Ένα νέο, ενιαίο και πλήρως ψηφιακό σύστημα αδειοδότησης και ελέγχου δόμησης προωθεί η κυβέρνηση, μέσω της δημιουργίας του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ). Η σχετική νομοθετική πρωτοβουλία παρουσιάστηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο από τους υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου και τον υφυπουργό Περιβάλλοντος Νίκο Ταγαρά.
Η μεταρρύθμιση προβλέπει τη μεταφορά της έκδοσης οικοδομικών αδειών και του ελέγχου κατασκευών από τους δήμους στο Ελληνικό Κτηματολόγιο, το οποίο εξελίσσεται πλέον στον νέο ΕΟΚΕΔ. Στόχος είναι η ομοιόμορφη, διαφανής και ταχύτερη εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη τη χώρα, μέσω ενιαίων προτύπων και ψηφιακών εργαλείων. Το νέο μοντέλο καταργεί τις διαφοροποιήσεις που εμφανίζονταν μέχρι σήμερα στις Υπηρεσίες Δόμησης, όπου η έλλειψη προσωπικού, οι μεγάλες καθυστερήσεις και οι άνισες ψηφιακές δυνατότητες οδηγούσαν σε αλληλοεπικαλύψεις, καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά εμπόδια.
Στο πλαίσιο του νέου φορέα δημιουργούνται 20 Περιφερειακά και 77 Τοπικά Κέντρα Δόμησης, τα οποία θα στεγαστούν στα σημερινά Κτηματολογικά Γραφεία, δημιουργώντας ένα ενιαίο δίκτυο εξυπηρέτησης. Ο πολίτης θα έχει πλέον πρόσβαση σε ένα ψηφιακό «one stop shop» για όλες τις πράξεις που αφορούν την ακίνητη περιουσία, από την τεκμηρίωση της ιδιοκτησίας μέχρι την έκδοση οικοδομικών αδειών. Η εντοπιότητα παύει να αποτελεί προϋπόθεση, ενώ όλες οι διαδικασίες ενοποιούνται σε πλήρως ψηφιακό περιβάλλον.
Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι η θεσμοθέτηση Μητρώου Ανεξάρτητων Ελεγκτών Δόμησης. Οι έλεγχοι των οικοδομικών αδειών θα γίνονται με κλήρωση και θα είναι υποχρεωτικοί πριν την έναρξη εργασιών, ενώ ο ΕΟΚΕΔ θα παρεμβαίνει για τελικό έλεγχο σε περίπτωση διαπιστωμένων παραβάσεων. Για πρώτη φορά εισάγεται και «έξυπνο σύστημα» τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο θα εντοπίζει φακέλους υψηλού ρίσκου – περίπου το 30% των αδειών - με βάση γεωχωρικά και ιστορικά δεδομένα, δίνοντας προτεραιότητα σε περιοχές με αυξημένες πιθανότητες παραβάσεων.
Οι δήμοι, παρότι χάνουν τις αρμοδιότητες έκδοσης αδειών, διατηρούν κομβικό ρόλο στον πολεοδομικό σχεδιασμό: στις πολεοδομικές μελέτες, στις αναπλάσεις, στη διαχείριση κοινόχρηστων χώρων, στη σύνταξη πράξεων εφαρμογής και στη συμμετοχή στον χωρικό σχεδιασμό. Σύμφωνα με το Υπουργείο Υποδομών, η μεταρρύθμιση ενισχύει την προστασία και την αξιοποίηση της ιδιοκτησίας με διαφάνεια και ισονομία, ενώ η κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι δεν πρόκειται για απλή μετακίνηση αρμοδιοτήτων, αλλά για συνολική αναδιοργάνωση του συστήματος δόμησης.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει ψήφιση του νομοθετικού πλαισίου έως το τέλος του πρώτου τριμήνου του 2026, αρχική λειτουργία τριών Περιφερειακών Κέντρων τον Ιούνιο του 2026 και πλήρη ανάπτυξη του νέου οργανισμού στις αρχές του 2027. Η μετάβαση του προσωπικού θα γίνει με πλήρη διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων.
Ο νέος ΕΟΚΕΔ έρχεται να ενοποιήσει τα δεδομένα Κτηματολογίου και Δόμησης, να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου και να δημιουργήσει για πρώτη φορά ένα συνεκτικό σύστημα οργάνωσης του χώρου, όπου το κράτος θα διαθέτει καθολική και επικαιροποιημένη εικόνα για το πού, τι και πώς χτίζεται στη χώρα. Πρόκειται, όπως τονίζεται, για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στη δόμηση από το 2015 και για το θεμέλιο μιας νέας ψηφιακής εποχής για το ακίνητο και την πολεοδομική διοίκηση.
