Νέα δεδομένα για το ασφαλιστικό σύστημα και εκατομμύρια ασφαλισμένους διαμορφώνει η δημογραφική γήρανση του πληθυσμού, καθώς όλα δείχνουν ότι η Ελλάδα οδηγείται σε αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης την επόμενη δεκαετία. Το 2030 προβάλλει ως το κρίσιμο ορόσημο για την έναρξη των αλλαγών, με το βασικό σενάριο να προβλέπει αύξηση του γενικού ορίου από τα 67 στα 68 έτη, ενώ στις επόμενες δεκαετίες η ηλικία συνταξιοδότησης ενδέχεται να φθάσει ακόμη και τα 70 ή τα 72 έτη.
Η επόμενη κυβέρνηση, που θα προκύψει από τις εκλογές της άνοιξης του 2027, θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα της κοινωνικής ασφάλισης. Η συνεχής αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η υπογεννητικότητα, η μείωση του πληθυσμού και η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού δημιουργούν ισχυρές πιέσεις για παράταση του εργασιακού βίου και αναπροσαρμογή των ηλικιακών ορίων.
Το κανονικό όριο συνταξιοδότησης στην Ελλάδα εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί στα 68 έτη το 2030, στα 70 έτη το 2055 και στα 72 έτη το 2080
Οι μακροπρόθεσμες δημογραφικές προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που περιλαμβάνονται στον πρώτο τόμο του Ageing Report 2027, αποτυπώνουν τη μελλοντική κατεύθυνση. Με βάση τον υφιστάμενο μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, το κανονικό όριο συνταξιοδότησης στην Ελλάδα εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί στα 68 έτη το 2030, στα 70 έτη το 2055 και στα 72 έτη το 2080. Αντίστοιχα, το όριο για την πρόωρη συνταξιοδότηση προβλέπεται να διαμορφωθεί στα 63, 65 και 67 έτη στις αντίστοιχες χρονικές περιόδους.
Πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για μακροπρόθεσμες προβολές και όχι για αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί από την ελληνική κυβέρνηση. Ωστόσο, το γεγονός ότι υπάρχει ήδη θεσμοθετημένος μηχανισμός σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής καθιστά το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων ιδιαίτερα σημαντικό. Η σχετική πρόβλεψη, που ενεργοποιείται από το 2021, προβλέπει επανεξέταση των ηλικιακών ορίων ανά τρία χρόνια, με βάση τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής μετά τα 65.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η δημογραφική εικόνα της χώρας επιδεινώνεται. Σύμφωνα με τις προβολές της Κομισιόν, ο πληθυσμός της Ελλάδας ενδέχεται να περιοριστεί στα 7,6 εκατομμύρια έως το 2080. Παράλληλα, το εργατικό δυναμικό ηλικίας 20-64 ετών αναμένεται να μειωθεί από 4,65 εκατομμύρια το 2025 σε μόλις 3,07 εκατομμύρια το 2080. Πρόκειται για απώλεια περίπου 1,58 εκατομμυρίων ατόμων ή 34%.
Την ίδια ώρα, ο αριθμός των συνταξιούχων από περίπου 2,5 εκατομμύρια σήμερα αναμένεται να αυξηθεί στα 2,7-2,8 εκατομμύρια έως το 2040 και στα 2,9-3 εκατομμύρια έως το 2050. Αντίθετα, οι ασφαλισμένοι, από περίπου 4,1 εκατομμύρια, εκτιμάται ότι θα περιοριστούν στα 3,3 εκατομμύρια το 2050.
Η αναλογία ασφαλισμένων προς συνταξιούχους, που αποτελεί βασικό δείκτη για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, αναμένεται να υποχωρήσει από 1,65 προς 1 σήμερα σε 1,46 προς 1 το 2030 και μόλις 1,23 προς 1 το 2050. Με άλλα λόγια, όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να χρηματοδοτούν τις συντάξεις ενός αυξανόμενου αριθμού συνταξιούχων.
Τα δεδομένα αυτά εξηγούν και τις πιέσεις που ασκούνται από τους διεθνείς οργανισμούς για αύξηση της απασχόλησης στις μεγαλύτερες ηλικίες, περιορισμό των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων και παράταση του εργασιακού βίου. Ο ΟΟΣΑ, στην έκθεση «Pensions at a Glance 2025», επισημαίνει ότι η αύξηση των ορίων ηλικίας αποτελεί βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Σύμφωνα με τις προβολές του, σε ολόκληρη την ΕΕ η ηλικία συνταξιοδότησης αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 2,1 χρόνια για τους άνδρες και 2,6 χρόνια για τις γυναίκες.
Η ανησυχία για ενδεχόμενες αλλαγές έχει ήδη οδηγήσει πολλούς ασφαλισμένους στην απόφαση να επισπεύσουν την έξοδό τους στη σύνταξη, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις σημερινές προϋποθέσεις. Τα στοιχεία του ΕΦΚΑ δείχνουν ότι το 2020 καταγράφηκαν 175.705 νέες συνταξιοδοτήσεις, το 2021 212.151, το 2022 211.133, το 2023 190.368, το 2024 197.228 και το 2025 225.803. Εντυπωσιακή είναι η κινητικότητα και το 2026, καθώς μόνο στο πρώτο δεκάμηνο υποβλήθηκαν 190.214 νέες αιτήσεις, ενώ οι εκτιμήσεις ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό του έτους ακόμη και πάνω από τις 250.000.
Το ενδεχόμενο σταδιακής αύξησης, με μικρές αναπροσαρμογές ανά έτος
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι μέχρι το 2030 δεν πρόκειται να υπάρξει καμία αύξηση των ορίων ηλικίας. Η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου έχει επαναλάβει ότι δεν σχεδιάζεται τέτοια παρέμβαση. Το ερώτημα, όμως, αφορά την επόμενη ημέρα και κυρίως το τι θα συμβεί μετά το 2030, όταν θα επανεξεταστεί ο μηχανισμός σύνδεσης των ηλικιακών ορίων με το προσδόκιμο ζωής.
Το ενδεχόμενο σταδιακής αύξησης, με μικρές αναπροσαρμογές ανά έτος, βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο των εκτιμήσεων ειδικών της κοινωνικής ασφάλισης. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει κυρίως τους ασφαλισμένους που θα συμπληρώνουν τα απαιτούμενα ηλικιακά όρια από το 2030 και μετά.
