Αλλαγή φιλοσοφίας στο σύστημα τεκμαρτής φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών δρομολογεί η κυβέρνηση, με το οικονομικό επιτελείο να επεξεργάζεται ένα μοντέλο που θα συνδέει σταδιακά το ύψος του τεκμηρίου με τον βαθμό φορολογικής συμμόρφωσης κάθε επαγγελματία. Στόχος είναι τα τεκμήρια να πάψουν να λειτουργούν ως ένας μόνιμος και οριζόντιος μηχανισμός προσδιορισμού του εισοδήματος για περίπου 700.000 επαγγελματίες.
Αντίθετα, όσοι αποδεικνύουν στην πράξη ότι είναι συνεπείς απέναντι στην Εφορία, πραγματοποιούν ηλεκτρονικά τις συναλλαγές τους και αφήνουν πλήρες ψηφιακό αποτύπωμα της δραστηριότητάς τους θα μπορούν να βλέπουν την τεκμαρτή επιβάρυνση να περιορίζεται και, υπό προϋποθέσεις, ακόμη και να μηδενίζεται.
Η εν λόγω παρέμβαση αναμένεται να παρουσιαστεί στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, με την πλήρη ανάπτυξη των ψηφιακών εργαλείων της ΑΑΔΕ να αποτελεί το βασικό «κλειδί» για τη μετάβαση στο νέο σύστημα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η λογική είναι σχετικά απλή: όσο περισσότερα γνωρίζει πλέον η φορολογική διοίκηση για τις πραγματικές συναλλαγές ενός επαγγελματία, τόσο μικρότερη είναι η ανάγκη να υπολογίζει το εισόδημά του με έμμεσο τρόπο. POS, myDATA, IRIS, ηλεκτρονικά τιμολόγια, ψηφιακά δελτία αποστολής και διασύνδεση των ταμειακών συστημάτων δημιουργούν πλέον ένα πυκνό δίκτυο πληροφοριών για την πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Η αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδυαστεί με τα τελευταία στοιχεία της ΑΑΔΕ για τους μέσους τζίρους ανά επαγγελματική δραστηριότητα. Η φορολογική διοίκηση έχει ήδη καταγράψει τον μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών ανά ΚΑΔ με βάση τις δηλώσεις του φορολογικού έτους 2024 που είχαν υποβληθεί έως τις 21 Ιουλίου 2025. Από τα στοιχεία εξαιρούνται ΚΑΔ με έως 30 επιτηδευματίες, καθώς και οι ΚΑΔ που αφορούν αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα.
Τα δεδομένα αυτά δείχνουν πόσο διαφορετική είναι η οικονομική πραγματικότητα από κλάδο σε κλάδο και εξηγούν γιατί το επόμενο βήμα μπορεί να είναι η μετάβαση από ένα σχετικά οριζόντιο τεκμαρτό σύστημα σε ένα περισσότερο εξατομικευμένο μοντέλο.
Τα δέκα παραδείγματα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι δικηγόροι και γενικότερα οι νομικές δραστηριότητες. Η ΑΑΔΕ καταγράφει 35.411 επαγγελματίες στον συγκεκριμένο ΚΑΔ και μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 26.943 ευρώ. Στο νέο μοντέλο, ένας δικηγόρος που δηλώνει συστηματικά τις συναλλαγές του, εισπράττει ηλεκτρονικά, είναι συνεπής στις φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις του και δεν εμφανίζει αποκλίσεις στα στοιχεία του θα μπορούσε να αποκτά σταδιακά μικρότερη έκθεση στο τεκμήριο.
Ανάλογη είναι η περίπτωση των λογιστών και φοροτεχνικών. Στον συγκεκριμένο ΚΑΔ καταγράφονται 17.726 επαγγελματίες, με μέσο κύκλο εργασιών 28.479 ευρώ. Και εδώ η φορολογική διοίκηση διαθέτει πλέον πληθώρα ψηφιακών δεδομένων, γεγονός που θα μπορούσε να επιτρέψει σε έναν πλήρως συνεπή επαγγελματία να φορολογείται όλο και περισσότερο βάσει της πραγματικής εικόνας των βιβλίων του και λιγότερο βάσει τεκμαρτών παραδοχών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γιατροί. Στις δραστηριότητες άσκησης ειδικών ιατρικών επαγγελμάτων η ΑΑΔΕ καταγράφει 24.453 επαγγελματίες και μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 44.854,87 ευρώ, ενώ στους γενικούς γιατρούς ο αντίστοιχος μέσος όρος είναι 37.996,46 ευρώ. Σε έναν κλάδο όπου η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών μπορεί να προσφέρει πολύ σαφέστερη εικόνα των πραγματικών εισπράξεων, η υψηλή χρήση POS και η πλήρης δήλωση των συναλλαγών θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος του «διαβατηρίου» για τη μείωση του τεκμηρίου.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των οδοντιάτρων. Η ΑΑΔΕ καταγράφει 10.902 επαγγελματίες με μέσο κύκλο εργασιών 35.931,44 ευρώ. Εφόσον οι πληρωμές και τα φορολογικά δεδομένα ενός οδοντιατρείου αποτυπώνονται συστηματικά στα ηλεκτρονικά συστήματα, η φιλοσοφία του νέου μοντέλου είναι ότι περιορίζεται η ανάγκη να λειτουργεί το τεκμήριο ως μόνιμη δικλίδα ασφαλείας.
Μεγάλο πεδίο εφαρμογής υπάρχει και στους μηχανικούς. Πρόκειται για μία από τις πολυπληθέστερες κατηγορίες του πίνακα, με 36.842 επαγγελματίες και μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 32.018,33 ευρώ. Για έναν μηχανικό που τιμολογεί ηλεκτρονικά, διαβιβάζει σωστά τα δεδομένα στο myDATA και εμφανίζει σταθερή φορολογική συνέπεια, το νέο σύστημα θα μπορούσε να προβλέπει σταδιακή υποχώρηση της τεκμαρτής φορολόγησης.
Στους αρχιτέκτονες, από την άλλη, ο μέσος τζίρος που καταγράφει η ΑΑΔΕ είναι χαμηλότερος, στα 23.250,93 ευρώ, για 11.143 επαγγελματίες. Η μεγάλη απόκλιση που παρατηρείται ακόμη και μεταξύ συγγενικών επαγγελμάτων αποτελεί ένα ακόμη επιχείρημα υπέρ ενός συστήματος που δεν θα αντιμετωπίζει όλους τους αυτοαπασχολουμένους με τον ίδιο τρόπο, αλλά θα λαμβάνει υπόψη περισσότερα πραγματικά δεδομένα.
Στο μικροσκόπιο μπαίνει αναπόφευκτα και ένας κλάδος με ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό επαγγελματιών, τα ταξί. Στον ΚΑΔ «εκμετάλλευση ταξί» καταγράφονται 29.926 επιτηδευματίες, με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 21.423,62 ευρώ. Η ηλεκτρονική καταγραφή των πληρωμών αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία: όσο μεγαλύτερο μέρος του πραγματικού τζίρου περνά από POS και άλλες ψηφιακές πληρωμές, τόσο ισχυρότερη θα μπορούσε να είναι η εικόνα συμμόρφωσης του επαγγελματία.
Ακόμη πιο μαζική είναι η περίπτωση της εστίασης. Στις δραστηριότητες υπηρεσιών εστιατορίων και κινητών μονάδων εστίασης η ΑΑΔΕ καταγράφει 31.469 επιτηδευματίες και έναν αισθητά υψηλότερο μέσο κύκλο εργασιών, στα 108.478,85 ευρώ. Εδώ η διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών, το myDATA, η ηλεκτρονική τιμολόγηση και τα ψηφιακά δελτία αποστολής δημιουργούν ένα πολύ πυκνότερο πλέγμα ελέγχου, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέψει μεγαλύτερη σύνδεση της φορολογίας με τα πραγματικά δεδομένα.
Ενδεικτική είναι και η περίπτωση των κομμωτηρίων, κουρείων και κέντρων αισθητικής. Ο συγκεκριμένος ΚΑΔ αριθμεί 18.299 επαγγελματίες, αλλά ο μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών περιορίζεται στα 18.901,20 ευρώ. Σε τέτοιες δραστηριότητες, όπου παραδοσιακά υπάρχει σημαντικός αριθμός συναλλαγών μικρής αξίας, η έκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών μπορεί να αποτελέσει ιδιαίτερα σημαντικό δείκτη για την πραγματική εικόνα της επιχείρησης.
Τέλος, διαφορετική εικόνα παρουσιάζει το λιανικό εμπόριο ενδυμάτων. Η ΑΑΔΕ καταγράφει 13.693 επιχειρήσεις στον συγκεκριμένο ΚΑΔ, με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 52.199,15 ευρώ. Και εδώ το ηλεκτρονικό αποτύπωμα είναι εκτεταμένο, καθώς μεγάλο μέρος των συναλλαγών πραγματοποιείται μέσω POS και καταγράφεται στα ηλεκτρονικά συστήματα. Αυτό είναι ακριβώς το είδος δραστηριότητας όπου η φορολογική διοίκηση μπορεί να συγκρίνει τα δηλωμένα στοιχεία με πολύ περισσότερες ανεξάρτητες πηγές πληροφόρησης.
Τα δέκα αυτά παραδείγματα δείχνουν και το μέγεθος της πρόκλησης. Δεν υπάρχει ένας «τυπικός» ελεύθερος επαγγελματίας. Άλλο οικονομικό προφίλ έχει ένα ταξί με μέσο τζίρο περίπου 21.400 ευρώ, άλλο ένας δικηγόρος με περίπου 26.900 ευρώ, άλλο ένας ειδικός γιατρός με σχεδόν 44.900 ευρώ και εντελώς διαφορετική εικόνα μια επιχείρηση εστίασης, όπου ο μέσος κύκλος εργασιών ξεπερνά τις 108.000 ευρώ.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει η σχεδιαζόμενη αλλαγή: το τεκμήριο να μην αποτελεί μια μόνιμη «ποινή» που ακολουθεί τον επαγγελματία ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά του, αλλά έναν μηχανισμό που θα υποχωρεί όσο αυξάνεται η δυνατότητα της ΑΑΔΕ να επιβεβαιώνει ψηφιακά την πραγματική οικονομική του δραστηριότητα.
Το 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία που βρίσκονται στη διάθεση του οικονομικού επιτελείου, η «τσιμπίδα» των τεκμηρίων ενεργοποιήθηκε για 387.532 φορολογουμένους σε σύνολο 714.465. Για αυτούς το εισόδημα προσδιορίστηκε τεκμαρτά στα 13.107 ευρώ και ο μέσος φόρος διαμορφώθηκε στα 1.815 ευρώ.
Το σχέδιο που βρίσκεται υπό επεξεργασία επιχειρεί να αντιστρέψει σταδιακά αυτή τη λογική. Η εμπρόθεσμη πληρωμή φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, η συνέπεια στις ρυθμίσεις, η πλήρης συμμόρφωση με το myDATA, η χρήση POS και ηλεκτρονικών συναλλαγών, η ορθή διαβίβαση ηλεκτρονικών τιμολογίων και η εφαρμογή των ψηφιακών δελτίων αποστολής θα μπορούσαν να συνθέτουν ένα είδος «φορολογικού σκορ».
Όσο υψηλότερο είναι αυτό το σκορ, τόσο χαμηλότερο θα μπορούσε να γίνεται το τεκμαρτό εισόδημα. Και εφόσον ένας επαγγελματίας εμφανίζει για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πλήρη και σταθερή συμμόρφωση, το τελικό βήμα θα μπορούσε να είναι η έξοδός του από το τεκμαρτό σύστημα και η φορολόγησή του αποκλειστικά βάσει των πραγματικών δεδομένων που καταγράφονται ηλεκτρονικά.
Το μεγάλο στοίχημα, επομένως, είναι η μετάβαση από το «σε φορολογώ επειδή δεν μπορώ να γνωρίζω με βεβαιότητα τι πραγματικά κερδίζεις» στο «σε φορολογώ με βάση τα πραγματικά στοιχεία, εφόσον αυτά μπορούν να ελεγχθούν και αποδεικνύουν ότι είσαι συνεπής». Και όσο το ψηφιακό «μάτι» της ΑΑΔΕ αποκτά πληρέστερη εικόνα της αγοράς, τόσο ισχυρότερο γίνεται το επιχείρημα ότι το τεκμήριο μπορεί σταδιακά να περιορίζεται για εκείνους που δεν αφήνουν φορολογικές «σκιές».
