Οι επανειλημμένες απειλές του προέδρου Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας δοκιμάζουν τις σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ - καθώς εφόσον γίνει με τη χρήση βίας, θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της μεγαλύτερης συμμαχίας ασφάλειας στον κόσμο.
«Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα πάρουμε τη Γροιλανδία», επανέλαβε ο αμερικανός πρόεδρος την Κυριακή, με την Μέτε Φρεντέρικσεν να προειδοποιεί ότι «αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιλέξουν να επιτεθούν στρατιωτικά σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε όλα σταματούν… συμπεριλαμβανομένου και του ΝΑΤΟ».
Δεκαετίες άμυνας απέναντι σε εξωτερικές απειλές
Ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου ιδρύθηκε το 1949 από 12 χώρες για να αντιμετωπίσει την απειλή ασφάλειας που συνιστούσε η Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η αποτρεπτική ισχύς του ΝΑΤΟ βασίστηκε εξαρχής στην ισχυρή παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη, όπου παραμένουν ανεπτυγμένα αμερικανικά πυρηνικά όπλα.
Οι τάξεις του έχουν διευρυνθεί από την υπογραφή της Συνθήκης της Ουάσιγκτον και σήμερα αριθμούν 32 χώρες - έπειτα κι από την ένταξη της Σουηδίας το 2024, υπό το βάρος μιας ολοένα και πιο επιθετικής Ρωσίας.
Επισήμως, το ΝΑΤΟ θεωρεί τις μεγαλύτερες απειλές του τη Ρωσία και τη διεθνή τρομοκρατία.
Οι πόρτες του είναι ανοικτές σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα που επιθυμεί να ενταχθεί και μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις και τις υποχρεώσεις. Σημαντικό είναι ότι το ΝΑΤΟ λαμβάνει αποφάσεις με ομοφωνία, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε μέλος διαθέτει δικαίωμα βέτο. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει, για παράδειγμα, ασκήσει βέτο στο αίτημα ένταξης της Ουκρανίας.
Το ΝΑΤΟ στηρίζεται, παράλληλα, στην αρχή ότι μια επίθεση εναντίον ενός μέλους πρέπει να θεωρείται επίθεση εναντίον όλων — η συλλογική εγγύηση ασφάλειας που κατοχυρώνεται στο Άρθρο 5 της Συνθήκης. Η αξιοπιστία του οργανισμού εξαρτάται από το αν οι αντίπαλοι πιστεύουν ότι και οι 32 σύμμαχοι θα τηρήσουν αυτή τη δέσμευση.
Πρόκειται για πολιτική δέσμευση και όχι για νομική υποχρέωση που μπορεί να επιβληθεί από κάποιο δικαστήριο. Η μόνη φορά που ενεργοποιήθηκε ήταν το 2001, για τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον.
Συλλογική άμυνα απέναντι σε εξωτερικούς, αλλά όχι εσωτερικούς εχθρούς
Ο Τραμπ είχε δηλώσει πέρυσι ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να δεσμεύονται από το Άρθρο 5, αλλά έχει επίσης καλλιεργήσει αμφιβολίες για το αν θα υπερασπιζόταν συμμάχους που δεν δαπανούν αρκετά για την άμυνα.
Οι επαναλαμβανόμενες απειλές του για τη Γροιλανδία, ωστόσο, ανεβάζουν το ζήτημα σε νέο επίπεδο.
Το Άρθρο 5 θα ήταν άνευ αντικειμένου σε μια σύγκρουση ΗΠΑ–Δανίας, καθώς δεν θα υπήρχε ομοφωνία για την ενεργοποίησή του. Πέρα από τη διπλωματία, το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει προφανή μηχανισμό για τη διαχείριση ανοιχτής σύγκρουσης μεταξύ των μελών του.
Ανώτεροι αξιωματούχοι των ΗΠΑ και της Δανίας αναμενόταν να έχουν συνομιλίες την Τετάρτη.
Αν η κατάσταση επιδεινωθεί, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το Άρθρο 4 της Συνθήκης για επίσημες διαβουλεύσεις, εφόσον θεωρήσει ότι απειλείται η κυριαρχία ή η εδαφική της ακεραιότητα. Οι συνομιλίες στο πλαίσιο του Άρθρου 4, ωστόσο, δεν οδηγούν αυτόματα σε κάποια ενέργεια.
Μια αμερικανική επίθεση είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα διχάσει το ΝΑΤΟ. Αυτό συνέβη και το 2003, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ηγήθηκαν της επίθεσης στο Ιράκ, με τη Βρετανία και την Ισπανία να στηρίζουν, ενώ η Γαλλία και η Γερμανία ηγήθηκαν μιας ομάδας χωρών που αντιτάχθηκαν σφοδρά.
Δεν είναι σαφές ποιοι σύμμαχοι θα συντάσσονταν με τον Τραμπ στο ζήτημα της Γροιλανδίας.
Μια συμμαχία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι το ισχυρότερο μέλος του ΝΑΤΟ, καθώς σε πραγματικούς όρους, δαπανούν πολύ περισσότερα για την άμυνα από κάθε άλλον σύμμαχο, ενώ υπερτερούν συντριπτικά σε στρατιωτική ισχύ.
Αυτό έχει επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να κατευθύνει παραδοσιακά την ατζέντα, αν και τώρα έχει κάνει ένα βήμα πίσω με τον Τραμπ.
Το ΝΑΤΟ είναι πιο αδύναμο χωρίς την ηγεσία, τα στρατεύματα, τον εξοπλισμό ή άλλα στρατιωτικά μέσα των ΗΠΑ, ενώ είναι σχεδόν αδιανόητο ότι οποιοσδήποτε σύμμαχος θα πήγαινε σε πόλεμο εναντίον τους, πόσο μάλλον να ελπίζει ότι θα νικήσει.
Με δεδομένο πως ένα από τα βασικά καθήκοντα του Μαρκ Ρούτε είναι να διασφαλίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν δεσμευμένες στο ΝΑΤΟ, ο επικεφαλής της συμμαχίας φροντίζει να μην ασκεί κριτική στον Τραμπ, ενώ τη Δευτέρα απέφυγε ερωτήσεις σχετικά με τη Γροιλανδία και τυχόν εντάσεις στο ΝΑΤΟ γύρω από το νησί.
«Όλοι οι σύμμαχοι συμφωνούν για τη σημασία της Αρκτικής και της ασφάλειας στην Αρκτική, γιατί γνωρίζουμε ότι με το άνοιγμα των θαλάσσιων διαδρόμων υπάρχει κίνδυνος οι Ρώσοι και οι Κινέζοι να γίνουν πιο δραστήριοι», δήλωσε ο Ρούτε στους δημοσιογράφους.
Ερωτηθείς αν το ΝΑΤΟ βρίσκεται σε κρίση λόγω της Γροιλανδίας, απάντησε: «Όχι, καθόλου».
