Η Γερμανία ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πλαστικών αποβλήτων στον κόσμο το 2025 και έστειλε πάνω από 810.000 τόνους στο εξωτερικό, σύμφωνα με ανάλυση εμπορικών δεδομένων που διεξήχθη για τον Guardian.
Το Ηνωμένο Βασίλειο ακολούθησε, σύμφωνα με την ανάλυση των Watershed Investigations και του Basel Action Network. Εξήγαγε πάνω από 675.000 τόνους, το υψηλότερο επίπεδο σε οκτώ χρόνια και αρκετό για να γεμίσει περίπου 127.000 εμπορευματοκιβώτια.
Μεγάλο μέρος των αποβλήτων στάλθηκε στην Τουρκία, στη Μαλαισία, ενώ και η Ινδονησία αποτελεί επίσης έναν τακτικό προορισμό. Οι έρευνες έχουν επανειλημμένα συνδέσει τη βιομηχανία ανακύκλωσης πλαστικών σε αυτές τις χώρες με περιβαλλοντικές ζημιές, παράνομη απόρριψη και καύση, καθώς και εργασιακές καταχρήσεις.
Ο Sedat Gündoğdu, Τούρκος θαλάσσιος βιολόγος που ερευνά τη ρύπανση από πλαστικά, δήλωσε πως «οι τουρκικές ακτές της Μεσογείου είναι οι πιο μολυσμένες ακτές σε ολόκληρη τη Μεσόγειο λόγω των πλαστικών αποβλήτων από τα εργοστάσια ανακύκλωσης. Υπάρχουν τεράστιες ποσότητες μικροπλαστικών. Μερικές φορές οι άνθρωποι δεν μπορούν καν να μπουν στη θάλασσα λόγω όλων των αποβλήτων».
Μεγαλύτερες χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα εξάγουν λιγότερα πλαστικά απόβλητα, εν μέρει επειδή τα περισσότερα τα διαχειρίζονται εγχώρια, μέσω υγειονομικής ταφής, αποτέφρωσης ή ανακύκλωσης, και δεν υπόκεινται στις ίδιες πιέσεις για στόχους ανακύκλωσης όπως η Ευρώπη και η Βρετανία, όπου οι εξαγωγές μπορούν να συνυπολογιστούν στα επίσημα ποσοστά ανακύκλωσης. Οι ΗΠΑ εξήγαγαν 385.000 τόνους το 2025, καθιστώντας τις τον πέμπτο μεγαλύτερο εξαγωγέα στον κόσμο, ενώ το 2024 η Κίνα ήταν ο 18ος μεγαλύτερος εξαγωγέας.
Η ΕΕ συμφώνησε να απαγορεύσει τις εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων σε χώρες εκτός της ομάδας των κυρίως πλούσιων χωρών του ΟΟΣΑ έως τον Νοέμβριο του 2026, ωστόσο τα μισά από τα απόβλητα αυτά εξακολουθούν να αποστέλλονται σε αυτούς τους προορισμούς. Μεγάλο μέρος του υπολοίπου πηγαίνει στην Τουρκία, η οποία είναι πλέον ο μεγαλύτερος παραλήπτης ευρωπαϊκών πλαστικών αποβλήτων.
Με την απαγόρευση να πησιάζει χρονικά, υπάρχουν ανησυχίες ότι όλες οι εξαγωγές θα μπορούσαν να ανακατευθυνθούν σε αναπτυσσόμενες χώρες του ΟΟΣΑ, όπως η Τουρκία, καθώς και σε μέρη της ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες δεν έχουν την ικανότητα να διαχειριστούν μεγαλύτερους όγκους.
Στην Τουρκία, η υποδομή αποβλήτων είναι ήδη υπερφορτωμένη. Ο Gündoğdu δήλωσε πως «η χώρα παράγει 3,3 εκατομμύρια τόνους πλαστικών αποβλήτων εγχώρια, αριθμός υπερδιπλάσιος της ικανότητάς μας να ανακυκλώνουμε».
Η Sara Matthieu, ευρωβουλευτής των Πρασίνων/Ευρωπαϊκής Ελεύθερης Συμμαχίας, χαρακτήρισε την επικείμενη απαγόρευση των εξαγωγών ως «ορόσημο», λέγοντας ότι η Ευρώπη αρχίζει να αναλαμβάνει την ευθύνη για τα δικά της απόβλητα. Ωστόσο, είπε ότι «λόγω των επιθέσεων στις πράσινες πολιτικές από τους συντηρητικούς και την ακροδεξιά» η ικανότητα της ΕΕ να ανακυκλώνει εγχώρια έχει μειωθεί κατά 1 εκατομμύριο τόνους τα τελευταία χρόνια.
«Το κύριο πρόβλημα είναι ότι τα φρέσκα πλαστικά που παράγονται, εξακολουθούν να είναι πολύ φθηνότερα από τα επαναχρησιμοποιούμενα και ανακυκλωμένα υλικά. Γνωρίζουμε για αυτήν την αποτυχία της αγοράς εδώ και χρόνια, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως επί το πλείστον κοιμόταν και δεν αντιμετώπιζε τη ρίζα των προκλήσεων», δήλωσε η Matthieu.
Ένας εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε πως «την τελευταία δεκαετία, το ανεξέλεγκτο εμπόριο πλαστικών αποβλήτων έχει αυξηθεί, βλάπτοντας τόσο το περιβάλλον όσο και τη δημόσια υγεία. Οι κανόνες για την εξαγωγή πλαστικών αποβλήτων ενισχύθηκαν περαιτέρω στον νέο κανονισμό για τις μεταφορές αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης τέτοιων εξαγωγών σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ από τις 21 Νοεμβρίου 2026. Επηρεάζει περίπου 0,5 εκατομμύριο τόνους πλαστικών αποβλήτων.
«Τον Δεκέμβριο του 2025, η Επιτροπή ενέκρινε μια νέα δέσμη μέτρων για την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και την ενίσχυση της ανακύκλωσης πλαστικών στην Ευρώπη. Επιπλέον, οι στόχοι για το ανακυκλωμένο περιεχόμενο, όπως στην οδηγία για τα πλαστικά μιας χρήσης, υποστηρίζουν επίσης τη βιομηχανία πλαστικών της ΕΕ». Η Βρετανία έχει αναλάβει παρόμοια δέσμευση για τις εξαγωγές πλαστικών σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ, η οποία έχει περιληφθεί στον Περιβαλλοντικό Νόμο του 2021, αλλά εξακολουθεί να υπόκειται σε διαβούλευση. Το 2025, περίπου το 1/5 των εξαγωγών πλαστικών αποβλήτων της Βρετανίας εξακολουθούσε να κατευθύνεται σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ, με τις αποστολές προς τη Μαλαισία, που είναι πλέον ο τρίτος μεγαλύτερος προορισμός της Βρετανίας, να έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 60% από το 2024.
«Αποικισμός» των αποβλήτων
Η Pua Lay Peng, μια Μαλαισιανή ακτιβίστρια που κάνει εκστρατεία κατά της εισροής ξένων πλαστικών αποβλήτων και της επακόλουθης ρύπανσης, δήλωσε ότι «Αατός είναι ο αποικισμός των αποβλήτων».
Το Ηνωμένο Βασίλειο αυστηροποιεί τους κανόνες του σχετικά με τις εξαγωγές και την ανακύκλωση αποβλήτων, με μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση της διαφάνειας και στην καταπολέμηση των παράνομων μεταφορών μη ανακυκλώσιμου πλαστικού. Οι εξαγωγείς και οι εταιρείες επανεπεξεργασίας πρέπει πλέον να εγγράφονται και να παρέχουν αποδεικτικά στοιχεία για τον τρόπο διαχείρισης των αποβλήτων, ενώ ένα ψηφιακό σύστημα παρακολούθησης που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ φέτος, θα απαιτεί από τους φορείς εκμετάλλευσης να καταγράφουν τις κινήσεις των αποβλήτων ηλεκτρονικά.
Παρόλο που οι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές χαιρετίζουν αυτούς τους ελέγχους, λένε ότι δεν προχωρούν αρκετά ούτε αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα.
Η Amy Youngman, ειδικός σε θέματα νομικής πολιτικής για την Υπηρεσία Περιβαλλοντικών Ερευνών, δήλωσε ότι «όσο συνεχίζουμε να παράγουμε αυτόν τον όγκο πλαστικού, θα εκτοπίζουμε τα απόβλητα σε χώρες του ΟΟΣΑ όπως η Τουρκία και θα αυξάνουμε την αποτέφρωση στην Ευρώπη και τη Βρετανία».
Επιπλέον, είπε ότι η Βρετανία θα μπορούσε να γίνει προορισμός για τα πλαστικά απόβλητα της ΕΕ. «Η άλλη μας ανησυχία είναι ότι θα υπάρξει αύξηση των εξαγωγών από την ΕΕ προς το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο στη συνέχεια θα μπορεί να επανεξάγει σε τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένων χωρών εκτός ΟΟΣΑ όπως η Μαλαισία. Οι αρχές προσπαθούν να το αποτρέψουν αυτό, αλλά το Ηνωμένο Βασίλειο χρειάζεται πιο σημαντικές αλλαγές πολιτικής για να αντιμετωπίσει αυτό το ζήτημα ολιστικά.
Εκπρόσωπος του βρετανικού υπουργείου Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων τόνισε πως «η εξαγωγή αποβλήτων υπόκειται σε αυστηρούς ελέγχους και αυτή τη στιγμή εξετάζουμε τα δεδομένα σχετικά με τον τρόπο χειρισμού των πλαστικών αποβλήτων στο εξωτερικό για να διασφαλίσουμε, ότι αντιμετωπίζονται κατάλληλα. «Γνωρίζουμε ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να επαναχρησιμοποιήσουμε, να μειώσουμε και να ανακυκλώσουμε τους πόρους μας και το σχέδιο ανάπτυξης της κυκλικής οικονομίας μας θα καθορίσει, πώς θα δημιουργήσουμε μια πιο κυκλική οικονομία, η οποία θα εξαρτάται λιγότερο από τις εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων.
Με πληροφορίες του Guardian
