Μια αναπάντεχη συνάντηση: Τα ποιήματα που έγραψε στη διάρκεια της καραντίνας ο Δημήτρης Καταλειφός ενέπνευσαν τον μαθητή του, Σπύρο Στεριάδη, που έστησε μια παράσταση (performance) η οποία αφήνει τους θεατές να κινούνται ελεύθερα στο χώρο, για να καταδυθούν μαζί με τους ηθοποιούς στο «μέσα τους».
Ένα performance που παρουσιάζεται στο χώρο ενός μουσείου… Πόσο μακριά είναι αυτό που ετοιμάσατε από μια θεατρική παράσταση;
Η τέχνη του performance επιτελούταν για πολλά χρόνια κυρίως στον δρόμο. Αν και εισήλθε για πρώτη φορά σε εσωτερικούς χώρους, πρωτίστως στα μουσεία, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, παραμένει ακόμα μια τέχνη που αναζητά διαρκώς έναν χώρο για να "υπάρξει". Το ιδιαίτερο στοιχείο του performance είναι ότι δημιουργεί, ανεξαρτήτως του χώρου στον οποίο εκτυλίσσεται, το δικό του πειραματικό τοπίο στο οποίο οι θεατές καλούνται ενίοτε να συμμετέχουν. Δεν υπάρχει περιορισμός στη σκηνή ως χώρος δράσης, αλλά αντιθέτως ο καλλιτέχνης κινείται παντού. Οι θεατές είναι επίσης ελεύθεροι κατά τη διάρκεια της παράστασης να αλλάζουν θέση, να αναζητούν άλλη οπτική γωνία, να πλησιάζουν ή να απομακρύνονται όσο το επιθυμούν. Υπό αυτές τις συνθήκες, η τέχνη του performance δεν υπάρχει χωρίς τη δράση και την αντίδραση αυτών που την παρατηρούν. Και αυτό καθιστά το performance πολύ διαφορετικό από μία θεατρική παράσταση.
Σχεδιάσατε όμως αυτό το performance πάνω στην ποιητική συλλογή ενός μεγάλου ηθοποιού του θεάτρου, του Δημήτρη Καταλειφού. Είναι τελικά ενιαία η τέχνη;
Προφανώς και είναι. Υπάρχει όμως κάτι πολύ ιδιαίτερο στην τέχνη του performance. Ο performer χρησιμοποιεί τα φυσικά και τα πνευματικά μέσα που ο ίδιος διαθέτει και συνεπώς είναι ευκολότερο για εκείνον -σε σύγκριση με τον ηθοποιό μιας θεατρικής παράστασης - να προσκαλέσει τους θεατές να αναζητήσουν τη δική τους ουσία μέσα από το κείμενο, τις κινήσεις, τις πράξεις του. Σε μια τέτοια άσκηση φυσικά και το κείμενο έχει τη σημασία του. Ο ποιητικός λόγος του Δημήτρη Καταλειφού -αβίαστα βγαλμένος σε περίοδο υποχρεωτικής εσωστρέφειας όλων μας, στην περίοδο του εγκλεισμού μας λόγω της πανδημίας- γέννησε ατάραχα εικόνες και σκέψεις που ένας performer αναζητά για τις κινήσεις και τις πράξεις του. Ίσως ακριβώς επειδή είναι ένας μεγάλος ηθοποιός του θεάτρου.
Ο Δημήτρης Καταλειφός είναι ένας πολύ ιδιαίτερος άνθρωπος. Θα αναγνωρίσει ο θεατής στους στίχους του τα δικά του συναισθηματικά και ψυχικά βιώματα;
Η αίσθηση ότι η φωνή και το σώμα συμβάλλουν σε μια κοινή εμπειρία των performers και των θεατών είναι καθοριστικής σημασίας για την εκδοχή του σύγχρονου performance. Συνεπώς η συμπερίληψη των θεατών σε μια κοινή κατάδυση με τους καλλιτέχνες στον εσωτερικό κόσμο του καθενός και της καθεμιάς είναι το κεντρικό στοιχείο ενός performance, δεν νοείται διαφορετικά. Το κείμενο του Δημήτρη Καταλειφού είναι η τέλεια φιάλη οξυγόνου για αυτήν την κατάδυση στο «μέσα» μας, γιατί σε οδηγεί με τις πιο απλές λέξεις στα πιο φυσικά συναισθήματα. Όπως το απλούστερο στοιχείο της φύσης, το οξυγόνο, που μπορεί να σε φτάσει στην άβυσσο της θάλασσας.
Τι συνδέει αυτή τη νέα σας δουλειά με τον «Ματιέ» της Αγγ. Σπανού, την παράσταση που ανεβάσατε πρόσφατα;
Κάθε παραστατική τέχνη απαιτεί τη χρήση του σώματος ως εκφραστικού μέσου. Ένα performance δεν υφίσταται χωρίς την κίνηση του σώματος. Όμως και σε ένα θεατρικό έργο η κίνηση του σώματος είναι, κατά τη γνώμη μου, εξίσου ισχυρό συστατικό με αυτό της έκφρασης και της απεύθυνσης του λόγου. Εκεί λοιπόν συναντιούνται οι δύο αυτές δουλειές. Ο «Ματιέ» ήταν μια παράσταση που απέδιδε στις κινήσεις του σώματος ρόλο ισάξιο με αυτόν του κειμένου, όπως δηλαδή απαιτεί και η τέχνη του performance. Ως προς το περιεχόμενο των δύο δουλειών ωστόσο, ο «Ματιέ» ήταν μια παράσταση που μας καλούσε να δούμε τον κόσμο των άλλων γύρω μας, έτσι μάλιστα όπως αυτός δημιουργείται από την αλληλεπίδραση των γύρω μας μεταξύ τους. Μια αλληλεπίδραση που συχνά μετατρέπει μια κοινωνία σε όχλο. Το «Όχι άλλες λέξεις», από την άλλη, είναι μια παράσταση που μας καλεί να δούμε βαθιά τον εαυτό μας. Και ίσως με αυτόν τον τρόπο να μείνουμε μακριά από τον οποιοδήποτε όχλο.
