Συμπληρώνεται φέτος ακριβώς μισός αιώνας από τη Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη. Πολλές φορές έχουν αναφερθεί τα θετικά (κοινωνική δικαιοσύνη, απελευθέρωση, ενότητα και λαϊκή κυριαρχία) και τα αρνητικά της (λανθασμένη ανάγνωση της θέσης της χώρας στον διεθνή περίγυρο, απλουστευτική ανάγνωση των κυρίαρχων αντιθέσεων της ελληνικής κοινωνίας, απουσία οιασδήποτε αναφοράς-θετικής ή αρνητικής- στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία).
Τώρα όμως όλα αυτά ανήκουν στην Ιστορία ή χρησιμεύουν για διδαχές για το πώς ένας μεγάλος ηγέτης, όπως ο Ανδρέας Παπανδρέου, έπιασε τον παλμό της κοινωνίας της εποχής και την πήρε με το μέρος του. Κυρίως για το καλό της, αλλά πολλές φορές και για το «καλό» ορισμένων που ήταν μαζί του. Λαϊκισμός; Ναι, αλλά είπαμε και γράψαμε, δεν είναι όλοι οι λαϊκισμοί ίδιοι. Ακόμα και το περιβόητο «δεν υπάρχουν θεσμοί, μόνο ο λαός» αποτέλεσε μια σημαντική στιγμή αυτής της «ιστορίας».
Το ΠΑΣΟΚ έπιασε τον παλμό της κοινωνίας χρησιμοποιώντας ένα πρωτογενή αριστερό λαϊκισμό- καμία σχέση με τους σημερινούς- ο οποίος όμως εν μέρει ήταν εξηγήσιμος για την εποχή. Η 3η Σεπτέμβρη είναι μια ημερομηνία ορόσημο στη Μεταπολίτευση και το ΠΑΣΟΚ ο τυπικότερος αλλά και ο ουσιαστικότερος εκφραστής αυτής της περιόδου, τουλάχιστον έως το 2010. Αυτό παρά τα λάθη και τις αντιφάσεις του άλλαξε προς το καλύτερο την ελληνική κοινωνία.
Το αποτύπωμα του ΠΑΣΟΚ στα τελευταία 50 χρόνια της ελληνικής κοινωνίας ήταν βαθύτατο. Κανένας άλλος δεν σφράγισε τη μεταπολιτευτική περίοδο πιο έντονα από το ΠΑΣΟΚ. Οι αναγνώσεις της μεταπολίτευσης που υποτιμούν αυτό το έργο, είναι καταδικασμένες σε αποτυχία.
Αρκεί όμως η αναφορά σ’ αυτή την προσφορά, όπως είναι σήμερα η κεντρική γραμμή της ηγεσίας του, αλλά και των υποψηφίων γι’ αυτήν, για να επανέλθει αυτό στην εξουσία; Ο Μαρξ έγραφε στην «18η Μπρυμαίρ» του πως «η κοινωνική επανάσταση του 19ου αιώνα δεν μπορεί να αντλήσει την ποίησή της από το παρελθόν, αλλά μόνον από το μέλλον. Αυτή δεν μπορεί ν' αρχίσει με τον ίδιο τον εαυτό της προτού σβήσει όλες τις προλήψεις σχετικά με το παρελθόν...Για να φτάσει στο δικό της περιεχόμενο η επανάσταση του 19ου αιώνα, πρέπει ν' αφήσει τους πεθαμένους να θάψουν τους νεκρούς τους».
Μπορούν σήμερα να αναστηθούν οι «νεκροί» του ΠΑΣΟΚ; Είναι η αναφορά σ’ αυτούς εναλλακτική αφήγηση στο trickle down economy του Μητσοτάκη και στο «τεχνοκρατικό κόμμα»; Μια αφήγηση που με πρόσχημα κάποιες «μεταρρυθμίσεις» επιδιώκει τη συγκέντρωσή του πλούτου στα υψηλά πατώματα και εν συνεχεία τη μέσω της αγοράς και μόνο διάχυση αυτού του πλούτου και προς τα κάτω; Συνιστούν απάντηση σ’ αυτήν ο αντι- μητσοτακισμός και η επίκληση του «ΠΑΣΟΚ του ορθόδοξου»; Φυσικά και όχι. Η οποιαδήποτε προσπάθεια να στηθεί ένα αντι-μητσοτακικό μπλοκ πάνω σε μια αφήγηση του παρελθόντος και όχι του μέλλοντος, είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Ο Ανδρέας, η Μελίνα, ο Γεννηματάς, ο πράσινος ήλιος, «οι αξίες της Αλλαγής», όλα αυτά αφορούν το ΠΑΣΟΚ του 1981.
Είναι δυνατό να πείσει τους σημερινούς νέους και σαραντάρηδες η επίκληση προσωπικοτήτων, συμβόλων ακόμη και αξιών του παρελθόντος ως απάντηση στη σημερινή αφήγηση της ΝΔ του κυρίου Μητσοτάκη; Μπορείς επικαλούμενος μόνο την Ιστορία να στήσεις προοδευτική-αριστερή απάντηση στο περιβόητο «μεταρρυθμιστικό τεχνοκρατικό Κέντρο», το οποίο, με κάποιες πινελιές κοινωνικότητας, έχει την ίδια πρόταση με αυτή του Κυριάκου Μητσοτάκη; Όσο καλή και να είναι αυτή η ιστορία. Που δεν είναι μόνο καλή. Μαζί με τις μεγάλες επιτυχίες σέρνει πίσω της και μεγάλη αλαζονεία και διαφθορά.
Η εναλλακτική αφήγηση πρέπει να απαντά στο τι είναι προοδευτικό σήμερα. Και τίποτα σήμερα δεν είναι πιο προοδευτικό από αυτό που θέτει στο επίκεντρο τη μείωση των ανισοτήτων, την προτεραιότητα του κόσμου της εργασίας –χειρωνακτικής και πνευματικής- και τη συγκρότηση της συμμαχίας των μεσαίων με τα ασθενέστερα στρώματα. Μήπως είναι καιρός, έστω και την ύστατη στιγμή, στο ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ να μιλήσουν για αυτά τα ζητήματα και να δουν πλέον την 3η Σεπτέμβρη ως Ιστορία και όχι ως Πολιτική εναλλακτική πρόταση; Το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ για να ξαναγίνει κόμμα εξουσίας, χρειάζεται να σβήσει «όλες τις προλήψεις σχετικά με το παρελθόν» του. Αυτό σημαίνει, όπως πάλι έγραφε ο Μαρξ, το περιεχόμενο να ξεπεράσει τη φράση (τ’ όνομα;). Εκτός κι αν το μόνο που ενδιαφέρει, είναι το ποιος θα είναι επικεφαλής ενός κόμματος του λίγο πάνω λίγο κάτω από το 13%.
(Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι δόκτωρ Κοινωνιολογίας και συγγραφέας- Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα», εκδόσεις Αλεξάνδρεια)
