Το Ιράν δηλώνει ότι παραμένει ανοιχτό στη διπλωματία με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι είναι έτοιμο να υπερασπιστεί τον εαυτό του απέναντι σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση. Οι δηλώσεις του Υπουργείου Εξωτερικών της Τεχεράνης έρχονται μετά τα σχόλια του τότε Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι εξετάζει το ενδεχόμενο περιορισμένου πλήγματος εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Σε αυτό το κλίμα έντασης, όπως αναφέρει το aljazeera, στο εσωτερικό της χώρας βρίσκεται σε εξέλιξη μια εκτεταμένη έρευνα για περισσότερα από 11 δισεκατομμύρια δολάρια από πετρελαϊκά έσοδα που δεν έχουν επιστραφεί στο κράτος, με τις αρχές να αναζητούν τα «αγνοούμενα» κεφάλαια μέσα από ένα αδιαφανές σύστημα διαχείρισης. Σε ένα περιβάλλον έντονων οικονομικών πιέσεων και αυστηρών κυρώσεων, η Τεχεράνη έχει αναπτύξει ένα δίκτυο κρατικών «διαχειριστών» που χειρίζονται σκιώδη κανάλια πώλησης πετρελαίου και μεταφοράς συναλλαγών στο εξωτερικό.
Η πρακτική αυτή, που επισήμως παρουσιάζεται ως αναγκαία προσαρμογή στις κυρώσεις, έχει πυροδοτήσει σοβαρές καταγγελίες για διαφθορά και θεσμική αποδυνάμωση, την ώρα που οι διπλωματικές προσπάθειες με την Ουάσινγκτον συνεχίζονται υπό τη σκιά αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.
Σκιώδεις κανόνες διαχείρισης του πετρελαίου
Κεντρικό στοιχείο της πρόσφατης συζήτησης στο Ιράν είναι το αναδυόμενο δίκτυο κρατικών «διαχειριστών» που στελεχώνουν μη επίσημα κανάλια πώλησης για ιρανικό πετρέλαιο και άλλα προϊόντα που υπόκεινται σε κυρώσεις. Σύμφωνα με αξιωματούχους του πετρελαϊκού κλάδου, βουλευτές και δικαστικούς λειτουργούς, τα έσοδα από αυτές τις συναλλαγές σε μεγάλο βαθμό δεν έχουν επιστραφεί στο Ιράν, επιδεινώνοντας τα δημοσιονομικά προβλήματα της χώρας και την κρίση ξένου συναλλάγματος.
Ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Naftiran Intertrade Company (NICO), του βραχίονα του υπουργείου Πετρελαίου που πουλά το μεγαλύτερο μέρος του αργού πετρελαίου, δήλωσε πως το υπουργείο έχει παραγκωνιστεί στη διαχείριση των εσόδων, που πέρασαν σε τραπεζικούς «διαχειριστές» κάτω από την εποπτεία εμπορικών τραπεζών και της Κεντρικής Τράπεζας. Εκτιμάται ότι έως και 11 δισ. δολάρια δεν έχουν επιστρέψει στο κράτος.
Επιπλέον, σύμφωνα με καταγγελίες, οι διαχειριστές άνοιξαν λογαριασμούς σε Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μέσω προσώπων από το Πακιστάν και το Αφγανιστάν και χρησιμοποίησαν εικονικές εταιρείες για τη διοχέτευση των κεφαλαίων, με κάποιους να ζουν πλέον σε πολυτελή ξενοδοχεία ή να έχουν αποκτήσει περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.
Διαφθορά, έλεγχος και η πολιτική διάσταση
Κοινοβουλευτικοί και δικαστικοί αξιωματούχοι έχουν εκπέμψει σήματα συναγερμού για τα σοβαρά νομικά και διαφάνειας ζητήματα που εγείρει το σύστημα των διαχειριστών. Ορισμένοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η δομή αυτή των συναλλαγών εμπλέκει όχι μόνο απλούς μεσάζοντες, αλλά πρόσωπα συνδεδεμένα με κρατικούς μη εκλεγμένους φορείς, όπως το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), και πως έχει δημιουργηθεί μια “σκιώδης κυβέρνηση” γύρω από το πετρέλαιο.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι η έλλειψη διαφάνειας και λογοδοσίας σε ένα στρατηγικό αγαθό όπως το πετρέλαιο επιδεινώνει την οικονομική κρίση, αφήνοντας σημαντικά κεφάλαια εκτός οποιουδήποτε ελέγχου και αποστερώντας τη χώρα από κρίσιμη ρευστότητα.
Νέες πολιτικές χρήσεις του πετρελαίου
Με φόντο την πιθανότητα μιας ευρύτερης στρατιωτικής κρίσης, η ιρανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι οι εισαγωγείς βασικών αγαθών, όπως τα τρόφιμα, θα μπορούν να λαμβάνουν πετρέλαιο για πώληση ή ανταλλαγή με εμπορεύματα — μια πολιτική που θεωρείται από ορισμένους ότι ενδέχεται να ενισχύσει το ρόλο των ίδιων διαχειριστών και να αυξήσει περαιτέρω την αδιαφάνεια.
Παράλληλα, στο πλαίσιο των προσπαθειών παράκαμψης των κυρώσεων, η ΝICO φέρεται να προχωρά στην πώληση δεξαμενόπλοιων που έχουν υποστεί κυρώσεις για παλιοσίδερα, με σκοπό την αντικατάστασή τους από νέα πλοία που δεν περιλαμβάνονται στη λίστα κυρώσεων, καθιστώντας πρακτικές μεταφοράς πιο ευέλικτες.
Διπλωματία, κυρώσεις και εντάσεις με τις ΗΠΑ
Οι παραπάνω οικονομικές και θεσμικές εντάσεις εκτυλίσσονται εν μέσω μιας πολυεπίπεδης πολιτικής κρίσης στις σχέσεις του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές συνεχίζονται στη Γενεύη με στόχο τη δυνατότητα επανέναρξης μιας συμφωνίας που θα απέτρεπε την έξαρση της κρίσης και την πιθανότητα στρατιωτικών συγκρούσεων — με τους Ιρανούς ηγέτες να δηλώνουν ότι είναι “προετοιμασμένοι για οποιοδήποτε σενάριο”, αν και επιμένουν στη διπλωματία.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιβάλλει κυρώσεις όχι μόνο σε φυσικά πρόσωπα και φορείς αλλά και σε δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο μέσω «σκιωδών» δικτύων, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τα έσοδα που φτάνουν στην Τεχεράνη και να πιέσει για αλλαγές στην πολιτική της.
Οι γεωπολιτικές εντάσεις και τα σενάρια στρατιωτικής αντιπαράθεσης έχουν επηρεάσει επίσης την παγκόσμια αγορά ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να εμφανίζουν αυξητική τάση ενόψει της αβεβαιότητας γύρω από την προσφορά από τη Μέση Ανατολή.
Ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία και διπλωματική κινητικότητα
Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται εν μέσω της μεγαλύτερης στρατιωτικής συγκέντρωσης των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή από τον πόλεμο του Ιράκ το 2003. Η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον έχουν ήδη ολοκληρώσει δύο γύρους έμμεσων συνομιλιών υπό τη μεσολάβηση του Ομάν, ενώ ένας τρίτος γύρος έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη στη Γενεύη, αν και οι ΗΠΑ δεν έχουν επιβεβαιώσει επισήμως τη συμμετοχή τους. Το Ομάν εξέφρασε ότι οι συνομιλίες κινούνται «με θετική ώθηση» για την οριστικοποίηση συμφωνίας.
Η ιρανική πλευρά εκπροσωπείται από τον Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι ΗΠΑ συμμετέχουν μέσω του απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ. Ο Μπαγκάεϊ ξεκαθάρισε ότι δεν έχει υπάρξει προσωρινή συμφωνία και ότι οι εικασίες γύρω από τις συνομιλίες δεν έχουν βάση.
