Η περιβόητη συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ συζητείται έντονα το τελευταίο διάστημα, με τον αμερικανό πρόεδρο να δηλώνει το Σαββατοκύριακο ότι αυτή «σε μεγάλο βαθμό» έχει διαπραγματευτεί.
Για την ώρα δεν είναι σαφές πότε ή πώς μπορεί οριστικοποιηθεί και πότε θα τεθούν σε ισχύ τα διάφορα μέρη της.
Ο Τραμπ έκανε την παραπάνω δήλωση αφού μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με συμμάχους στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης μιας ξεχωριστής συνομιλίας με το Ισραήλ. Οι λεπτομέρειες που δημοσιεύει σήμερα το Associated Press προέρχονται από δύο περιφερειακούς αξιωματούχους και έναν αξιωματούχο των ΗΠΑ, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας προκειμένου να συζητήσουν τις ευαίσθητες διαπραγματεύσεις.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ακολουθούν όσα γνωρίζουμε και όσα δεν γνωρίζουμε:
Ο πόλεμος θα τερματιστεί
Στις 12 εβδομάδες που έχουν μεσολαβήσει από τότε που ξεκίνησε ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος κατά του Ιράν, η Τεχεράνη επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να επικεντρώνεται στον τερματισμό των μαχών σε όλα τα μέτωπα. Αυτό περιλαμβάνει τον Λίβανο, όπου η υποστηριζόμενη από το Ιράν ένοπλη οργάνωση Χεζμπολάχ μάχεται εναντίον του Ισραήλ από τη δεύτερη ημέρα του πολέμου.
Μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός βρίσκεται επί τους παρόντος σε ισχύ. Ο τερματισμός του πολέμου, ωστόσο, θα μείωνε τις ανησυχίες σε ολόκληρη την περιοχή, η οποία είδε καταφύγια του Κόλπου και ταξιδιωτικούς κόμβους, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, να πλήττονται από ιρανικούς πυραύλους και drones.
Θα επέτρεπε στην παγκόσμια ναυτιλία, συμπεριλαμβανομένου ενός εκτιμώμενου 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παγκοσμίως, να αρχίσει να ρέει ξανά μέσω των Στενών του Ορμούζ. Θα επέτρεπε επίσης την ανοικοδόμηση των ενεργειακών και άλλων υποδομών στην περιοχή.
Και οι δύο περιφερειακοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το προσχέδιο της συμφωνίας περιλαμβάνει τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, καθώς και μια δέσμευση για μη ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις των χωρών της περιοχής, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν. Αυτή είναι μια κρίσιμη αναφορά στην υποστήριξη του Ιράν προς τους συμμάχους του (proxies), οι οποίοι περιλαμβάνουν τους αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, τους μαχητές της Χαμάς στη Γάζα και σιιτικές ένοπλες ομάδες στο Ιράκ.
Οι ΗΠΑ θέλουν το Ισραήλ να έχει ελεύθερα χέρια για να απαντά σε ό,τι θεωρεί ως απειλές στον Λίβανο, ενώ το Ιράν το απορρίπτει, δήλωσε ένας περιφερειακός αξιωματούχος. Ο αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε ότι η συμφωνία θα εγγυάται το δικαίωμα του Ισραήλ να ενεργεί ενάντια σε επικείμενες απειλές σε καθεστώς αυτοάμυνας.
Τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν σταδιακά
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το πυραυλικό του πρόγραμμα και η υποστήριξή του σε ένοπλες οργανώσεις ήταν οι δεδηλωμένοι λόγοι για τους οποίους οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στην ισλαμική δημοκρατία. Όμως, τα αντίποινα της Τεχεράνης με τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ εκτινάχθηκαν γρήγορα στην κορυφή των παγκόσμιων ανησυχιών, καθώς εκατοντάδες πλοία που μετέφεραν πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιπάσματα και άλλες προμήθειες εγκλωβίστηκαν.
Βάσει της αναδυόμενης συμφωνίας, τα στενά θα άνοιγαν ξανά σταδιακά, παράλληλα με τον τερματισμό του αποκλεισμού των λιμανιών του Ιράν από τις ΗΠΑ, ο οποίος ξεκίνησε στις 17 Απριλίου. Σημειώνεται πως ο αποκλεισμός έχει περιορίσει την ικανότητα του Ιράν να εξάγει το πετρέλαιό του και να εξασφαλίζει τα απαραίτητα κεφάλια για την επί μακρόν δοκιμαζόμενη οικονομία του.
Οι ΗΠΑ θα επέτρεπαν στο Ιράν να πουλά το πετρέλαιό του μέσω εξαιρέσεων από τις κυρώσεις, δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους, ο οποίος έχει ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις. Η ελάφρυνση των κυρώσεων και η αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα παγωμένα κεφάλαια του Ιράν θα αποτελούσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια μιας περιόδου 60 ημερών, ανέφερε ο αξιωματούχος.
Το Ιράν θα παραδώσει το απόθεμά του σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο (;)
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και οι διεθνείς ανησυχίες για την πιθανή επιδίωξή του να αποκτήσει πυρηνικό όπλο βρίσκονται πίσω από όλες τις εντάσεις, και οι ΗΠΑ με το Ισραήλ έχουν εξετάσει εξαιρετικά περίπλοκες στρατιωτικές επιχειρήσεις για να επέμβουν και να εξαλείψουν το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιό του.
Περιφερειακοί αξιωματούχοι ισχυρίζονται πως στη βάση μιας πιθανής συμφωνίας, η Τεχεράνη θα μπορούσε να παραδώσει το απόθεμά της σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο. Ένας αξιωματούχος, με άμεση γνώση των διαπραγματεύσεων, δήλωσε ότι ο τρόπος με τον οποίο το Ιράν θα το παρέδιδε θα αποτελούσε αντικείμενο περαιτέρω συνομιλιών κατά τη διάρκεια της περιόδου των 60 ημερών. Ένα μέρος του πιθανότατα θα αραιωνόταν και το υπόλοιπο θα μεταφερόταν σε μια τρίτη χώρα, ενδεχομένως στη Ρωσία, ανέφερε ο αξιωματούχος. Η Ρωσία έχει εξάλλου προσφερθεί να το δεχτεί.
Αξιωματούχος των ΗΠΑ επιβεβαίωσε την περίοδο των 60 ημερών και δήλωσε ότι εάν το Ιράν δεν παραδώσει το απόθεμά του, δεν θα υπάρξει καμία ελάφρυνση των κυρώσεων.
Ισραήλ και ΗΠΑ εκτιμούν ότι το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα έως και 60%, ένα σύντομο, τεχνικό βήμα μακριά από τα επίπεδα στρατιωτικής ποιότητας του 90%, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Το Ιράν υποστηρίζει ότι έχει «αναφαίρετο» δικαίωμα στην πυρηνική τεχνολογία, ενώ επιμένει ότι το πρόγραμμά του είναι ειρηνικό. Την Κυριακή, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι οι Ιρανοί είναι έτοιμοι «να διαβεβαιώσουν τον κόσμο ότι δεν επιδιώκουμε την απόκτηση πυρηνικού όπλου».
Ο Τραμπ την Κυριακή, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ανέφερε ότι «η σχέση μας με το Ιράν γίνεται πολύ πιο επαγγελματική και παραγωγική. Πρέπει να καταλάβουν, ωστόσο, ότι δεν μπορούν να αναπτύξουν ή να προμηθευτούν Πυρηνικό Όπλο ή Βόμβα».
Τι φαίνεται να λείπει
Άλλα ζητήματα - συμπεριλαμβανομένου του καθεστώτος εμπλουτισμού ουρανίου ή το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν - δεν έχουν αποτελέσει για την ώρα αντικείμενο των διαπραγματεύσεων.
Και ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εισήλθαν στον πόλεμο με την διακηρυγμένη φιλοδοξία να δουν τους Ιρανούς να ξεσηκώνονται ενάντια στην κυβέρνησή τους μετά τις πανεθνικές διαδηλώσεις στις αρχές του έτους, οποιαδήποτε συζήτηση για αλλαγή ηγεσίας στην Τεχεράνη φαίνεται να έχει αποκλειστεί.
Όσο για τους προηγούμενους δεδηλωμένους στόχους του Ιράν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, δεν φαίνεται να γίνεται καμία αναφορά σε αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή, ούτε σε αποζημιώσεις για τις ζημιές που έχει προκαλέσει ο πόλεμος.
