Οι εξελίξεις διέψευσαν τη μεγάλη πλειονότητα των αναλυτών που εκτιμούσαν ότι ο πόλεμος Ισραήλ-ΗΠΑ-Ιράν θα διαρκούσε για μεγάλο διάστημα και θα κλιμακωνόταν. Σαράντα οχτώ ώρες μετά τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς στις εγκαταστάσεις του Φορντό όπου βρίσκεται η καρδιά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και δώδεκα μέρες μετά την έναρξη της ισραηλινής επίθεσης στον Ιράν, επετεύχθη η περιπόθητη κατάπαυση του πυρός.
Πρωταγωνιστής της κατάπαυσης του πυρός ήταν ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος όχι μόνο μεσολάβησε για να επιτευχθεί η συμφωνία, αλλά τη διαφύλαξε με αποφασιστικό τρόπο, επιβάλλοντας στον Νετανιάχου να ανακαλέσει τα ισραηλινά αεροσκάφη που κατευθύνονταν στο Ιράν για να το βομβαρδίσουν ξανά -είχε προηγηθεί η εκτόξευση ενός ιρανικού πυραύλου. Εννοείται ότι ο Τραμπ πόσταρε στα Truth Social σε πραγματικό χρόνο όλες τις τοποθετήσεις και τα τελεσίγραφά του…
Όπως και να ‘χει, η ανθρωπότητα αισθάνθηκε ανακούφιση με τη λήξη των εχθροπραξιών, αν και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η γενοκτονία στη Γάζα συνεχίζεται.
Κλείνει ένας μεγάλος κύκλος
Ζητήσαμε από τον Σωτήρη Ρούσσο, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο πανεπιστήμιο Πελοποννήσου το σχόλιο του για την κατάπαυση του πυρός. Ο κ. Ρούσσος μας είπε:
«Ξεχωρίζω τρία βασικά στοιχεία:
1. Κλείνει ένας μεγάλος ιστορικός κύκλος για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς συμμαχίες της. Ο κύκλος αυτός άνοιξε το 1988, μετά το τέλος του πολέμου με το Ιράκ, και είχε ως πυλώνα τον «άξονα της αντίστασης». Σήμερα ο «άξονας της αντίστασης» έχει αποδιαρθρωθεί πλήρως. Αυτό θα έχει επιπτώσεις και στο εσωτερικό του συστήματος εξουσίας στο Ιράν.
2. Ο πόλεμος τελείωσε και δεν τελείωσε. Εννοείται ότι η πρώτη φάση του πολέμου που αφορούσε το πυρηνικό πρόγραμμα, έχει ολοκληρωθεί. Αλλά ιθύνουσες ελίτ τόσο στο Ισραήλ όσο και στις ΗΠΑ θεωρούν ότι το ιρανικό καθεστώς αποτελεί διαρκή πηγή απειλών και γι’ αυτό πρέπει να αλλάξει. Έπεται συνέχεια λοιπόν.
3. Η Αμερική και η «συλλογική Δύση» αποδεικνύουν ότι παραμένουν κυρίαρχες στο πεδίο της ωμής ισχύος. Από την άλλη ο τρόπος που έγινε η σύγκρουση καθιστά δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ ειρήνης και πολέμου. Δεν είχαμε ούτε κήρυξη πολέμου ούτε έγινε σεβαστός κανένας από τους κανόνες του πολέμου. Σε έναν κόσμο που είναι δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ ειρήνης και πολέμου, δεν ξέρουμε πώς θα συμπεριφέρονται τα κράτη».
Μήνυμα ισχύος
Αναμφίβολα ο Ντόναλντ Τραμπ με τους βομβαρδισμούς στο Ιράν και τον τρόπο που επέβαλε την κατάπαυση του πυρός, έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα ισχύος όχι μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά και σε όλον τον κόσμο. Το μήνυμα αφορά τόσο τις πολιτικές εντυπώσεις όσο και την ουσία του παγκόσμιου συσχετισμού ισχύος. Δύο είναι τα βασικά στοιχεία του μηνύματος Τραμπ:
1. Παρά την αναμφίβολη υποχώρησή τους, οι ΗΠΑ διατηρούν την παγκόσμια κυριαρχία στο πεδίο της στρατιωτικής ισχύος. Στο δε διπλωματικό πεδίο εξακολουθούν να αποτελούν τον πυλώνα του παγκόσμιου συστήματος. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ιρανικά αντίποινα στους αμερικανικούς βομβαρδισμούς είχαν συμβολικό χαρακτήρα, ενώ το μήνυμα του Τραμπ στον Νετανιάχου για την ανάκληση των αεροπλάνων, έμοιαζε με εντολή εργοδότη σε υπάλληλο.
2. Απέναντι στις ανερχόμενες δυνάμεις του παγκόσμιου συστήματος οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να χρησιμοποιήσουν τη στρατιωτική υπεροχή τους όταν το κρίνουν απαραίτητο. Αυτή η ετοιμότητα δεν αναιρεί βέβαια τη βούληση του Τραμπ να μην αναμειγνύονται οι ΗΠΑ σε περιοχές του κόσμου όπου δεν διακυβεύονται κρίσιμα συμφέροντά τους.
Το αβέβαιο μέλλον
Ωστόσο, το μέλλον παραμένει αβέβαιο και η κατάπαυση του πυρός είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Έτσι κι αλλιώς μια κατάπαυση πυρός είναι κάτι πολύ διαφορετικό από μια σταθερή συνθήκη ειρήνης. Εν προκειμένω, τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα γιατί υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα που ανά πάσα στιγμή μπορούν να πυροδοτήσουν εκ νέου τη σύγκρουση.
Το ποιες ακριβώς είναι οι πυρηνικές δυνατότητες που διατηρεί το Ιράν, θα αποτελέσει βασικό πεδίο αντιπαράθεσης που μπορεί να οδηγήσει σε ανάφλεξη. Ο Τραμπ δήλωσε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει συντριβεί, αλλά έκθεση των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που διέρρευσε στους New York Times, υποστηρίζει ότι οι βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις είναι ανέπαφες. Είναι προφανές ότι αυτή εκτίμηση των μυστικών υπηρεσιών μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για νέους βομβαρδισμούς στο προσεχές μέλλον.
Το πιο σημαντικό ζήτημα όμως είναι ότι οι ΗΠΑ του Τραμπ μπορεί να έχουν ασυναγώνιστη στρατιωτική υπεροχή, αλλά δεν διαθέτουν ένα ηγεμονικό σχέδιο για τη Μέση Ανατολή. Ένα τέτοιο σχέδιο έχει ως προϋπόθεση πολιτική βούληση, στρατηγικό σχεδιασμό και οικονομικές επενδύσεις. Αυτά όλα είναι τελείως εκτός της λογικής Τραμπ που μένει απλώς στη γραμμή «να μηn αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο» και μοιάζει να μη θέλει να ανακατευτεί περισσότερο. Η έλλειψη ηγεμονικού σχεδίου δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για να επιδιωχθεί η επανέναρξη της πολεμικής αναμέτρησης.
