Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο η ενεργειακή κρίση να περάσει από τις υψηλές τιμές στις πραγματικές ελλείψεις πετρελαϊκών προϊόντων βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, την ώρα που δεν έχει ακόμη διαμορφώσει ένα συντονισμένο σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τη μείωση της ζήτησης πετρελαίου σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της προσφοράς. Η ανάγκη προετοιμασίας γίνεται εντονότερη καθώς περιορίζονται τα διαθέσιμα αποθέματα και η Ευρώπη παραμένει σε πολύ μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις εισαγωγές.
Η μεγάλη ανατροπή στην παγκόσμια αγορά
Η μεγάλη ανατροπή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας προκλήθηκε από το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν. Το 2025 από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο περνούσαν καθημερινά περίπου 15 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου και επιπλέον 5 εκατ. βαρέλια πετρελαϊκών προϊόντων, ποσότητες που αντιστοιχούν συνολικά περίπου στο 20% της παγκόσμιας προσφοράς. Οι σωρευτικές απώλειες μετά το κλείσιμο έχουν ήδη ξεπεράσει το 1 δισ. βαρέλια.
Ακόμη και ένα γρήγορο άνοιγμα των Στενών – κάτι που δεν είναι ορατό- δεν σημαίνει ότι η αγορά θα επιστρέψει άμεσα στην κανονικότητα. Η αποκατάσταση της παραγωγής και των διεθνών μεταφορών απαιτεί χρόνο, καθώς πρέπει να επαναλειτουργήσουν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, να επιστρέψουν εργαζόμενοι και να αναδιαταχθούν εκατοντάδες δεξαμενόπλοια. Για τον λόγο αυτό, η παγκόσμια αγορά θα μπορούσε να παραμείνει σε συνθήκες περιορισμένης προσφοράς ακόμη και μέσα στο 2027.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης
Για την Ευρώπη το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο λόγω της υψηλής εξάρτησής της από το εξωτερικό. Το πετρέλαιο κάλυπτε το 38% του ενεργειακού μείγματος της ΕΕ το 2024, ενώ το 97% του αργού πετρελαίου που καταναλώνεται εισάγεται. Η εξάρτηση επεκτείνεται και στα τελικά προϊόντα: περίπου το 17% του ντίζελ και το 38% των αεροπορικών καυσίμων προέρχονται από εισαγωγές.
Η πίεση έχει ήδη φανεί στις τιμές. Σε σχέση με τις αρχές του έτους, το Μπρεντ είχε ενισχυθεί περισσότερο από 90% στο υψηλότερο σημείο του, το ντίζελ πάνω από 75% και τα αεροπορικά καύσιμα περισσότερο από 170%. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν απαντήσει με δημοσιονομικά μέτρα άνω των 11 δισ. ευρώ, όμως το 72% αφορά οριζόντιες παρεμβάσεις, όπως μειώσεις φόρων ή ΦΠΑ στα καύσιμα.
Ο κίνδυνος να μην είναι πλέον μόνο οι τιμές
Το επόμενο μέτωπο, ωστόσο, μπορεί να μην είναι οι τιμές αλλά η ίδια η διαθεσιμότητα καυσίμων. Οι αφίξεις πετρελαϊκών προϊόντων στην ΕΕ με δεξαμενόπλοια έχουν μειωθεί αισθητά , ενώ ανησυχία προκαλούν τα αεροπορικά καύσιμα, καθώς τα αποθέματά τους έχουν υποχωρήσει κάτω του μέσου όρου της τελευταίας πενταετίας.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται και το κενό στην ευρωπαϊκή προετοιμασία. Η ΕΕ θα έπρεπε ήδη να έχει συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για να καταρτίσει σχέδιο έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα προβλέπει συντονισμένα μέτρα περιορισμού της ζήτησης πετρελαίου εάν υπάρξει σοβαρή έλλειψη. Ως μοντέλο προβάλλεται ο μηχανισμός που χρησιμοποιήθηκε για τη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023.
