Ο Σάντου* κοίταξε το ρολόι του. Ήθελε μόλις 15 λεπτά για να ολοκληρώσει τη βάρδιά του σε ένα τεράστιο εργοτάξιο της Google για την κατασκευή data center στο Σεν-Γκιλέν του Βελγίου, όταν χτύπησε το τηλέφωνό του. Ο 34χρονος τεχνικός ηλεκτρολογικών ελέγχων εργαζόταν ήδη 10 ώρες, ωστόσο, όπως λέει, οι αναθέσεις της τελευταίας στιγμής ήταν συνηθισμένες. «Δεν είχα επιλογή. Έχουν απολυθεί άνθρωποι επειδή αρνήθηκαν», αναφέρει στον Guardian.
Ο Σάντου γνώριζε καλά την εργασία που του ζητήθηκε, καθώς είχε πραγματοποιήσει πολλές φορές στο παρελθόν αντίστοιχους ελέγχους για τη διασφάλιση της ασφάλειας και της σωστής λειτουργίας των ηλεκτρικών καλωδιώσεων. Για την εργασία απαιτούνταν ειδική προστατευτική στολή, η οποία φυλασσόταν σε κλειδωμένο χώρο εξοπλισμού. Όπως εξηγεί, η μετάβαση για να την παραλάβει και η επιστροφή θα του κόστιζαν επιπλέον 15 λεπτά, ενώ υπήρχαν άνθρωποι που περίμεναν. Έτσι, αποφάσισε να μην πάει να πάρει τη στολή.
Μπαίνοντας στον χώρο των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, οι προϊστάμενοί του τον διαβεβαίωσαν ότι τα ηλεκτρικά κυκλώματα δεν βρίσκονταν υπό τάση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο πρώτος έλεγχος ολοκληρώθηκε χωρίς πρόβλημα. Κατά τη δεύτερη δοκιμή, όμως, ο Σάντου ένωσε τα καλώδια χρησιμοποιώντας μια μονωμένη λαβίδα, χωρίς να γνωρίζει ότι αυτή τη φορά οι ηλεκτρικές γραμμές βρίσκονταν υπό τάση.
Η έκρηξη ήταν ακαριαία και καταστροφική. Μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου, ηλεκτρικό ρεύμα τάσης 400 βολτ και έντασης 12.000 αμπέρ διαπέρασε το πρόσωπο και τη δεξιά πλευρά του σώματος του Σάντου.
«Τυφλώθηκα εντελώς», λέει.
Όπως αναφέρει, όταν έφτασε στο νοσοκομείο Grand Hôpital de Charleroi, οι γιατροί τον έθεσαν σε τεχνητό κώμα για πέντε ημέρες.
Τα ιατρικά αρχεία που εξέτασαν ο Guardian και το Investigate Europe δείχνουν ότι η ηλεκτροπληξία είχε προκαλέσει εγκαύματα στο 12% του σώματος του Σάντου. Είχε υποστεί εγκαύματα δεύτερου βαθμού στο πρόσωπο και τον λαιμό, καθώς και τρίτου βαθμού στον δεξιό ώμο και τα δάχτυλά του.
Ο Σαντού ξύπνησε μία εβδομάδα αργότερα επέμβαση στη μονάδα εντατικής θεραπείας, έπειτα από χειρουργική επέμβαση.
Ο Σάντου λέει ότι στο νοσοκομείο τον επισκέφθηκαν ο περιφερειακός διευθυντής της Google, εκπρόσωπος της ιρλανδικής εταιρείας Dornan Engineering, η οποία είχε την εποπτεία του εργολάβου για τον οποίο εργαζόταν, καθώς και ο υπεύθυνος που είχε αναλάβει την πρόσληψή του. Όπως περιγράφει, ενώ βρισκόταν στο νοσοκομειακό κρεβάτι, με το σώμα του καλυμμένο από επιδέσμους, ο διευθυντής της Google τού είπε ότι ήταν τυχερός που είχε επιζήσει.
Μέχρι σήμερα, καμία εταιρεία ή εργολάβος δεν φαίνεται να έχει κριθεί υπεύθυνος για το ατύχημα. Η τοπική επιθεώρηση εργασίας ολοκλήρωσε την έρευνά της στα τέλη Οκτωβρίου, χωρίς να διαπιστώσει παραβάσεις.
Εκπρόσωπος της Dornan Engineering δήλωσε ότι η εταιρεία είναι «δεσμευμένη στη διατήρηση ασφαλών συνθηκών εργασίας, στη συμμόρφωση με την ισχύουσα εργατική νομοθεσία και στη συνεχή αξιολόγηση της εμπειρίας της, ώστε να συμβάλλει στην αποτροπή παρόμοιων περιστατικών στο μέλλον».
Τα data centers και οι εργασιακές συνθήκες
Η ηλεκτροπληξία που υπέστη ο Σάντου δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, σύμφωνα με πεντάμηνη έρευνα του Investigate Europe και του Guardian σχετικά με τις συνθήκες εργασίας μεταναστών σε εργοτάξια κέντρων δεδομένων στη Σουηδία, τη Νορβηγία, το Βέλγιο και την Ολλανδία.
Η Ευρώπη γνωρίζει μια πρωτοφανή άνθηση στην κατασκευή κέντρων δεδομένων, σε μια από τις μεγαλύτερες αναπτυξιακές εξάρσεις στον τομέα των υποδομών των τελευταίων δεκαετιών. Περισσότερα από 2.300 κέντρα δεδομένων βρίσκονται ήδη σε λειτουργία ή υπό ανάπτυξη, μεταβάλλοντας με ταχύτατους ρυθμούς τον ενεργειακό χάρτη και το τοπίο της Ευρώπης. Τουλάχιστον 500 από αυτά βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ εκατοντάδες ακόμη κατασκευάζονται σε ολόκληρη την ήπειρο.
Ωστόσο, τα συνδικάτα προειδοποιούν ότι η προσπάθεια της Ευρώπης να αποκτήσει τεχνολογική κυριαρχία βασίζεται όλο και περισσότερο στην εκμετάλλευση μεταναστών εργαζομένων.
Μέσα από δεκάδες συνεντεύξεις, η έρευνα εντόπισε στοιχεία για σοβαρούς τραυματισμούς, άθλιες συνθήκες διαβίωσης, ένα μη δηλωμένο ξέσπασμα μεταδοτικής ασθένειας, απλήρωτους μισθούς και καταχρηστικές εργασιακές πρακτικές.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένας εργολάβος έχασε τη ζωή του πέρυσι ενώ εργαζόταν σε εργοτάξιο κατασκευής data center, ενώ ένας ακόμη θάνατος καταγράφηκε το 2024 σε ηλεκτρικό υποσταθμό που κατασκευαζόταν για κέντρο δεδομένων της Microsoft.
Σοβαρά εργατικά ατυχήματα έχουν επίσης καταγραφεί φέτος σε έργα στην Ιταλία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία και το Βέλγιο. Παράλληλα, καταχρηστικές εργασιακές πρακτικές έχουν εντοπιστεί σε ολόκληρο τον κόσμο, μεταξύ άλλων και στη Βραζιλία.
Άθλιες συνθήκες διαβίωσης και κρούσματα φυματίωσης στη Σουηδία
Στα περίχωρα της πόλης Γκέβλε, δύο ώρες βόρεια της Στοκχόλμης, ένας δρόμος οδηγεί σε ένα από αυτά τα εργοτάξια.
Στην περιοχή αυτή υλοποιείται από τον Ιούνιο του 2024 ένα επενδυτικό σχέδιο ύψους 3 δισ. ευρώ για την επέκταση των υποδομών της Microsoft στον τομέα των data centres και της τεχνητής νοημοσύνης.
Το έργο καλύπτει έκταση 130 εκταρίων.
Μία από τις υπεργολαβικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο εργοτάξιο είναι η ιρλανδικών συμφερόντων κατασκευαστική BenBau. Αποτελεί μία από τις 148 εταιρείες που εργάζονται υπό την εποπτεία της Collen Construction στο έργο της Γκέβλε, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται 28 άμεσοι υπεργολάβοι.
Εδώ και μήνες, ο 45χρονος Άντριαν* και οι συνάδελφοί του που εργάζονται για την BenBau στο εργοτάξιο της Microsoft δοκιμάζουν τα όριά τους.
Οι εργαζόμενοι παρουσίασαν στοιχεία που αποτυπώνουν τον συνωστισμό στους χώρους διαμονής: 24 άτομα μοιράζονται μία κουζίνα και 14 άνδρες χρησιμοποιούν μόνο ένα μπάνιο.
Όπως καταγγέλλουν, έχουν επανειλημμένα διαμαρτυρηθεί για την παρουσία παρασίτων και τρωκτικών στους χώρους διαμονής τους, τη δυσλειτουργία των συστημάτων εξαερισμού και την απουσία θέρμανσης κατά τους ιδιαίτερα ψυχρούς χειμώνες στη Σουηδία. Παρά τις αναφορές τους, κανένα από τα προβλήματα δεν έχει αντιμετωπιστεί.
Τέτοιες συνθήκες μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο μετάδοσης ασθενειών. Τον Φεβρουάριο του 2026, ένας Ρουμάνος εργαζόμενος διαγνώστηκε με ενεργό φυματίωση, σύμφωνα με τα ιατρικά αρχεία.
Λίγο αργότερα, και άλλοι εργαζόμενοι που διέμεναν στον ίδιο κοινόχρηστο χώρο παρουσίασαν παρόμοια συμπτώματα.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των εργαζομένων, η BenBau αρχικά ενημέρωσε μόνο λίγους άνδρες που γειτνίαζαν άμεσα με τον μολυσμένο εργαζόμενο. Στη συνέχεια, τους είπε ότι οι ιατρικές εξετάσεις ήταν προαιρετικές.
Απαντήσεις των σουηδικών αρχών σε αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα αποκαλύπτουν ότι δεν είχε καταγραφεί επίσημα κανένα περιστατικό φυματίωσης.
Οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας αποτελούν μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας.
Απλήρωτες υπερωρίες
Περισσότεροι από 30 εργαζόμενοι έθεσαν στη διάθεση του Guardian και του Investigate Europe εκατοντάδες εκκαθαριστικά μισθοδοσίας, από τα οποία προκύπτει ότι ορισμένοι εργάζονταν έως και 50 ή 60 ώρες την εβδομάδα, χωρίς να λαμβάνουν πρόσθετη αμοιβή για τις υπερωρίες τους, ενώ δεν τους καταβάλλονταν ούτε όλες οι αποδοχές που δικαιούνταν για την κανονική τους άδεια.
Καθώς πολλοί αλλοδαποί εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν επαρκώς την εργατική νομοθεσία, τα συνδικάτα προειδοποιούν ότι είναι εύκολο να δημιουργηθούν συνθήκες άνισης μεταχείρισης και εργασιακής εκμετάλλευσης.
Λίγες ημέρες πριν από τη δημοσίευση της έρευνας, το συνδικάτο Solidariska Byggare, που εκπροσωπεί 70 Ρουμάνους εργαζομένους στο εργοτάξιο της Microsoft στη Γκέβλε, μεσολάβησε για την επίτευξη συμφωνίας με την BenBau.
Σύμφωνα με το συνδικάτο, η συμφωνία προβλέπει την καταβολή αναδρομικών στους εργαζομένους, καθώς και τη δυνατότητα πρόσβασης των συνδικαλιστικών οργανώσεων στα εργοτάξια.
Εκπρόσωπος της BenBau δήλωσε ότι η εταιρεία «αντιμετωπίζει με απόλυτη σοβαρότητα όλες τις ανησυχίες που αφορούν την ευημερία, την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων της» και διαθέτει «αυστηρές διαδικασίες για την αναφορά, τη διερεύνηση και την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με τον χώρο εργασίας».
Από το 2021, η Σουηδική Αρχή για το Εργασιακό Περιβάλλον (AV) έχει ανοίξει 50 υποθέσεις σχετικά με τις συνθήκες εργασίας σε εργοτάξια data centers, στις οποίες εμπλέκονται η Microsoft και διάφορες ιρλανδικές εταιρείες, σύμφωνα με απάντηση σε αίτημα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ένας εργαζόμενος υπεργολαβικής εταιρείας έπεσε από καταπακτή στην οροφή, ενώ εκτελούσε εργασίες συντήρησης σε σύστημα εξαερισμού στο εργοτάξιο της Microsoft στη Γκέβλε, σύμφωνα με στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα έπειτα από αίτημα πρόσβασης σε έγγραφα της σουηδικής Αρχής για το Εργασιακό Περιβάλλον (AV).
Τον Οκτώβριο του 2021, κλαρκ φέρεται να πέρασε πάνω από το πόδι ενός επόπτη που εργαζόταν για την Collen στο εργοτάξιο. Ο εργαζόμενος χρειάστηκε στη συνέχεια να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση.
Στην έκθεση συμβάντος που υπέβαλε η Collen στις αρμόδιες εργασιακές αρχές αναφέρεται ότι είχε χρησιμοποιηθεί λανθασμένος τύπος μηχανήματος, ο χειριστής δεν διέθετε επίσημη πιστοποίηση για τη χρήση του και το σχέδιο ανύψωσης ήταν ελλιπές. Παρ' όλα αυτά, είχε εγκριθεί.
Η Σουηδική Αρχή για το Εργασιακό Περιβάλλον δεν διαπίστωσε λόγους για να παραπέμψει τον εργοδότη στις εισαγγελικές αρχές.
Καταγγελίες για εργασιακή εκμετάλλευση σε ολόκληρη την Ευρώπη
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με τον Τζέιμς ΜακΚέιμπ από το συνδικάτο Unite the Union, μια ιρλανδοβρετανική οργάνωση που εκπροσωπεί περισσότερους από 1,2 εκατομμύρια εργαζομένους.
«Σε κάθε περίπτωση όπου έχουμε εντοπίσει Ιρλανδούς εργολάβους σε εργοτάξια data centres τεχνολογικών κολοσσών, διαπιστώσαμε ότι τα συνδικάτα δεν έχουν ουσιαστική πρόσβαση στους χώρους εργασίας, ενώ έχουν προκύψει σοβαρές ενδείξεις για εργασιακές παραβάσεις και εκμετάλλευση εργαζομένων», αναφέρει.
Εκπρόσωπος της Google δήλωσε: «Ο κώδικας δεοντολογίας των προμηθευτών μας και οι συμβάσεις μας απαιτούν από όλους τους προμηθευτές να συμμορφώνονται με την τοπική εργατική νομοθεσία και να διασφαλίζουν ασφαλείς και υγιείς συνθήκες εργασίας. Διατηρούμε ενεργό διάλογο με τα συνδικάτα και δεσμευόμαστε να παρέχουμε διαφανή ενημέρωση σχετικά με τον χώρο εργασίας μας».
Από την πλευρά της, εκπρόσωπος της Microsoft ανέφερε: «Για την κατασκευή των κέντρων δεδομένων μας συνεργαζόμαστε με εργολάβους και προμηθευτές, στους οποίους θέτουμε σαφείς απαιτήσεις σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια, τις συνθήκες εργασίας, καθώς και την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Για να διασφαλίσουμε ότι οι εργολάβοι μας συμμορφώνονται με τις πολιτικές της Microsoft για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις δίκαιες εργασιακές πρακτικές, εφαρμόζουμε ισχυρές διαδικασίες ελέγχου, συμπεριλαμβανομένων επιθεωρήσεων και ελέγχων συμμόρφωσης».
Πηγή: Guardian
* Τα ονόματα Σάντου και Άντριαν δεν είναι τα πραγματικά, για λόγους προστασίας της ταυτότητας των εργαζομένων
