Ήταν ένα Σάββατο πρωί στις αρχές της δεκαετίας του ’70 και ήμουν περίπου εννέα χρονών. Οι αδερφοί μου κι εγώ είχαμε διωχθεί από το σπίτι από τη μητέρα μας με μια απλή οδηγία: «Πηγαίνετε να παίξετε. Επιστρέψτε για το δείπνο». Αυτό ήταν όλο. Χωρίς πρόγραμμα, χωρίς επίβλεψη, χωρίς GPS στις τσέπες μας. Περπατούσαμε στη γειτονιά για ώρες, φτιάχναμε οχυρά από ξύλα, λύναμε διαφωνίες με πέτρα-ψαλίδι-χαρτί και επιστρέφαμε στο σπίτι με γρατζουνισμένα γόνατα και πληγωμένη αυτοεκτίμηση. Κανείς δεν το ονόμαζε «χτίσιμο χαρακτήρα». Ήταν απλώς παιχνίδι.
Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι πλέον η ψυχολογία υποστηρίζει πως αυτός η ανεπιτήρητη, χωρίς δομή παιδική ηλικία παρήγαγε ένα είδος συναισθηματικής ανθεκτικότητας που η σύγχρονη γονική φροντίδα μπορεί να έχει αφαιρέσει από ολόκληρη γενιά.
Δεν προσπαθώ να ρομαντικοποιήσω το παρελθόν ή να κακολογήσω τους σημερινούς γονείς. Κάθε εποχή έχει τις τυφλές της πλευρές, και η δική μας είχε σίγουρα πολλές. Αλλά η έρευνα για τις αλλαγές στην παιδική ηλικία τις τελευταίες δεκαετίες αξίζει προσοχής, ιδιαίτερα αν μεγαλώνετε παιδιά ή εγγόνια τώρα.
1) Η «παιχνιδιάρικη παιδική ηλικία» δεν ήταν πολυτέλεια, ήταν σχολείο ζωής
Όταν μεγάλωνα ως ένα από πέντε παιδιά σε οικογένεια εργατικής τάξης στο Οχάιο, οι γονείς μας δεν είχαν τον χρόνο ή τους πόρους να μας παρακολουθούν συνεχώς. Δεν ήταν παραμέληση. Ήταν απλώς η πραγματικότητα σε ένα σπίτι όπου και οι δύο γονείς ήταν πολύ απασχολημένοι και τα παιδιά έλυναν αρκετά προβλήματα μόνα τους. Και αυτό αποδείχτηκε σημαντικό.
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο PMC με γιατρούς και νοσηλευτές τμήματος επειγόντων περιστατικών έδειξε ότι τα παιδιά που συμμετέχουν σε επικίνδυνα και απαιτητικά παιχνίδια αναπτύσσουν μεγαλύτερη αντοχή στο στρες και καλύτερο έλεγχο συναισθημάτων. Μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν την αποτυχία, να διαχειρίζονται τον φόβο και να επιλύουν συγκρούσεις. Αυτές είναι δεξιότητες που δεν διδάσκονται με διαλέξεις ή δομημένα προγράμματα, χτίζονται μέσω εμπειρίας.
Τις δεκαετίες του ’60 και ’70 αυτή η εμπειρία προέκυπτε φυσικά. Έπεφτες από το ποδήλατο; Σηκωνόσουν και ξαναέκανες προσπάθεια. Έχανες σε ένα παιχνίδι στη γειτονιά; Έπρεπε να αντιμετωπίσεις τον πόνο χωρίς γονείς να σας σώσουν. Ήσουν αναγκασμένος να ξεπεράσεις τη βαρεμάρα χωρίς κάποια οθόνη στα χέρια σου.
Καθώς συνέβαιναν όλα αυτά, γινόσουν συναισθηματικά πιο ανθεκτικός.
2) Η βαρεμάρα ήταν η μήτρα της ανθεκτικότητας
Έρευνα που αναδείχθηκε από το Psychology Today έδειξε συνεχή πτώση της δημιουργικότητας των Αμερικανών μαθητών από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 και έπειτα. Ένας πιθανός ένοχος; Η συστηματική αφαίρεση του «μη δομημένου» χρόνου από τη ζωή των παιδιών.
Στις δεκαετίες του ’60 και ’70, η βαρεμάρα ήταν φυσικό μέρος της παιδικής ηλικίας. Καθόσουν στη βεράντα χωρίς τίποτα να κάνεις και τελικά έφτιαχνες κάτι. Ένα παιχνίδι με ξυλάκια, οτιδήποτε. Το σημαντικό ήταν ότι έπρεπε να χρησιμοποιήσεις τους δικούς σου πόρους για να λύσεις το πρόβλημα του «δεν έχω τίποτα να κάνω».
Σήμερα τα παιδιά σπάνια έχουν αυτή την ευκαιρία. Τα προγράμματά τους είναι γεμάτα από πρωί ως βράδυ με δομημένες δραστηριότητες, εκπαιδευτική ενίσχυση και οθόνες.
Σπάνια υπάρχει χρόνος για δημιουργική επίλυση προβλημάτων που προκύπτει μόνο όταν έχεις περιορισμένους πόρους - την ίδια σου τη φαντασία.
Η ικανότητα να αντέχεις την ενόχληση, ακόμη και τη βαρεμάρα, είναι ένας από τους πρώτους λίθους της συναισθηματικής δύναμης.
3) Ο ανεπιτήρητος χρόνος μάθαινε στα παιδιά να διαχειρίζονται κοινωνικές συγκρούσεις
Σκέψου τι συμβαίνει όταν μια ομάδα παιδιών παίζει χωρίς ενήλικες. Κάποιος εξαπατά. Κάποιος θυμώνει. Κάποιος φεύγει. Στο τέλος, τα παιδιά τα βρίσκουν μεταξύ τους, γιατί αν δεν το κάνουν, το παιχνίδι τελειώνει και κανείς δεν το θέλει αυτό.
Αυτό το είδος κοινωνικής διαπραγμάτευσης είναι πολύτιμο. Ο ψυχολόγος Peter Gray υποστηρίζει ότι η μείωση της ανεξάρτητης δραστηριότητας των παιδιών από τη δεκαετία του ’60 τα έκανε λιγότερο ανθεκτικά και λιγότερο ικανά να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής.
Όταν οι ενήλικες μεσολαβούν σε κάθε διαφωνία, τα παιδιά δεν αναπτύσσουν τα εργαλεία που χρειάζονται για να διαχειριστούν μόνα τους τις συγκρούσεις.
4) Οι γονείς «ελικόπτερα» μπορεί να βλάπτουν
Η υπερπροστατευτικότητα του γονέα συνδέεται με αυξημένο άγχος και κατάθλιψη στα παιδιά. Όταν οι γονείς λύνουν όλα τα προβλήματα για τα παιδιά τους, αυτά μαθαίνουν ότι «δεν μπορούν να τα καταφέρουν μόνα τους», μειώνοντας την αυτοπεποίθηση και την ικανότητά τους να διαχειριστούν δυσκολίες.
5) Από το παιχνίδι στην οθόνη
Η έλευση των smartphones και των social media επιτάχυνε την απώλεια ελεύθερου παιχνιδιού, ανεξαρτησίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Τα παιδιά που κάποτε ανέβαιναν σε δέντρα και έλυναν διαφωνίες στην αυλή τώρα περνούν ώρες μόνα τους μπροστά στις οθόνες, συγκρίνοντας τον εαυτό τους με επιλεγμένες εκδοχές της ζωής άλλων.
Αποτέλεσμα; Αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης, αυτοτραυματισμών και αυτοκτονιών.
6) Οι μικρές «αποτυχίες» στην παιδική ηλικία προλαμβάνουν μεγαλύτερες στην ενήλικη ζωή
Η έννοια της «ανθεκτικότητας μέσω μικρής πίεσης» δείχνει ότι τα παιδιά χρειάζονται μια δόση στρες για να δυναμώσουν. Τα μικρά εμπόδια και οι αποτυχίες χτίζουν ψυχολογική ανθεκτικότητα.
Η έρευνα της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας δείχνει ότι ο υπερπροστατευτικός γονέας μειώνει την ικανότητα των παιδιών να αυτορυθμίζουν τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά τους.
7) Μπορούμε να επαναφέρουμε κάποια στοιχεία χωρίς να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω
Δεν προτείνεται να επιστρέψουμε στις δεκαετίες του ’70 κατά γράμμα - η πρόοδος στην ασφάλεια και ευημερία των παιδιών είναι σημαντική. Ωστόσο, μπορούμε να δανειστούμε τα στοιχεία που χτίζουν ανθεκτικότητα:
- Να αφήνουμε τα παιδιά να πάνε περπατώντας στους φίλους τους αντί να τα μεταφέρουμε με το αυτοκίνητο.
- Να αφήνουμε ελεύθερο χρόνο μετά το σχολείο αντί να γεμίζουμε κάθε ώρα με δραστηριότητες.
- Να αφήνουμε τα παιδιά να λύσουν μεταξύ τους τις διαφωνίες τους προτού παρέμβουμε.
Όταν τα εγγόνια μου εξερευνούν τη φύση χωρίς καθοδήγηση, βλέπω την ίδια ανθεκτικότητα που αναπτύξαμε με τους αδερφούς μου στο Οχάιο πριν δεκαετίες.
Συμπέρασμα
Τα παιδιά των δεκαετιών ’60 και ’70 δεν είχαν καλύτερους γονείς. Είχαν διαφορετικές συνθήκες, που σχεδόν τυχαία τους έδωσαν τα εργαλεία για συναισθηματική ανθεκτικότητα.
Οι σημερινοί γονείς αντιμετωπίζουν πρωτόγνωρες προκλήσεις. Ωστόσο, στην προσπάθεια να προστατεύσουμε τα παιδιά από κάθε δυσκολία, αξίζει να αναρωτηθούμε: τα δυναμώνουμε, ή άθελά μας τους αφαιρούμε τη δύναμη που θα χρειαστούν περισσότερο αργότερα;
Πηγή: geediting.com
