Όταν υπάρχουν αδιέξοδα, περισσεύουν οι διαπιστώσεις και οι ευχές.
Η ατμομηχανή της Ευρώπης, η γερμανική οικονομία, θα έχει φέτος ανάπτυξη κοντά στο 0,4%, δηλαδή σχεδόν μηδενική.
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, με πρώτο σύμπτωμα την Volkswagen κλείνει εργοστάσια στη Γερμανία.
Η Κίνα από μεγαλύτερος εισαγωγέας αυτοκινήτων πριν τρία χρόνια έγινε σήμερα ο μεγαλύτερος εξαγωγέας.
Η Ευρώπη από το 2000 διπλασίασε το κατά κεφαλή εισόδημα. Το θέμα είναι βέβαια ποιοι επωφελήθηκαν. Η γεωπολιτική σταθερότητα πρόσφερε διεθνείς συνεργασίες και φτηνή ενέργεια από την Ρωσία.
Ξαφνικά διαπιστώνεται ότι τα δομικά προβλήματα του ευρωπαϊκού καπιταλισμού ήταν κρυμμένα κάτω από το χαλί και τώρα αναδεικνύονται.
Μόλις τέσσερις από τις 50 εταιρείες υψηλής τεχνολογίας είναι ευρωπαϊκές.
Μέχρι το 2040 το εργατικό δυναμικό στην Ε.Ε. θα συρρικνώνεται κατά 2 εκατομμύρια ετησίως.
Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή εταιρεία με πωλήσεις πάνω από 100 δις που να δημιουργήθηκε από το μηδέν τα τελευταία 50 χρόνια ενώ στις ΗΠΑ την ίδια περίοδο υπάρχουν έξι με αξία μεγαλύτερη του 1 τρις.
Τα ευρωπαϊκά κονδύλια για έρευνα το 2021 ήταν 270 δις λιγότερα από τις ΗΠΑ ενώ τα τελευταία 20 χρόνια την έρευνα οδηγούσε η αυτοκινητοβιομηχανία. Κάτι παρόμοιο γινόταν στις ΗΠΑ το 2000 αλλά τώρα την έρευνα οδηγούν εκεί οι εταιρείες τεχνολογίας.
Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι 2-3 φορές ακριβότερο από τις ΗΠΑ και το φυσικό αέριο 4-5 φορές.
Η Ε.Ε. έχασε ΑΕΠ ενός έτους με τον επαναπροσανατολισμό των ενεργειακών πηγών, την δημιουργία νέων υποδομών και αγωγών για μεταφορά φυσικού αερίου.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έκανε φανερά τα αδιέξοδα και ανέδειξε νέα.
Και τι προτείνει ο Ντράγκι;
1. Να κλείσει το χάσμα στην υψηλή τεχνολογία με τις ΗΠΑ και την Κίνα.
2. Να σταματήσει η χρήση του άνθρακα, να αυξηθεί η ψηφιοποίηση και να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα.
3. Να αυξηθεί η ασφάλεια και να μειωθούν οι εξαρτήσεις.
Για να πετύχουν την ψηφιοποίηση, να καταργήσουν τον άνθρακα και να αυξήσουν την αμυντική ικανότητα οι χώρες της Ε.Ε. πρέπει να αυξήσουν το ΑΕΠ κατά 5% και σε επίπεδα που υπήρχαν το 1960 και ’70. Για να γίνει μια σύγκριση, οι επενδύσεις που έγιναν με το σχέδιο Μάρσαλ μεταξύ 1948-51 είχαν αυξήσει το ΑΕΠ κατά 1-2%, σε ετήσια βάση.
Όμως όπως ο ίδιος επισημαίνει η Ε.Ε. είναι δεύτερη παγκόσμια στις αγορές όπλων αλλά χωρίς σοβαρό αποτέλεσμα στην αμυντική ικανότητά της. Για παράδειγμα αναφέρει ότι στην Ευρώπη παράγονται 12 διαφορετικοί τύποι αρμάτων μάχης ενώ στις ΗΠΑ ένα (1).
Μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 78% των αμυντικών προμηθειών πήγε σε προμηθευτές εκτός Ευρώπης εκ των οποίων το 63% πήγε στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με το σουηδικό Ινστιτούτο SIPRI, οι αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ για το 2023 ήταν 961 δις δολ. ενώ των χωρών της Ε.Ε. 313 δις και της Κίνας 296 δις. Οι συνολικές αμυντικές δαπάνες ΗΠΑ και Κίνας αντιπροσωπεύουν το 37% των παγκόσμιων δαπανών.
Τον Ιούνιο του 2024 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτίμησε ότι χρειάζονται για την επόμενη δεκαετία 500 δις αμυντικές δαπάνες.
Σαν παράδειγμα ενίσχυσης του πολιτικού τομέα της βιομηχανίας μέσω του στρατιωτικού αναφέρεται ότι τις δεκαετίες 1950 και 1960 στην Silicon Valley των ΗΠΑ αναπτύχθηκαν εφευρέσεις όπως το ιντερνετ, οι συσκευές νυκτερινής παρατήρησης, το GPS, ρομπότ κατασκευής μηχανημάτων και συνεχίζονται σήμερα με ψηφιακές εφαρμογές διπλής χρήσης (στρατιωτικής και πολιτικής).
Ο ετήσιος κύκλος εργασιών της αμυντικής βιομηχανίας στην Ε.Ε. έφτασε το 2022 τα 135 δις, με εξαγωγές περισσότερα από 52 δις.
Αν η Ευρώπη δεν γίνει πιο παραγωγική δεν θα μπορέσει να γίνει συγχρόνως πρωτοπόρος σε νέες τεχνολογίες, να βελτιώσει τα θέματα περιβάλλοντος και να γίνει ανεξάρτητος διεθνής παράγοντας στην παγκόσμια σκηνή. Ο ίδιος ο Ντράγκι απαντά ότι δεν θα είναι δυνατό να χρηματοδοτήσει τα κοινωνικά προγράμματα και θα χρειασθεί να αφήσουμε πίσω μερικές αν όχι όλες τις φιλοδοξίες μας.
Κατά πόσο οι προτάσεις Ντράγκι μπορούν να υλοποιηθούν σε μια κατακερματισμένη Ευρώπη όπου οι αποφάσεις διαρκούν πάνω από 18 μήνες για να γίνουν νόμος της Ε.Ε. είναι το μεγάλο ερωτηματικό.
Η κινεζική σύνδεση της παραγωγής πρώτων υλών με το τελικό προϊόν κάτω από κεντρική διεύθυνση έχει μειώσει σημαντικά το κόστος καθώς και τον χρόνο παράδοσης του προϊόντος. Ειδικά στους ‘’εξαγωγικούς πυλώνες’’ της καθαρής τεχνολογίας – φωτοβολταϊκά πάνελ, μπαταρίες λιθίου και ηλεκτρικών αυτοκινήτων - η Κίνα έχει πετύχει πρωτοπορία την οποία δεν μπορεί η Γερμανία να φτάσει παρά το 2030, όταν η Κίνα αναπροσαρμόζει τους στόχους της δικής της τεχνολογίας κάθε χρόνο.
Όλα αυτά ενώ το μεγαλύτερο μέρος των σπάνιων γαιών βρίσκονται στην Κίνα ή σε χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία VW εμφανίστηκε στην Κίνα τη δεκαετία του 1980 όπου κατασκεύαζε αυτοκίνητα για ταξί μια και οι πολίτες δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα για ΙΧ. Το 2000 το 50% των αυτοκινήτων ήταν VW. Με την είσοδο της FORD της TOYOTA και αργότερα της TESLA στην Σανγκάη η VW έπεσε στο 30%.
Όμως από το 2000 η Κίνα πειραματιζόταν με μπαταρίες λιθίου και ηλεκτρικούς κινητήρες.
Τώρα η VW πουλάει στην Κίνα μόνο το 11%.
Γιατί να αγοράσει κάποιος αυτοκίνητο με συμβατικό κινητήρα ή ακόμη ηλεκτροκίνητο δυτικό όταν το κινεζικό BYD είναι σε πολλούς τομείς καλύτερο, φτηνότερο και απόλυτα ψηφιοποιημένο;
Ότι έγινε στην κινεζική αγορά από το 2021 γίνεται τώρα στην Ευρώπη. Η αγορά αυτοκινήτων όπου είχε στηρίξει την κορυφή της τεχνολογίας η Γερμανία αντιστρέφεται υπερ της κινεζικής βιομηχανίας.
Και αυτό μάλλον είναι μόνο η αρχή. Οι υπόλοιπες υψηλές τεχνολογίες ακολουθούν τα αυτοκίνητα.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται, σε θέση σάντουιτς μεταξύ της αμερικανικής TESLA και της κινεζικής BYD. Δεν χρειάζονται πολλά χρόνια για να καταστραφεί η βιομηχανία μιας χώρας ή μιας περιοχής. Ποιος θυμάται τώρα την βρετανική αυτοκινητοβιομηχανία Leyland ή τα βρετανικά αεροσκάφη Tornado ή το Detroit στις ΗΠΑ;
Η ευρωπαϊκή οικονομία κατευθύνθηκε με βάση την γερμανική λιτότητα, την καθήλωση των μισθών, τον πολυκερματισμό στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, την αδιαφορία για την αγροτική ανάπτυξη του Νότου και βάλτωσε χωρίς έρευνα και επιστήμονες που έφευγαν για την Αμερική.
Τα κέρδη των ολιγαρχιών εξασφαλίζονταν από τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τον περιορισμό των αμοιβών των εργαζόμενων.
Νόμιζαν ότι θα πουλούσαν πάντοτε συμβατικά αυτοκίνητα στην Κίνα και στην Ευρώπη και θα έπαιρναν φτηνές πρώτες ύλες και ουράνιο από την Αφρική.
Είναι φανερό ότι χωρίς προοπτική στην τεχνολογία και με υποτίμηση του αγοραστή δεν πουλάει κανείς.
Η Πολεμική Οικονομία που προτείνει ο Ντράγκι στην φον ντερ Λάιεν, μπορεί να δώσει μια πρόσκαιρη ανάσα στη βιομηχανία των κυρίαρχων χωρών αλλά να θυμηθούμε ότι ένας από τους λόγους που κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση ήταν οι υπερεξοπλισμοί.
Τα 100 δις της Γερμανίας και τα 500 δις της Ευρώπης για τους εξοπλισμούς μπορούν να βρεθούν μόνο αν μηδενιστούν οι κοινωνικές δαπάνες ή αυξηθεί το χρέος. Αυτό θα προκαλέσει κοινωνικές αναταραχές και γι αυτό μιλούν γενικότερα για Ασφάλεια και όχι μόνο για Άμυνα. Θα στερήσουν συλλογικά δικαιώματα για να διατηρήσουν τα κέρδη των ολιγαρχιών. Θα αυξήσουν τους πολεμικούς κινδύνους και την διεθνή ένταση για να δικαιολογήσουν τους εξοπλισμούς και να κερδίσουν γεωπολιτικό χώρο και πόρους.
Στην Ελλάδα η έλλειψη πραγματικής ανάπτυξης θα ερημώσει την ύπαιθρο και θα μεγαλώσει την εξάρτηση από εξωτερικά κέντρα στα οποία έχουμε μονομερώς προσδεθεί.
Οι ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες ή ότι έχει μείνει από αυτές θα συνεχίσουν να αναζητούν ‘’λαμαρινοκατασκευές’’ χωρίς δυνατότητα κατασκευής των απόλυτα αναγκαίων πυρομαχικών για τις ένοπλες δυνάμεις.
Η οικονομική αποδυνάμωση της Ευρώπης, με υπερεξοπλισμούς αλλά χωρίς παραγωγική βάση και δημόσιες υποδομές, θα έχει βαριές επιπτώσεις και στην ήδη καθημαγμένη χώρα μας.
Επιπλέον, οι ‘’ευχές’’ θέλουν σχέδιο και τα σχέδια θέλουν χρόνο και βούληση.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.)
