Λογική του υπουργείου, όπως εξηγεί ο κ. Αποστόλου, είναι ότι οι υπερχρεωμένες μονάδες που κρίνονται βιώσιμες να συνεχίζουν τη λειτουργία τους παραμένοντας στους σημερινούς ιδιοκτήτες με μία ρύθμιση ή περνώντας σε τρίτους που ενδιαφέρονται για την ίδια χρήση έναντι μισθώματος, σε περίπτωση που οι νυν ιδιοκτήτες δεν μπορούν ή δεν θέλουν.
«Σε αυτήν τη διαδικασία, μεταξύ του ειδικού εκκαθαριστή και των ενδιαφερόμενων αγροτών, θα μπορούσε να μεσολαβήσει το υπουργείο» σημειώνει ο ίδιος, ξεκαθαρίζοντας, ωστόσο, ότι οι «αστικές υποθήκες, όπου υπάρχουν, είναι θέμα του διαχειριστή και εμείς δεν επεμβαίνουμε».
Σε αυτό το πλαίσιο, πεποίθηση του κ. Αποστόλου αποτελεί ότι μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους «σε συνεργασία με τον εκκαθαριστή, την Τράπεζα της Ελλάδος και τα οικονομικά υπουργεία, θα έχουμε καταλήξει σε πρόταση».
Μεταξύ άλλων, στη συνέντευξη που παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μιλά για κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο κρασί στο τέλος του 2017, για την οργανώμενη προσπάθεια που γίνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και αφορά τη στήριξη και ανάπτυξη του τομέα των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών και δίνει και το στίγμα της πολιτικής της κυβέρνησης, για τον αγροτικό συνδικαλισμό, το κόστος παραγωγής και τη δυνατότητα των ελληνικών αγροτοκτηνοτροφικών προϊόντων να ανταπεξέλθουν στο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον.
Παράλληλα, ο κ. Αποστόλου τοποθετείται για τη νέα ΚΑΠ και τις «αδικίες», όπως υποστηρίζει, που υπάρχουν για τους νέους αγρότες με βάση το σημερινό καθεστώς κατανομής των επιδοτήσεων (τα λεγόμενα ιστορικά δικαιώματα) και δηλώνει ξεκάθαρα ότι είναι ένα πεδίο που σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να τεθεί εκ νέου επί τάπητος, προκειμένου να διευκολύνεται η είσοδος των νέων στον χώρο και ταυτόχρονα να μην ευνοεί τη «γεωργία του καναπέ».
Επιπλέον, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων παίρνει θέση αναφορικά με την έρευνα που γνωστοποιήθηκε, βάσει της οποίας τα Χριστούγεννα η αγορά του γάλακτος, διεθνώς, θα βρεθεί σε σταυροδρόμι, λόγω έλλειψης αποθεμάτων, με ορισμένους, μάλιστα, να υποστηρίζουν ότι δεν θα υπάρχει γάλα και αυτό που θα κυκλοφορεί θα είναι πανάκριβο, ξεκαθαρίζοντας ότι θέμα επάρκειας γάλακτος δεν υπάρχει στη χώρα μας. Δίνει, δε, τη δική του απάντηση τόσο στον παραγωγό που σκέφτεται εάν θα μείνει στον πρωτογενή τομέα, όσο και σε αυτόν που ακόμη διερωτάται εάν θα εισέλθει στον χώρο.
Ακολουθεί η πλήρης συνέντευξη του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Βαγγέλη Αποστόλου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και στη δημοσιογράφο Έλενα Αλεξιάδου
ΕΡ: Κύριε Αποστόλου, με τα «κόκκινα» αγροτικά δάνεια τι θα γίνει; Κινδυνεύουν να χαθούν περιουσίες?
Είναι μεγάλο πρόβλημα η υπερχρέωση, ίσως το μεγαλύτερο του αγροτικού κόσμου. Είναι ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί διότι έχει συμβεί το εξής παράλογο: Τη χαριστική μεταφορά της Αγροτικής Τράπεζας σε ιδιωτική τράπεζα ακολούθησε το «καλό» κομμάτι, ενώ το «κακό» κομμάτι -όπου πρωταγωνιστούσαν οι συνεταιρισμοί- πήγε στον ειδικό εκκαθαριστή. Σήμερα στο «κακό» κομμάτι το 99% των οφειλών έχει «κοκκινίσει». Πρόκειται για περίπου 3,5 δισ. ευρώ.
Βρισκόμαστε σε επαφή με τον εκκαθαριστή και προσπαθούμε να προστατεύσουμε κατά πρώτο λόγο την περιουσία που έχει σχέση με την άσκηση της αγροτικής δραστηριότητας, ώστε να μην απαξιωθεί και πουληθεί για ένα κομμάτι ψωμί. Προσπαθούμε κατά κλάδο και κατά χώρο να δούμε τι μονάδες έχουμε που λειτουργούν, τι υποθήκες έχουμε, αν είναι βιώσιμες και να προχωρήσουμε. Να μη θανατώσουμε, δηλαδή, κανένα κομμάτι στον αγροτικό χώρο.
Η λογική μας είναι ότι οι υπερχρεωμένες μονάδες που κρίνονται βιώσιμες να συνεχίζουν τη λειτουργία τους, παραμένοντας στους σημερινούς ιδιοκτήτες με μία ρύθμιση ή περνώντας σε τρίτους που ενδιαφέρονται για την ίδια χρήση έναντι μισθώματος, σε περίπτωση που οι νυν ιδιοκτήτες δεν μπορούν ή δεν θέλουν. Σε αυτήν τη διαδικασία μεταξύ του ειδικού εκκαθαριστή και των ενδιαφερόμενων αγροτών θα μπορούσε να μεσολαβήσει το υπουργείο. Οι αστικές υποθήκες, όπου υπάρχουν, είναι θέμα του διαχειριστή και εμείς δεν επεμβαίνουμε.
Πιστεύω ότι μέχρι τέλος του χρόνου, σε συνεργασία με τον εκκαθαριστή, την Τράπεζα της Ελλάδος και τα οικονομικά υπουργεία, θα έχουμε καταλήξει σε πρόταση.
ΕΡ: Ο οινικός τομέας επιμένει να ζητά κατάργηση του ειδικού φόρου στο κρασί. Θα προχωρήσετε σε αυτήν την κίνηση;
Ναι, θα προχωρήσουμε. Έχουμε δεσμευθεί ως κυβέρνηση, ακόμα και διά στόματος πρωθυπουργού. Το κρασί βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος των εξαγωγών μας και κάνουμε ό,τι μπορούμε να το στηρίξουμε. Μέσα στις ασφυκτικές δημοσιονομικές συνθήκες και πιέσεις που περνάει η χώρα μας επιβάλαμε πράγματι έναν φόρο στο κρασί, ο οποίος δημιούργησε προβλήματα χωρίς μάλιστα να αποδώσει. Έως το τέλος της χρονιάς θα καταργηθεί, μετά τη συνεννόηση και τη διαβεβαίωση που έχουμε από το υπουργείο Οικονομικών.
Τα ελληνικά κρασιά, όπως προανέφερα, είναι ένας χώρος με εξαιρετική παρουσία σε διεθνές επίπεδο, έχουν ήδη ξεπεράσει πολλά ευρωπαϊκά σε ποιότητα, αλλά και όσον αφορά την είσοδό τους σε ξένες αγορές. Αυτό συνδυάζεται και με κίνητρα προώθησης του κρασιού που δίνουμε, η Κομισιόν και εμείς, μέσω ειδικού προγράμματος.
Παράλληλα, από το ΥΠΑΑΤ εφαρμόζεται το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης και μετατροπής των αμπελώνων, το οποίο έχει σαν στόχο την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων. Η οικονομική ενίσχυση για κάποιον που κάνει όλες τις δράσεις (εκρίζωση-επαναφύτευση-βελτίωση τεχνικών διαχείρισης) ξεκινάει από 1.262 ευρώ ανά στρέμμα και φτάνει έως 1.846 ανά στρέμμα.
ΕΡ: Αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά. Ένας τομέας που μπορεί να «ανθίσει» στη χώρα μας και ωστόσο μεγεθύνεται με βραδείς ρυθμούς...
Ναι, αλλά είναι η πρώτη φορά που γίνεται οργανωμένη προσπάθεια για τη στήριξη και ανάπτυξη του τομέα. Το Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης για την καλλιέργεια, επεξεργασία και εμπορία των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στην Ελλάδα, που παρέδωσε πριν από λίγο καιρό στο υπουργείο η ομάδα εργασίας που είχαμε συγκροτήσει στο ΥΠΑΑΤ, αποτελεί ένα εξαιρετικό χρηστικό εργαλείο προς περαιτέρω αξιοποίηση για την άμεση και μεσοπρόθεσμη αποφασιστική στήριξη των ενδιαφερομένων, αλλά και με προτάσεις αναδιοργάνωσης του θεσμικού πλαισίου και των οικονομικών ενισχύσεών τους σε όλη την παραγωγική και μεταποιητική διαδικασία.
Τα πρώτα πιλοτικά βήματα αξιοποίησης του Σχεδίου θα γίνουν άμεσα αντιληπτά σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας μας, όπως είναι η Κοζάνη, δεδομένου ότι στην περιοχή υπάρχουν πάνω από 5.000 στρέμματα δημοσίων εκτάσεων, που έχουν το κατάλληλο έδαφος και μικροκλίμα για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια. Σκοπός του ΥΠΑΑΤ είναι να δώσει άμεσα τη δυνατότητα αξιοποίησής τους από 100 και πλέον νέους του Δήμου Εορδαίας που ήδη έχουν υποβάλλει αίτημα για την ένταξή τους στο μέτρο των νέων αγροτών του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ).
Προχωράμε ένα βήμα παρακάτω, δίνοντας τη δυνατότητα σε νέους αγρότες να μπουν δυναμικά στην καλλιέργεια. Πρόθεση του υπουργείου είναι να ενισχύσει τον κλάδο των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, έτσι ώστε, μέσα σε μία χρονιά, να προστεθούν στη χώρα μας μέχρι και 100.000 στρέμματα καλλιέργειας στα ήδη 40.000 στρέμματα που καλλιεργούνται σήμερα.
Όπως έχω ξαναπεί, εμείς δεν πρόκειται να εγκαταλείψουμε τον κλάδο στη τύχη του, όπως έγινε στο παρελθόν. Θα λάβουμε όλα εκείνα τα μέτρα και τις πρωτοβουλίες που απαιτούνται, ώστε να καλύψει το χαμένο έδαφος των προηγούμενων χρόνων.
ΕΡ: Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης όσων προβλέπονται στη νέα ΚΑΠ, ειδικά για τον Έλληνα αγρότη;
Η ΚΑΠ αποτελεί την πλέον συνεκτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει προσφέρει πολλά και στον Έλληνα αγρότη. Είναι γεγονός, από την άλλη, ότι με βάση το σημερινό καθεστώς κατανομής των επιδοτήσεων (τα λεγόμενα ιστορικά δικαιώματα) υπάρχουν αδικίες, κυρίως έναντι των νέων αγροτών. Πρέπει να το ξαναδούμε, σε ευρωπαϊκό πάντα επίπεδο, με ένα πνεύμα ριζοσπαστικό που να διευκολύνει την είσοδο νέων ανθρώπων στον κλάδο και ταυτόχρονα να μην ευνοεί τη «γεωργία του καναπέ». Θέλουμε να έχει κίνητρα ο πραγματικός ενεργός αγρότης και δουλεύουμε προς αυτήν την κατεύθυνση.
Σημαντικό είναι, επίσης, να διασφαλίσουμε, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ότι δεν θα ευνοούνται οι πολύ μεγάλοι αγρότες που συνήθως είναι παραγωγοί βασικών ομοειδών προϊόντων (commodities), έναντι των μικρών, μεν, αλλά επαγγελματικών εκμεταλλεύσεων που παράγουν τρόφιμα υψηλής προστιθέμενης αξίας. Άλλωστε το μοντέλο αυτό, της παραγωγής υψηλής ποιότητας και αξίας αγροτικών προϊόντων, ταιριάζει ιδανικά στη χώρα μας?
Στη συζήτηση για το μέλλον της ΚΑΠ, πάντως, παραμένουμε υπέρμαχοι μίας ισχυρής τόσο Κοινής, όσο και Αγροτικής Πολιτικής, η οποία μεταρρυθμιζόμενη αλλά διατηρώντας τις βασικές της αρχές, θα παραμένει μέρος της λύσης των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων των γεωργών, των κατοίκων της υπαίθρου αλλά και όλων των πολιτών της Ευρώπης. Επιμένουμε στην ισχυρή ΚΑΠ με επαρκή χρηματοδότηση, καθώς και στην αξιοποίηση νέων χρηματοδοτικών εργαλείων.
EΡ: Στη χώρα μας υπάρχει σαφές έλλειμμα στη συλλογική λειτουργία του αγροτικού χώρου. Τι σκοπεύετε να κάνετε για τους συνεταιρισμούς, αλλά και για τον αγροτικό συνδικαλισμό;
Εμείς θέλουμε τον συνεργατισμό ως βασικό εργαλείο για την άσκηση της αγροτικής μας πολιτικής. Θεσπίσαμε ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας των συνεταιρισμών, δίνουμε ιδιαίτερο βάρος στις ομάδες και οργανώσεις παραγωγών και στις διεπαγγελματικές οργανώσεις. Η ανάπτυξη ενεργών και βιώσιμων οργανώσεων παραγωγών είναι ο στόχος μας, γιατί μέσα από τα συνεργατικά σχήματα θα βελτιωθεί το εισόδημα του μικρού παραγωγού και θα καταστεί ανταγωνιστική η ελληνική αγροτική οικονομία.
Με τον νόμο 4384/2016 μπήκαν οι βάσεις για την εξυγίανση του συνεταιριστικού κινήματος και τη διαμόρφωση ενός πλαισίου συνεργατικής επιχειρηματικότητας με την ενεργό συμμετοχή των αγροτών. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης έχει ετοιμάσει την υπουργική απόφαση για τη διαδικασία αναγνώρισης και κριτηρίων των οργανώσεων και ομάδων παραγωγών, με στόχο να διευκολύνεται η σύστασή τους. Επιπλέον, δίνουμε βαρύτητα στους γυναικείους συνεταιρισμούς και οργανώνουμε τους φορείς της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας.
Σε λίγες ημέρες ολοκληρώνεται η διαβούλευση του σχεδίου νόμου για τον αγροτικό συνδικαλισμό. Προσπάθεια του υπουργείου είναι να αναπτυχθεί ένα ενιαίο αγροτικό συνδικαλιστικό κίνημα που θα σχεδιάζει, θα επεξεργάζεται και θα υλοποιεί τις απαραίτητες πολιτικές και προγράμματα για την αξιοποίηση των τεράστιων δυνατοτήτων του αγροτικού χώρου, με απώτερο σκοπό να διαμορφώνουν οι ίδιοι οι αγρότες τις συνθήκες και τη δράση τους, έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του τόπου, της κοινωνίας και της οικονομίας.
Η δημιουργία ενός ακηδεμόνευτου και αυτόνομου συνδικαλιστικού κινήματος, με τη συμμετοχή όλων των αγροτών που έχουν κύρια ενασχόληση και εισόδημα από την αγροτική παραγωγή, αποτελεί πολιτική και κοινωνική προϋπόθεση για την ανάδειξη της γεωργίας, της αλιείας και της κτηνοτροφίας ως βασικών πυλώνων για την οικονομική ανάπτυξη, την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στο ΑΕΠ, την προστασία του περιβάλλοντος και την αειφορία.
EΡ: Υπάρχει πάντα, όμως, το πρόβλημα του αυξημένου κόστους παραγωγής για τον αγρότη. Πώς θα μπορέσει να ανταπεξέλθει στον ανταγωνισμό;
Είναι γεγονός ότι η ανταγωνιστικότητα ενός κλάδου, και ιδίως του αγροτικού, επηρεάζεται και εξαρτάται από το κόστος παραγωγής, δηλαδή το κόστος των εισροών που δέχεται ο συγκεκριμένος κλάδος. Μην ξεχνάμε ότι το κόστος παραγωγής στην Ελλάδα έχει βαθιά τις ρίζες του στα διαρθρωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει χρόνια τώρα ο αγροτικός χώρος. Δυστυχώς, δεν μπορούν όλα να λυθούν με την κίνηση ενός μαγικού ραβδιού.
Στη μεν φυτική παραγωγή το μεγαλύτερο ποσοστό του κόστους αποτελεί η δαπανούμενη ενέργεια στη δε ζωική παραγωγή οι ζωοτροφές. Ήδη, γίνονται προσπάθειες με όλα τα συναρμόδια υπουργεία που αφορούν στη βελτίωση της αποδοτικότητας πόρων κατά τη χρήση ενέργειας και διαχείρισης των υδάτων στον αγροτικό χώρο, των κανόνων κοστολόγησης και οι οποίες προσπάθειες θα καταλήξουν σύντομα σε νομοθετικές ρυθμίσεις ή παρεμβάσεις.
Θεσμοθετήσαμε τη χρήση των ΑΠΕ για μείωση του κόστους παραγωγής, με την εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών μονάδων σε ατομική και συλλογική βάση. Μάλιστα στο ΠΑΑ προβλέπουμε την ένταξη σχεδίων βελτίωσης, μέσα από συμπράξεις, ώστε να καταστεί και οικονομικά δυνατή η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων. Μην το ακούτε ως κάτι γενικόλογο, είναι πολύ συγκεκριμένο και δίνει πολύ σοβαρή ανάσα για να μειωθεί το κόστος παραγωγής στη φυτική παραγωγή.
Όσον αφορά στο κόστος των ζωοτροφών είναι ήδη γνωστό ότι με τον νόμο των βοσκήσιμων γαιών ήδη κάναμε μία μικρή «επανάσταση», που δυστυχώς δεν έχει γίνει κατανοητή από πολλούς μέχρι και σήμερα, ώστε να οδηγηθούμε σε μείωση των λειτουργικών εξόδων του κτηνοτρόφου. Μέσω των διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης, κάθε κτηνοτρόφος θα έχει τη δική του λιβαδική μονάδα, για τη διαθέσιμη βοσκήσιμη ύλη. Όλες οι επιμέρους υπουργικές αποφάσεις που απαιτούνται από τη συγκεκριμένη ρύθμιση είναι έτοιμες και σύντομα θα είναι και δημοσιεύσιμες.
Επίσης, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε και την ένταξη νέων κτηνοτροφικών ειδών στην περίπτωση των συνδεδεμένων, γεγονός που και αυτό συμβάλει έμμεσα στη μείωση του κόστους παραγωγής στον τομέα της κτηνοτροφίας.
Δεν θα πρέπει, εξάλλου, να αγνοούμε και τις υπόλοιπες παρεμβάσεις (χρηματοδοτικά εργαλεία ΠΑΑ, ομάδες παραγωγών, συνεργατικά σχήματα κ.λπ.), οι οποίες έμμεσα συμβάλουν στη μείωση του κόστους παραγωγής.
EΡ: Σύμφωνα με σχετική έρευνα, τα Χριστούγεννα η αγορά του γάλακτος διεθνώς θα βρεθεί σε σταυροδρόμι, λόγω έλλειψης αποθεμάτων. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι δεν θα υπάρχει γάλα και αυτό που θα κυκλοφορεί θα είναι πανάκριβο.
Θέμα επάρκειας γάλακτος δεν υπάρχει στη χώρα μας. Δεν πρόκειται να λείψει το γάλα από τον καταναλωτή. Υπάρχει, όμως, πράγματι την περίοδο αυτή στην Ευρώπη μείωση των ποσοτήτων και σχετική αύξηση των τιμών του αγελαδινού γάλακτος, στο πλαίσιο των κυκλικών διακυμάνσεων και του κανόνα προσφοράς-ζήτησης.
Στον βαθμό που η χώρα μας είναι έντονα εισαγωγική, η αύξηση των τιμών στη διεθνή αγορά αρχίζει να έχει κάποιες πρώτες επιπτώσεις και στην Ελλάδα. Αυτό μπορεί να είναι αρνητικό για τον καταναλωτή, έχει όμως και τη θετική πλευρά, αφού οι κτηνοτρόφοι προσδοκούν ότι θα καταφέρουν κι αυτοί να πάρουν κάτι παραπάνω για το γάλα τους. Μην ξεχνάτε ότι οι τιμές είχαν καταρρεύσει την περυσινή χρονιά, μετά την κατάργηση των ποσοστώσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με αποτέλεσμα οι κτηνοτροφικές μονάδες να κινούνται στα όρια της βιωσιμότητας ή και κάτω από αυτά.
Οι διακυμάνσεις στην ευρωπαϊκή αγορά έχουν τη σημασία τους, ωστόσο είναι συγκυριακές. Το μόνιμο και μεγάλο πρόβλημα που έχουμε εμείς στη χώρα μας είναι ότι το εισαγόμενο γάλα πιέζει μεν τις τιμές παραγωγού (και ζημιώνει τους κτηνοτρόφους) χωρίς από την άλλη ο καταναλωτής να γνωρίζει με σιγουριά αν το γάλα που αγοράζει είναι ελληνικό ή όχι.
Για τον λόγο αυτό, τις επόμενες ημέρες φέρνουμε νομοσχέδιο στη Βουλή, με το οποίο καθιερώνεται η υποχρεωτική και ευκρινής αναγραφή της χώρας προέλευσης, όχι μόνο για το γάλα, αλλά και για όλα τα νωπά γαλακτοκομικά. Πρόκειται για μεγάλη τομή, την οποία με μεγάλη δυσκολία καταφέραμε να «περάσουμε» από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τον τρόπο αυτό ο καταναλωτής θα γνωρίζει από πού είναι το γάλα που αγοράζει και, εάν προτιμά το ελληνικό- όπως πράγματι έχει αποδείξει ότι κάνει και έχει κάθε λόγο να κάνει- θα είναι πιθανόν διατεθειμένος να πληρώσει κάτι παραπάνω γι' αυτό. Αυτό το κάτι παραπάνω για ένα προϊόν πραγματικά πολύ καλύτερο είναι ταυτόχρονα και όρος επιβίωσης για τον Έλληνα παραγωγό και την ελληνική κτηνοτροφία γενικότερα.
EΡ: Κύριε υπουργέ, τι θα λέγατε στον κάτοικο της υπαίθρου που προβληματίζεται για το αν θα μπει ή αν θα μείνει στο αγροτικό επάγγελμα;
Ο αγροτικός χώρος τα τελευταία χρόνια επέδειξε μεγάλες αντοχές και δυνατότητες. Ήδη, τα στοιχεία δείχνουν ότι η αύξηση των εξαγωγών και το 2016 είναι εντυπωσιακή. Από τα συνολικά 18 δισ. ευρώ των εξαγωγών, τα 9 δισ. ευρώ, δηλαδή το 50%, αφορούν προϊόντα του αγροτικού χώρου. Και το αγροτικό εισόδημα, με βάση τα επίσημα στοιχεία, όχι μόνον άντεξε, αλλά είχε και άνοδο εν μέσω κρίσης. Αυτό είναι χαρακτηριστικό.
Η ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία, παρά τη στρεβλή και χωρίς κατεύθυνση ανάπτυξη που είχε, την παρεξηγημένη χρήση κοινοτικών και εθνικών πόρων και τη λαθεμένη συνεταιριστική πολιτική, όχι μόνον είχε τις αντιστάσεις να μην κλονιστεί σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό ευρωπαϊκό και παγκόσμιο περιβάλλον, αλλά κατέθεσε για μία ακόμη φορά τα διαπιστευτήριά της, τη δυνατότητα να παράξει σήμερα υγιεινά προϊόντα με υψηλή θρεπτική και οικονομική αξία.
Με την προσπάθεια που κάνουμε για ανασυγκρότηση του αγροτικού χώρου της Ελλάδας, με βάση το στρατηγικό σχέδιο που υλοποιούμε, μπορούμε να μιλάμε για θετικές προοπτικές. Υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι θα ξεχάσουμε τις στρεβλώσεις του παρελθόντος και θα υπηρετήσουμε ένα σύγχρονο παραγωγικό μοντέλο αγροτικής ανάπτυξης, με βάση τις ανάγκες και απαιτήσεις των αγορών.
Σε αυτήν την κατεύθυνση, έχουμε στα χέρια μας ένα μεγάλο χρηματοδοτικό και αναπτυξιακό εργαλείο, που δεν είναι άλλο από τους πόρους του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, συνολικού ύψους περί τα 6 δισ. ευρώ. Καλώ τους Έλληνες αγρότες να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες κι εμείς θα είμαστε δίπλα τους.
