Για να εξετάσουμε τις δυνατότητες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή πρέπει να κάνουμε δύο βασικές παραδοχές. Πρώτον, μια χώρα «μικρομεσαίας» ισχύος πρέπει να επιλέξει το γήπεδο του διεθνούς δικαίου, της διεθνούς νομιμότητας και των διεθνώς αναγνωρισμένων ανθρώπινων δικαιωμάτων. Είναι ανόητο να πιστεύει κανείς ότι γίνεσαι πειστικότερος στην διεθνή πολιτική όταν εμφανίζεται απολύτως κυνικός. Τουναντίον τότε όλοι διατηρούν επιφυλάξεις για την εμπιστοσύνη που πρέπει να δείξουν προς το κράτος αυτό. Αν υποτιμά τις αρχές και τους κανόνες της διεθνούς κοινωνίας τότε θα πρέπει να καταφεύγει συχνότερα στην βία ή στην απειλή χρήσης βίας, πράγμα αδύνατο για κράτη μικρομεσαίας ισχύος. Κανείς δεν υποτιμά την διατήρηση ισχύος πειστικής αποτροπής αλλά η στήριξη μόνο σε αυτή είναι ανέφικτη. Το παιχνίδι στο γήπεδο της διεθνούς νομιμότητας προσδίδει επίσης συγκεκριμένο θετικό στίγμα «ηθικής δύναμης» στην χώρα. Το στίγμα της «ηθικής δύναμης» διευκολύνει ένα κράτος στο να παίξει διαμεσολαβητικό ρόλο σε συγκρούσεις και διαφορές στην περιοχή του, ενισχύει το διεθνή ρόλο του και αυξάνει έτσι τη σχετική ισχύ του.
Δεύτερον, μια μικρομεσαία χώρα δεν πρέπει με τις συμμαχίες της να ανοίγει νέα μέτωπα και προπάντων να μην την αναγκάζουν οι συμμαχίες αυτές να επιλέγει μεταξύ φίλων. Δηλαδή να μην γίνεται μέρος των διαφορών των συμμάχων της με άλλα κράτη, κυρίως μάλιστα όταν με τα κράτη αυτά έχει οικοδομήσει σταθερές σχέσεις εμπιστοσύνης. Γενικότερα οι μικρομεσαίες χώρες στις σχέσεις τους με τα κράτη και τους λαούς θα πρέπει να θυμούνται την φράση του Ελευθέριου Βενιζέλου όταν του ζητήθηκε να μπει η Ελλάδα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο εναντίον της Σερβίας: «Η Ελλάδα είναι πολύ μικρή χώρα για να κάνει μια τόσο μεγάλη ατιμία όπως είναι η προδοσία προς την Σερβία για λόγους εδαφικού συμφέροντος».
Στη βάση των παραπάνω η Ελλάδα πρέπει να αναλάβει και πάλι την πρωτοβουλία για την δημιουργία δομών περιφερειακής συλλογικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, την οποία εγκατέλειψε μετά την αποχώρηση Κοτζιά από το Υπουργείο Εξωτερικών. Αναδεικνύοντας το στίγμα της ως «ηθικής δύναμης» η Ελλάδα έπρεπε από τους πρώτους δύο μήνες της σφαγής στην Γάζα να αναλάβει πρωτοβουλία για τους πλέον αδύναμους της σύγκρουσης, τα παιδιά. Ήταν αναγκαία η παρέμβαση της Αθήνας στην Ε.Ε. για συντονισμένη άμεση μεταφορά τραυματισμένων και σοβαρά άρρωστων παιδιών για νοσηλεία στην Ελλάδα, την Κύπρο και άλλα μεσογειακά κράτη-μέλη της ΕΕ. Η πρωτοβουλία «σώστε τα παιδιά» θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόδρομος για δημιουργία διαδρόμων ανθρωπιστικής βοήθειας προς τον άμαχο πληθυσμό.
Στο καθαρά πολιτικό πεδίο η Ελλάδα πρέπει να αναγνωρίσει επίσημα το κράτος της Παλαιστίνης. Η κίνηση αυτή θα αποτελέσει ένα μέσο πίεσης προς την σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση να σταματήσει έναν πόλεμο που είναι, όπως ομολογεί ο ίδιος ο Ισραηλινός υπουργός άμυνας, πολιτικά αδιέξοδος και, καθώς έχουν περάσει ήδη οκτώ μήνες από την έναρξή του, είναι εμφανή όλο και περισσότερο τα στοιχεία εθνοκάθαρσης. Η αναγνώριση αυτή δεν αποκλείει καθόλου την διαπραγμάτευση μεταξύ των δύο πλευρών για την τελική οριοθέτηση των συνόρων, για το ζήτημα της Ιερουσαλήμ ή για ζητήματα ασφαλείας του κράτους του Ισραήλ. Η απόφαση με συντριπτική πλειοψηφία, της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για αποδοχή με ειδικούς όρους της Παλαιστίνης στον οργανισμό, η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τερματισμό της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης στη Ράφα, το ενδεχόμενο έκδοσης ενταλμάτων εναντίον του Ισραηλινού πρωθυπουργού και της ηγεσίας της Χαμάς από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και η αναγνώριση της Παλαιστίνης από την Ισπανία, την Ιρλανδία και τη Νορβηγία δείχνουν ένα πολύ ισχυρό κλίμα πίεσης για τερματισμό του πολέμου. Μένοντας «εκτός κλίματος» η Ελλάδα όχι μόνο δεν θα κερδίσει τίποτε αλλά θα χάσει και τον καίριο ρόλο της «ηθικής δύναμης» που είχε κατακτήσει με συνεπή πολιτική διαμεσολάβησης εδώ και σαράντα περίπου χρόνια.
(Ο Σωτήρης Ρούσσος είναι Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα Documento)
