής και εργασίας. Το περιεχόμενο των Σ.Σ.Ε. καθορίζεται έπειτα από διαπραγματεύσεις των συμβαλλόμενων μερών. Σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, τα μέρη δύνανται, υπό τους όρους του νόμου, να προσφύγουν στον Οργανισμό Μεσολάβησης και Διαιτησίας (Ο.ΜΕ.Δ.) για υπηρεσίες μεσολάβησης/διαιτησίας. Σε περίπτωση έκδοσης Διαιτητικής Απόφασης (Δ.Α.) αυτή εξομοιώνεται και έχει την ίδια ισχύ με τις Σ.Σ.Ε.
Οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας συνάπτονται για ορισμένο χρόνο ισχύος, η διάρκεια του οποίου δεν μπορεί να είναι μικρότερη από ένα (1) έτος και δεν μπορεί να υπερβαίνει τα τρία (3) έτη. Σε περίπτωση λήξης ή καταγγελίας μιας Συλλογικής Ρύθμισης, παρατείνεται η ισχύς της επί 3 μήνες, κατά τους οποίους δεσμεύει επίσης όλο το προσωπικό (και τυχόν νεοπροσλαμβανομένους). Η ΕΓΣΣΕ σε περίπτωση λήξης ή καταγγελίας παρατείνεται για 6 μήνες. Την λήξη της παράτασης ισχύος ακολουθεί το στάδιο της μετενέργειας.
Οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας διακρίνονται:
α. Σε εθνικές γενικές, που αφορούν τους εργαζόμενους όλης της χώρας.
β. Σε κλαδικές, που αφορούν τους εργαζόμενους περισσότερων ομοειδών ή συναφών εκμεταλλεύσεων ή επιχειρήσεων ορισμένης πόλης ή περιφέρειας ή και όλης της χώρας.
γ. Σε επιχειρησιακές, που αφορούν τους εργαζόμενους μιας εκμετάλλευσης ή επιχείρησης.
δ. Σε εθνικές ομοιοεπαγγελματικές που αφορούν τούς εργαζόμενους ορισμένου επαγγέλματος και των συναφών προς το επάγγελμα αυτό ειδικοτήτων όλης της χώρας.
ε. Σε τοπικές ομοιοεπαγγελματικές, που αφορούν τους εργαζόμενους ορισμένου επαγγέλματος ή και των συναφών ειδικοτήτων συγκεκριμένης πόλης ή περιφέρειας.
Σύμφωνα με το άρθρο 8 του ν.1876/1990 (Α΄27) όπως τροποποιήθηκε και ισχύει σήμερα, οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (Σ.Σ.Ε.) και οι όμοιας έκτασης Αποφάσεις Διαιτησίας (Δ.Α.) του άρθρου 16 του ιδίου νόμου, δεσμεύουν τους εργαζόμενους και εργοδότες που είναι μέλη των συμβαλλομένων συνδικαλιστικών οργανώσεων του κλάδου ή του επαγγέλματος εντός του τοπικού, επαγγελματικού και χρονικού πεδίου τους, ή των εν διενέξει αντίστοιχα, εκτός αν κηρυχθούν γενικώς υποχρεωτικές με απόφαση του Υπουργού Εργασίας.
Αναφορικά με το είδος των Συλλογικών Ρυθμίσεων Εργασίας, διευκρινίζεται ότι, εάν η συλλογική ρύθμιση προσδιορίζει το είδος της, η ανάρτηση γίνεται με το χαρακτηρισμό που έδωσαν σε αυτή τα δεσμευόμενα μέρη. Σε κάθε περίπτωση ο χαρακτηρισμός του είδους κάθε Συλλογικής Ρύθμισης Εργασίας, αποτελεί νομικό ζήτημα και δεν εξαρτάται από το χαρακτηρισμό που έδωσαν σε αυτήν τα συμβαλλόμενα μέρη με την ιδιωτική βούλησή τους. Η διαπίστωση του είδους μιας συγκεκριμένης ρύθμισης υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο, ουσιαστικό και ακυρωτικό.
ΙΙ. Σήμερα, οι συλλογικές συμβάσεις στην Ελλάδα, καλύπτουν περίπου το 25% των εργαζομένων. Τούτο οφείλεται κυρίως στις μεταβολές του νομικού πλαισίου για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης 2010-2018 και μετέπειτα της πανδημίας του COVID 19, αλλά και στα χαρακτηριστικά των ελληνικών επιχειρήσεων, καθώς το 99% αυτών είναι πολύ μικρές ή μικρομεσαίες και των οποίων οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι δε συμμετέχουν σε συνδικαλιστικές οργανώνεις, όπως επίσης, και στην έλλειψη κουλτούρας διαπραγμάτευσης.
Από τα επίσημα στοιχεία του ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ προκύπτει ότι κατά τα έτη 2023 και 2024 (μέχρι 30.6.2024) συνήφθησαν συνολικά 382 Συλλογικές Ρυθμίσεις. Ειδικότερα, το έτος 2023: υπεγράφησαν 11 κλαδικές ΣΣΕ, 6 εθνικές ομοιεπαγγελματικές ΣΣΕ, 4 τοπικές ομοιοεπαγγελματικές ΣΣΕ και 208 επιχειρησιακές ΣΣΕ. Το έτος 2024 (μέχρι 30.6.2024): υπεγράφησαν 7 κλαδικές (εκ των οποίων οι 3 ήταν ΣΣΕ και οι 4 Δ.Α.), 2 εθνικές ομοιεπαγγελματικές ΣΣΕ, 7 τοπικές ομοιοεπαγγελματικές ΣΣΕ και 137 επιχειρησιακές ΣΣΕ.
Σύμφωνα με τα επίσημα καταγεγραμμένα στοιχεία, μέχρι τις 30.9.2024 βρίσκονταν σε ισχύ 24 κλαδικές, 21 Ομοιεπαγγελματικές, 1 ΕΓΣΣΕ και 137 Επιχειρησιακές Συλλογικές Ρυθμίσεις Εργασίας.
Ως προς την επέκταση ισχύος των ΣΣΕ/ΔΑ. Από 1.6.2021 και μέχρι 30.09.2024 κηρύχθηκαν γενικώς υποχρεωτικές συνολικά 10 συλλογικές ρυθμίσεις, εκ των οποίων 8 είναι Κλαδικές και 2 Ομοιοεπαγγελματικές. Συγκεκριμένα, επεκτάθηκαν οι ακόλουθες συλλογικές ρυθμίσεις εργασίας:
-ΣΣΕ (20.01.2021): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις όλης της χώρας.
-ΣΣΕ (2.2.2021): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των ηλεκτρολόγων στα τζεικά γραφεία ανελκυστήρων.
-ΣΣΕ (24.5.2021): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας του προσωπικού των πάσης φύσεων τουριστικών και επισιτιστικών καταστημάτων όλης της χώρας.
-ΣΣΕ (5.8.2022): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των ξενοδοχοϋπαλλήλων νήσου Ρόδου.
-ΣΣΕ (12.10.2022): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στις επιχειρήσεις καλλυντικών με την ειδικότητα του/της συμβούλου ομορφιάς/αισθητικού.
-ΣΣΕ (15.12.2022): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις όλης της χώρας.
-ΣΣΕ (22.3.2023): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων των ξενοδοχοϋπαλλήλων στον Νομό Ηρακλείου.
-ΣΣΕ (12.6.2023): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας του προσωπικού των πάσης φύσεως τουριστικών και επισιτιστικών καταστημάτων όλης της χώρας.
-ΣΣΕ (16.3.2023): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις της Περιφερειακής Ενότητας Νομού Χανίων.
-ΣΣΕ (17.7.2023): Για τους όρους αμοιβής και εργασίας των υπαλλήλων ασφαλιστικών επιχειρήσεων 2023-2024.
Τέλος, προσφάτως έχουν υπογραφεί οι κάτωθι ΣΣΕ (ενδεικτικά), όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία του ΟΜΕΔ:
-Σ.Σ.Ε. (2.4.2025) για τους όρους αμοιβής και εργασίας των Τραπεζών - Ο.Τ.Ο.Ε. για τα έτη 2025-2027.
-Σ.Σ.Ε.(26.2.2025) για τους όρους αμοιβής και της συνθήκες εργασίας των εργατοτεχνιτών οικοδόμων και συναφών επαγγελμάτων όλης της χώρας (διετής).
-ΣΣΕ (25.2.2025) για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στα πάσης φύσεως μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα όλης της χώρας (διετής).
- Σ.Σ.Ε. (19.2.2025) για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις όλης της χώρας (διετής)
-ΣΣΕ (30.01.2025) για τους όρους αμοιβής και εργασίας των Ξεναγών Βορείου Ελλάδας.
-Σ.Σ.Ε. (2.12.2024) για τους όρους αμοιβής και εργασίας των Τεχνικών Κινηματογράφου και Τηλεόρασης μελών της Ε.Τ.Ε.Κ.Τ.-Ο.Τ. που εργάζονται με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου για την πραγματοποίηση οπτικοακουστικών παραγωγών σε εργοδότες μέλη.
-Σ.Σ.Ε. (1.10.2024) για τους όρους αμοιβής και εργασίας ηθοποιών του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (διετής).
ΙΙΙ. Με τον Ν. 5143/2024 ενσωματώθηκε στην εθνική μας νομοθεσία η Οδηγία 2022/2041 για επαρκείς κατωτάτους μισθούς. Με το άρθρο 5 προβλέφθηκε η κατάρτιση σχεδίου δράσης με υπουργική απόφαση, μετά από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, για τη σταδιακή αύξηση του ποσοστού κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις. Η ενθάρρυνση των συλλογικών διαπραγματεύσεων του Σχεδίου Δράσης καλείται αφενός να δημιουργήσει διάθεση συναντίληψης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων για την διευθέτηση συλλογικών διαφορών καθώς και τον εντοπισμό των παραγόντων, η λειτουργία των οποίων θα ενθαρρύνει τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Από την εμπειρία της λειτουργίας του συστήματος των συλλογικών συμβάσεων και συλλογικών διαπραγματεύσεων, εκτιμάται ότι η ενθάρρυνση της αποτελεσματικότητας των συλλογικών διαπραγματεύσεων απαιτεί συνδυασμό πολιτικών, θεσμικών μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξη κουλτούρας κοινωνικού διαλόγου. Το Σχέδιο Δράσης, που θα εκπονηθεί σύμφωνα με το άρθρο 5 του Ν.5143/2024, μετά από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους αναμένεται να συμβάλλει στην αποτελεσματική προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων.
(Ο Γιάννης Καρούζος είναι δικηγόρος- εργατολόγος)
