«Τον περασμένο Οκτώβριο, το πτώμα του Christian Pilnacek - ενός από τους πιο ισχυρούς άνδρες του αυστριακού υπουργείου Δικαιοσύνης - βρέθηκε να επιπλέει στο ποτάμι όχι μακριά από την πόλη Κρεμς, λίγες ώρες αφότου είχε συλληφθεί για οδήγηση σε κατάσταση μέθης κι ενώ οδηγούσε σε λάθος κατεύθυνση σε αυτοκινητόδρομο» αναφέρει το άρθρο του Politico με τίτλο «Η παγίδα της διαφθοράς».
Αναλυτικά το άρθρο του Politico
Παρότι ο θάνατός του παρουσιάστηκε σαν αυτοκτονία, η χήρα του αξιωματούχου δήλωνε τις επόμενες ημέρες πως «του πήραν τη ζωή», αφήνοντας σαφείς αιχμές κατά της πολιτικής ελίτ της χώρας.
O Pilnacek - ένα από τα πιο «λαμπρά» νομικά μυαλά της χώρας του - είχε περάσει τα τελευταία χρόνια προσπαθώντας να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες που του αποδίδονταν περί διαρροής απόρρητων πληροφοριών, καθώς και προσπάθειάς του να παρεμποδίσει μια έρευνα για υπόθεση διαφθοράς πίσω από την αγορά μαχητικών αεροσκαφών από τη Βιέννη.
Λίγο μετά το θάνατό του, αποκαλύφθηκε πως δεν ήταν οι ενοχές του που τον «έσπρωξαν» στον θάνατο, αλλά η άρνησή του να «υπακούσει» στις εντολές του Αυστριακού Λαϊκού Κόμματος (ÖVP) - που δεν έχει πάψει να μετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας από το 1987.
Πιο συγκεκριμένα, ένα μήνα μετά την εύρεση της σορού του, εμφανίστηκε μια κρυφή ηχογράφηση του Pilnacek - στην οποία ακουγόταν να περιγράφει πώς ανώτεροι πολιτικοί στο ÖVP τον πίεσαν να «θάψει» έρευνες για πολιτική διαφθορά.
«Οι υπουργοί ήρθαν σε μένα ακόμη και μετά από έρευνα στα κεντρικά γραφεία του κόμματος και με ρώτησαν γιατί "δεν το κλείνω"», ακούγεται να λέει ο Pilnacek. «Τους απάντησα όπως πάντα: Δεν μπορώ να το κάνω, δεν θέλω να το κάνω, δεν θα το κάνω».
Καλούμενος να διαχειριστεί τα δικά του προβλήματα με τη δικαιοσύνη και νιώθοντας άδικα κατηγορούμενος, είχε απευθυνθεί κι ο ίδιος σε πολιτικούς για βοήθεια - μόνο που του την αρνήθηκαν δεδομένου πως είχε αρνηθεί να βοηθήσει σε άλλες υποθέσεις.
«Όταν ρώτησα αν θα έκαναν κάτι για να με υποστηρίξουν, η απάντηση ήταν: "Δεν ήσουν ποτέ πραγματικά μαζί μας"», ακούγεται να λέει στην ίδια ηχογράφηση, που πραγματοποιήθηκε εν αγνοία του σε ένα εστιατόριο της Βιέννης λίγους μήνες πριν τον θάνατό του.
Ο «ξαφνικός» θάνατος του Pilnacek προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην αυστριακή κοινωνία - που αν μη τι άλλο έχει «γαλουχηθεί» επί δεκαετίες με σκληρά πολιτικά σκάνδαλα και ηχηρές υποθέσεις διαφθοράς.
Για πολλούς Αυστριακούς ψηφοφόρους, μάλιστα, το μεγαλύτερο «σοκ» γύρω από την υπόθεση ήταν η αντίδραση του ÖVP στις αποκαλύψεις. Αντί να «διαλύσει» την κυβέρνηση και να οδηγήσει σε νέες εκλογές, οι ηγέτες του κεντροδεξιού κόμματος πέρασαν... στην επίθεση, κατηγορώντας τους πολιτικούς τους αντιπάλους για συνωμοσίες και χρήση «μεθόδων της KGB» για να υπονομεύσουν το κόμμα.
«Δεν είναι αποδεκτό η χώρα μας να μετατραπεί σε ένα κράτος χαφιέδων», προειδοποιούσε ο γενικός γραμματέας του ÖVP Christian Stocker.
Τα σκάνδαλα και η διαφθορά στην ΕΕ δίνουν τροφή... στην ακροδεξιά
Την ώρα που η Ευρώπη διανύει μια από τις πιο κρίσιμες εκλογικά χρονιές της από τότε που θυμόμαστε, πολλοί είναι αυτοί που αναζητούν την αιτία πίσω από την άνοδο της ακροδεξιάς.
Όπως σημειώνεται στο δημοσίευμα του Politico, υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που οδηγούν στην ενίσχυση αυτού του φαινομένου. Ανάλογα με το κόμμα και τη χώρα, μπορεί να είναι από την απότομη αύξηση της μετανάστευσης μέχρι τη δυσαρέσκεια για τον τρόπο με τον οποίο τα συστημικά κόμματα διαχειρίστηκαν την πανδημία, τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ουκρανία, αλλά και τις ανησυχίες για τον πόλεμο στη Γάζα.
Υπάρχει όμως και ένας άλλος ισχυρός παράγοντας που συζητείται λιγότερο συχνά: Κι αυτός είναι το κύμα σκανδάλων διαφθοράς που έχει κατακλύσει το πολιτικό κατεστημένο της Ευρώπης τα τελευταία χρόνια, δίνοντας... άφθονη τροφή στα ακροδεξιά κόμματα που παρουσιάζουν το «σύστημα» ως απελπιστικά διεφθαρμένο και σχεδιασμένο να βλάπτει τους «απλούς» ανθρώπους.
Μπορεί τα περισσότερα ακροδεξιά κόμματα να έχουν τα δικά τους προβλήματα με τη διαφθορά και τη δωροδοκία, ωστόσο οι ψηφοφόροι τείνουν να είναι πιο επιεικείς σε αυτές τις περιπτώσεις - θεωρώντας συχνά ολόκληρη την πολιτική τάξη αναξιόπιστη.
Η Αυστρία - η πατρίδα του Κόμματος των Ελευθέρων (FPÖ), που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1950 από έναν πρώην στρατηγό των SS - είναι έτοιμη για την πιο δραματική μετατόπισή της προς τα δεξιά. Η υπόθεση Pilnacek αποτελεί το τελευταίο από μια σειρά σκανδάλων που έχουν αποκαλύψει τη συστημική διαφθορά στο κυβερνών ÖVP - ενισχύοντας το FPÖ, το οποίο απολαμβάνει άνετο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις για περισσότερο από ένα χρόνο.
Με τις εκλογές για το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εκκρεμούν τον Ιούνιο και μια εθνική δημοσκόπηση να αναμένεται το φθινόπωρο, η άνοδος του αυστριακού ακροδεξιού κόμματος θα μπορούσε να έχει σημαντικό αντίκτυπο στις πολιτικές εξελίξεις της ΕΕ. Η Αυστρία, άλλωστε - λόγω της ιστορίας της και της θέσης της στο σταυροδρόμι της Ευρώπης - έχει συχνά χρησιμεύσει ως πεδίο δοκιμών για τα πολιτικά κινήματα της γηραιάς ηπείρου. Εκεί γεννήθηκαν, για παράδειγμα, τόσο ο πολιτικός αντισημιτισμός που ενέπνευσε τον Αδόλφο Χίτλερ όσο και το σιωνιστικό κίνημα του Theodor Herzl.
Πιο πρόσφατα, λειτούργησε ως «εργαστήριο» για την αντιμεταναστευτική ακροδεξιά, η οποία - υπό το FPÖ - είναι έτοιμη τώρα να καταγράψει μία από τις μεγαλύτερες νίκες της.
Το σκάνδαλο «Ίμπιζα» που έστειλε σε δίκη τον Κουρτς
Τι κι αν το FPÖ πρωταγωνίστησε πριν μερικά χρόνια στο «Σκάνδαλο Ίμπιζα». Ήταν το 2017 όταν βίντεο με κρυφή κάμερα έδειχνε τον πρώην αντι-καγκελάριο και ηγέτη του ακροδεξιού κόμματος, Χάινζ Κρίστιαν Στράχε, να υπόσχεται σε υποτιθέμενη ρωσίδα επιχειρηματία δημόσιες συμβάσεις λίγους μήνες πριν από τις αυστριακές βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου.
Ο Στράχε παραιτήθηκε τόσο από τη θέση του αντι-καγκελάριου, όσο και από την ηγεσία του Κόμματος Ελευθέρων, ενώ η υπόθεση πυροδότησε μια άνευ προηγουμένου πολιτική κρίση, προκαλώντας την κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού αλλά και νέες εκλογές που άφησαν το FPÖ αποδυναμωμένο και στην αντιπολίτευση.
Στη συνέχεια, ωστόσο, οι έρευνες που «άνοιξαν» γύρω από την υπόθεση Ίμπιζα κατέληξαν να παγιδεύσουν και την κεντροδεξιά του Κουρτς. Τα γραπτά μηνύματα που ανακαλύφθηκαν στο τηλέφωνο ενός βοηθού του «γκρέμισαν» την εικόνα του εκσυγχρονιστή και αποκάλυψαν ενάν πολιτικό της «παλιάς σχολής», έτοιμο να «λερώσει τα χέρια του» για να παραμείνει στην εξουσία.
Αντιμέτωπος με ποινικές έρευνες για φερόμενες ψευδείς δηλώσεις στο κοινοβούλιο, καθώς και για χρήση κρατικών κονδυλίων για «πληρωμένες» δημοσκοπήσεις, ο Κουρτς αναγκάστηκε να παραιτηθεί τον Οκτώβριο του 2021 και επί του παρόντος βρίσκεται σε δίκη.
Το κέντρο «μετράει τις πληγές του» και ψάχνει... ακροατήριο
Η διαφθορά πηγαίνει παραδοσιακά χέρι-χέρι με την άσκηση πολιτικής, ωστόσο το φαινόμενο δείχνει να έχει πλέον διαφορετική δυναμική. Κι αυτό γιατί τα σκάνδαλα έχουν κλονίσει τελευταία πολλά από τα άλλοτε κυρίαρχα κεντρώα κόμματα της Ευρώπης, από τη Γαλλία και την Ιταλία μέχρι... την Ελλάδα, ωθώντας ορισμένα μάλιστα «στο χείλος της καταστροφής».
Μετά από χρόνια ερευνών και διώξεων για διαφθορά με πρωταγωνιστή τον πρώην πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, η άλλοτε κυρίαρχη κεντροδεξιά της Γαλλίας τερμάτισε με λιγότερο από το 5% των ψήφων στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2022.
Στην Ισπανία, πάλι, το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (PP) εξακολουθεί να «μετρά τις πληγές του» έπειτα από μια σαρωτική υπόθεση διαφθοράς που οδήγησε στην καταδίκη 29 ατόμων, συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων στελεχών του κόμματος, το 2018.
Το πρόβλημα είναι ακόμη χειρότερο στην Κεντρική Ευρώπη, όπου η κουλτούρα της διαφθοράς σε χώρες όπως η Τσεχική Δημοκρατία έχει τροφοδοτήσει την άνοδο λαϊκιστών όπως ο Αντρέι Μπάμπις, ο οποίος κέρδισε την εξουσία με την υπόσχεση να «καθαρίσει» το σύστημα το 2017 - πριν γίνει κι ο ίδιος στη συνέχεια στόχος έρευνας με την κατηγορία της απάτης.
Ακόμη και στις Βρυξέλλες, άλλωστε, το σκάνδαλο που έγινε γνωστό ως Qatargate, συγκλόνισε το 2022 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως το... μεγαλύτερο σκάνδαλο διαφθοράς που έχει πλήξει τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα εδώ και δεκαετίες.
Σε αντίθεση με τα ακροδεξιά κόμματα - τα οποία συχνά ανακάμπτουν μετά από σκάνδαλα υπό μια νέα ηγεσία χάρη στη δύναμη της ριζοσπαστικής ρητορικής τους - τα mainstream κόμματα «περνούν» πιο δύσκολα.
Κι αυτό σε μεγάλο βαθμό επειδή δεν είναι πάντα σαφείς οι ιδέες και οι πολιτικές που πρεσβεύουν. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα κεντροδεξιά και κεντροαριστερά μπλοκ της Ευρώπης είχαν το δικό τους διακριτό «ακροατήριο»: την εργατική τάξη και τους επαγγελματίες, συνήθως με ισχυρούς δεσμούς με άλλες ομάδες συμφερόντων, όπως οι αγρότες και η Εκκλησία.
Σήμερα, ωστόσο, είναι συχνά δύσκολο να διακρίνει κανείς τις διαφορές μεταξύ των δύο μπλοκ, ενώ οι ψηφοφόροι δείχνουν να «συγκινούνται» περισσότερο από την προσωπικότητα παρά από την ουσία, με την αφοσίωση στα κόμματα να έχει ολοκληρωτικά σχεδόν «ξεφτίσει».
