Νέες συμφωνίες για την προώθηση αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια, μέσω της Ελλάδας, υπεγράφησαν στο περιθώριο της Διατλαντικής Διάσκεψης για την Ασφάλεια Φυσικού Αερίου που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον, ενισχύοντας τον ρόλο της χώρας ως κομβικής ενεργειακής πύλης της περιοχής και τη βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η συμφωνία της Metlen με τη Shell, τον μεγαλύτερο σήμερα αγοραστή αμερικανικού LNG. Πρόκειται για πενταετή συμφωνία, με άμεση ενεργοποίηση από το 2027, η οποία προβλέπει την προμήθεια 0,5 έως 1 δισ. κυβικών μέτρων LNG ετησίως, ποσότητες που θα εισάγονται στην Ελλάδα και θα διοχετεύονται, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, σε αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης αλλά και πέραν αυτής. Οι δύο εταιρείες συμφώνησαν επίσης σε ευρύτερη συνεργασία για το κοινό marketing φυσικού αερίου κατά μήκος του Διαδρόμου.
Η Metlen, που αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο εισαγωγέα LNG στη χώρα και σημαντικό εξαγωγέα προς τα Βαλκάνια, καλείται έως το φθινόπωρο του 2027 να υποκαταστήσει πλήρως τις ποσότητες ρωσικού αερίου που προμηθεύεται μέσω μακροπρόθεσμου συμβολαίου. Όπως δήλωσε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Metlen, Ευάγγελος Μυτιληναίος, το μνημόνιο συνεργασίας με τη Shell ενισχύει τον ρόλο της εταιρείας στις ευρωπαϊκές αγορές και υποστηρίζει την ανάδειξη της Ελλάδας σε βασικό ενεργειακό κόμβο.
Παράλληλα, νέες μακροχρόνιες συμφωνίες πώλησης αμερικανικού LNG υπέγραψε η Atlantic SEE LNG Trade με τέσσερις χώρες. Η κοινοπραξία, στην οποία συμμετέχουν κατά 60% ο όμιλος AKTOR και κατά 40% η ΔΕΠΑ Εμπορίας, κατέληξε σε συμφωνίες με το υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας, τη δημόσια εταιρεία Bulgargaz της Βουλγαρίας, την Aluminij Industries και την MT Abraham Group της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, καθώς και τη Naftogaz της Ουκρανίας. Την Atlantic SEE LNG Trade εκπροσώπησε ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας και επικεφαλής του ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, ο οποίος υπέγραψε τις σχετικές συμφωνίες, έπειτα από εντατικές προπαρασκευαστικές επαφές στην αμερικανική πρωτεύουσα.
Οι συμφωνίες υπεγράφησαν παρουσία υψηλόβαθμων αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων οι υπουργοί Ενέργειας και Εσωτερικών των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ και Νταγκ Μπέργκαμ, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, Σταύρος Παπασταύρου, καθώς και η πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, η οποία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ωρίμανσή τους.
Στο πλαίσιο της Υπουργικής Συνόδου υπογράφηκε επίσης κοινή δήλωση από 13 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και οι ΗΠΑ, για την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού φυσικού αερίου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Στη δήλωση γίνεται ρητή αναφορά στον Κάθετο Διάδρομο Ελλάδας – Ουκρανίας και στην ανάγκη άρσης κανονιστικών αγκυλώσεων, ανάπτυξης νέων υποδομών LNG σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Κροατία, η Λιθουανία και η Πολωνία, καθώς και αξιοποίησης των υπόγειων αποθηκών φυσικού αερίου της Ουκρανίας. Οι συμμετέχοντες δεσμεύονται, επίσης, για κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων και για στενότερο συντονισμό με στόχο τη σταθερότητα και τη βιωσιμότητα του εμπορίου.
Στη Διάσκεψη συμμετείχαν εκπρόσωποι από 22 ευρωπαϊκές χώρες, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Ε.Ε. και περισσότερες από 50 ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες, γεγονός που αποτυπώνει το αυξημένο διεθνές ενδιαφέρον για την ενεργειακή πρωτοβουλία του Κάθετου Διαδρόμου.
Για την Αθήνα, οι εξελίξεις στην Ουάσιγκτον εντάσσονται στη στρατηγική ανάδειξης της χώρας σε σταθερό και αξιόπιστο ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας να υπογραμμίζει ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό έργο υποδομής, αλλά θεμέλιο μιας ευρύτερης γεωστρατηγικής αρχιτεκτονικής για την περιοχή.
Παρά τις θετικές εξελίξεις, το εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, τόσο τεχνικές όσο και θεσμικές. Κρίσιμη παράμετρος παραμένει η άρση των κανονιστικών και τιμολογιακών αγκυλώσεων κατά μήκος της διαδρομής, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή και η οικονομική βιωσιμότητα του φυσικού αερίου σε διασυνοριακό επίπεδο. Παράλληλα, απαιτούνται συντονισμένες επενδύσεις σε υποδομές μεταφοράς, αποθήκευσης και διασύνδεσης, σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους κεφαλαίου και γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Τέλος, η μακροπρόθεσμη επιτυχία του Διαδρόμου θα εξαρτηθεί από τη σταθερή ζήτηση στις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, την εξισορρόπηση της μεταβλητότητας των τιμών LNG και την ικανότητα των εμπλεκόμενων χωρών να ευθυγραμμίσουν τις εθνικές τους ενεργειακές πολιτικές με έναν κοινό στρατηγικό στόχο.
