Το βαθύτερο ερώτημα είναι τελικά εάν μετά τις σεισμικές πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία- μια χώρα σε πολιτική αυτοχειρία και πολιτιστική ρευστοποίηση (O. Roy)- θα μπορέσει να επιβιώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ); Πολλοί αμφιβάλλουν αλλά περισσότεροι θεωρούν ότι η εποχή «της αναντικατάστατης Γαλλίας» στην Ένωση έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Χωρίς αμφιβολία, η Ευρωπαϊκή Ένωση ως Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) αρχικά υπήρξε δημιούργημα της Γαλλίας. Η ιδέα της Ευρωπαϊκής ενοποίησης έχει πολλούς πατέρες (ακόμη και τον Ι. Καποδίστρια) αλλά χωρίς τις Γαλλικές προτάσεις Σουμάν και Μονέ στη δεκαετία του 1950 (Διακήρυξη Σουμάν 1950, κλπ.) δεν θα είχε ίσως ξεκινήσει ποτέ η ενοποιητική διαδικασία ( Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα-ΕΚΑΧ) που κατέληξε στη σημερινή ΕΕ. Το βασικό κίνητρο πίσω από το Γαλλικό σχέδιο ήταν βέβαια να εμπλαισιωθεί η μεταπολεμική Γερμανία με ένα θεσμικό πλαίσιο που αφενός θα την καθιστούσε ακίνδυνη, αφ’ ετέρου θα της επέτρεπε να αναπτυχθεί ως μια φιλελεύθερη δημοκρατία και μεικτή κοινωνική οικονομία της αγοράς. Η Ευρωπαϊκή ενοποίηση υπήρξε δηλαδή στην αφετηρία της ένα σχέδιο ειρήνευσης και πολιτικής σταθεροποίησης της μεταπολεμικής Ευρώπης. Και η συνταγή πίσω από το σχέδιο αυτό ήταν η ιδέα της υπερεθνικότητας (supranationality) – η οικοδόμηση δηλαδή θεσμών που δεν θα ελέγχονται ασφυκτικά από τα εθνικά κράτη αλλά θα απολαμβάνουν σημαντικού βαθμού ανεξαρτησίας προκειμένου να ελέγχουν τις υπερβολές του εθνικισμού που τόσα δεινά είχε προκαλέσει στην Ευρώπη.
Το σχέδιο αυτό τελικά πέτυχε. Η αρχική Ευρωπαϊκή Κοινότητα μετεξελίχθηκε σε Ευρωπαϊκή Ένωση, εμβάθυνε το περιεχόμενο και πολιτικές της και διεύρυνε τον αριθμό των κρατών-μελών της από τα έξι ιδρυτικά μέλη στα εικοσι-επτά σήμερα. Και κυρίως, παρά τα πολλαπλά ελλείμματά της, αναδείχθηκε στον πληρέστερο χώρο ελευθερίας, δικαιοσύνης, δημοκρατίας, κράτους δικαίου παγκοσμίως. Αλλά ταυτόχρονα όμως η ενοποίηση και οι θεσμοί της ξέφυγαν από τον έλεγχο και κυριαρχία της Γαλλίας. Βεβαίως η Γαλλία δεν έπαψε να είναι η πολιτική υπερδύναμη του συστήματος αλλά και άλλα κέντρα έχουν εμφανισθεί στον ενωσιακό γαλαξία που διεκδικούν ρόλο και επιρροή, από το Βερολίνο μέχρι τη Ρώμη και τη Βαρσοβία αλλά και μικρότερες ή και εκκεντρικές περιπτώσεις χωρών όπως η Ουγγαρία. Μετά τις διαδοχικές διευρύνσεις ακόμη και η γαλλική γλώσσα έπαψε να είναι η κυρίαρχη του ενωσιακού συστήματος. Η αγγλική κυριαρχεί και μετά την αποχώρηση της Βρετανίας (Brexit) έστω κι αν αυτό ενοχλεί σφόδρα το Παρίσι.
Αυτή είναι η μια εκδοχή. Η άλλη είναι ότι, παρά την υποχώρηση της γαλλικής πολιτικής επιρροής, η στρατηγική κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής ενοποίησης παραμένει έργο της Γαλλίας όχι μόνο στο παρελθόν (με projects όπως εσωτερική αγορά/ Ντελόρ, ΟΝΕ/ Μιττεράνν-Κολ, κ.α.) αλλά και μέχρι πρόσφατα με τις ιδέες-στόχους( Μακρόν) για «στρατηγική αυτονομία», «Ευρωπαϊκή κυριαρχία», κ.α. Αλλά με ένα πολιτικά εξασθενισμένο πρόεδρο Μακρόν και μια άβολη κυβέρνηση συγκατοίκησης μπορεί να χαθεί ακριβώς η «στρατηγική κατεύθυνση» για την Ευρώπη. Οι νεο-εθνικιστικές δυνάμεις δεν θέλουν, ως γνωστόν, στρατηγική κατεύθυνση. Θέλουν επιστροφή στην εθνική περιχαράκωση.
Επομένως, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιβιώσει και με μια τραυματισμένη Γαλλία αλλά θα είναι μια διαφορετική Ένωση (με άγνωστο προορισμό;).
(Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»)
