Σαφείς συστάσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση απευθύνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, προειδοποιώντας ότι ο βασικός μηχανισμός σύγκλισης της ΕΕ –το σημαντικότερο, κατά το ΔΝΤ, ευρωπαϊκό «επίτευγμα» του 20ού αιώνα– χάνει σταδιακά τη δυναμική του. Όπως επισημαίνεται, ο μηχανισμός που επί δεκαετίες βελτίωσε το βιοτικό επίπεδο πολιτών, περιφερειών και κρατών-μελών επιβραδύνεται, εγκλωβισμένος σε μια ημιτελή ενιαία αγορά και σε εφησυχασμό ως προς τις απαιτήσεις του σύγχρονου διεθνούς ανταγωνισμού.
Το Ταμείο τονίζει ότι η επιβράδυνση αυτή συμπίπτει με μια ιδιαίτερα κρίσιμη γεωπολιτική και οικονομική συγκυρία. Στα ανατολικά, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απειλεί το θεμελιώδες ευρωπαϊκό κεκτημένο της ειρήνης, ενώ στα δυτικά η διατλαντική σχέση εμφανίζει σημάδια κόπωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΔΝΤ, ένα ενδεχόμενο σοβαρό πλήγμα στο εμπόριο θα μπορούσε να κοστίσει στην ΕΕ περίπου 0,3% του ΑΕΠ μέσα στο τρέχον και το επόμενο έτος, επιβαρύνοντας περαιτέρω μια οικονομία που έχει ήδη υποστεί απώλειες.
Στις συστάσεις του, το ΔΝΤ παραθέτει τρία βασικά δεδομένα. Πρώτον, η ευρωπαϊκή οικονομία υποχωρεί σε σχετικούς όρους, καθώς το ΑΕΠ της ΕΕ, που το 2010 ήταν συγκρίσιμο με εκείνο των ΗΠΑ και υψηλότερο από της Κίνας, έχει πλέον χάσει έδαφος. Αν και η Ευρώπη παραμένει πλούσια, η σχετική ευημερία της διαβρώνεται, γεγονός που, κατά το Ταμείο, καθιστά ολοένα δυσκολότερη τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Δεύτερον, η παραγωγικότητα, άλλοτε ισχυρό πλεονέκτημα της ΕΕ, υστερεί πλέον έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών, τόσο στον τεχνολογικό όσο και στον μη τεχνολογικό τομέα. Τρίτον, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εμφανίζονται λιγότερο ανταγωνιστικές και με περιορισμένη δυνατότητα ανάπτυξης, με το ΔΝΤ να επισημαίνει ότι οι αμερικανικές εταιρείες, ιδίως στην υψηλή τεχνολογία, υπερτερούν συντριπτικά σε μέγεθος και κεφαλαιοποίηση.
Παρότι η Ευρώπη διαθέτει σημαντικό αριθμό νεοφυών επιχειρήσεων, το Ταμείο σημειώνει ότι αυτές δυσκολεύονται να κλιμακωθούν, με αποτέλεσμα ταλαντούχοι επιχειρηματίες και καινοτόμες ιδέες να μετακινούνται εκτός ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ θεωρεί αναγκαίο η Ευρώπη να επιδιώξει υψηλότερη και διατηρήσιμη ανάπτυξη, θέτοντας ως κεντρικό στόχο την ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, οι συστάσεις του Ταμείου εστιάζουν αφενός σε εθνικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ευελιξία στις αγορές προϊόντων και εργασίας και αφετέρου στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, με πλήρη εφαρμογή των τεσσάρων ελευθεριών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο κόστος της υπερρύθμισης, καθώς τα ρυθμιστικά εμπόδια στο ενδοευρωπαϊκό εμπόριο παραμένουν πολλαπλάσια σε σχέση με εκείνα μεταξύ των πολιτειών των ΗΠΑ, ενώ η κινητικότητα των εργαζομένων εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά περιορισμένη.
Το ΔΝΤ επισημαίνει επίσης τις αδυναμίες στους τομείς της ενέργειας και της χρηματοδότησης. Οι υψηλές και ασταθείς τιμές ενέργειας, λόγω ανεπαρκών διασυνδέσεων και κατακερματισμού, πλήττουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, ενώ ο χρηματοπιστωτικός τομέας παραμένει διασπασμένος σε 27 εθνικά συστήματα, με αποτέλεσμα τεράστιοι πόροι να μην κατευθύνονται σε παραγωγικές επενδύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το Ταμείο στηρίζει την ιδέα ενός ενιαίου, προαιρετικού ευρωπαϊκού νομικού καθεστώτος για τις επιχειρήσεις και καλεί σε μια εκτεταμένη «ρυθμιστική εκκαθάριση» παρωχημένων κανόνων.
Παρά τους υψηλούς δείκτες δημόσιου χρέους σε ορισμένα κράτη-μέλη, το ΔΝΤ σημειώνει ότι το συνολικό χρέος της ΕΕ παραμένει χαμηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ και της Κίνας, αφήνοντας περιθώριο για κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση στρατηγικών προτεραιοτήτων, όπως η ενέργεια και η άμυνα. Παράλληλα, καλεί σε ταχύτερη ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, ώστε να κατευθυνθεί ευρωπαϊκό και διεθνές κεφάλαιο προς τις πιο καινοτόμες επιχειρήσεις.
Τέλος, το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι η ενιαία αγορά πρέπει να αποτελέσει την απόλυτη προτεραιότητα της ΕΕ, με σαφή χρονοδιαγράμματα, ισχυρή πολιτική καθοδήγηση και αλλαγή της εικόνας της Ευρώπης από μια ένωση υπερρύθμισης σε μια ένωση ταχείας προσαρμογής. Όπως εκτιμά, αν οι εσωτερικές τριβές μειωθούν σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα των ΗΠΑ, η ευρωπαϊκή παραγωγικότητα θα μπορούσε να αυξηθεί έως και κατά 20%, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για το επόμενο μεγάλο ευρωπαϊκό αναπτυξιακό άλμα.
