Ένα γεγονός αποκτά ιστορική σημασία όταν μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία κατανοεί τον εαυτό της, το δίκαιο, την ευθύνη και το μέλλον της.
Υπό αυτή την έννοια το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, που κόστισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους και τον τραυματισμό, σωματικό και ψυχικό, σε άλλους 180, συνιστά ιστορικό γεγονός, ακόμη και υπό το πρίσμα του συλλογικού τραύματος.
Το θέμα είναι αν αυτό το τραγικό γεγονός αποτελεί αφετηρία αλλαγών, στο κράτος και τον σιδηρόδρομο. Αν αποτελεί αφετηρία αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία, ως συλλογικότητα και ως υποκείμενα, διεκδικεί ασφάλεια στις μεταφορές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι μαζικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίες τα πρώτα χρόνια μετά το δυστύχημα έδειξαν ένα δρόμο σε αυτή την κατεύθυνση. Το θέμα είναι τί γίνεται με τη δίκη των Τεμπών, σε σχέση με τις αλλαγές στη Δικαιοσύνη, τους θεσμούς, το κράτος, τον σιδηρόδρομο.
Σύμφωνα με τον Χέγκελ, ένα γεγονός είναι ιστορικό όταν:
αποκαλύπτει ότι η υπάρχουσα θεσμική τάξη δεν μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στην έννοια της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, οδηγεί σε υπέρβαση αυτής της αντίφασης, ενσωματώνεται σε νέους νόμους, θεσμούς ή μορφές κοινωνικής αυτοσυνείδησης.
Το Dnews ζήτησε την άποψη τεσσάρων νομικών, που εμπλέκονται στη δίκη των Τεμπών, δύο συνηγόρους υπεράσπισης κατηγορουμένων και δύο δικηγόρων, που υποστηρίζουν την κατηγορία. Ζήτησε την άποψή τους για το αν η δίκη των Τεμπών είναι ή όχι ιστορική, για το αν μπορεί να αποτελέσει η δίκη αφετηρία αλλαγών σε επίπεδο Δικαιοσύνης και αλλαγών στο κράτος και τους σιδηροδρόμους.
Ο Ευάγγελος Γαλετζάς, συνήγορος υπεράσπισης του Α. Τσακίρη, επιβλέποντος μηχανικού έργων επιδομής ΕΡΓΟΣΕ, ο Θέμης Σοφός, συνήγορος υπεράσπισης του Δ. Νικολάου, πρώην επιθεωρητή διοίκησης του ΟΣΕ στη Λάρισα, ο Α. Ψαρόπουλος, δικηγόρος που υποστηρίζει την κατηγορία και πατέρας της Μάρθης, που έχασε τη ζωή της στο δυστύχημα και η Όλγα Χαρπίδου, δικηγόρος που υποστηρίζει την κατηγορία για λογαριασμό τραυματιών, τοποθετούνται στο Dnews.
«Ύβρις, άτη, νέμεσις, τίσις»
Ο Θέμης Σοφός είναι συνήγορος υπεράσπισης του Δ. Νικολάου, ενός εκ των 36 κατηγορουμένων της υπόθεσης των Τεμπών, που ήταν προσωρινός επιθεωρητής διοίκησης την περίοδο του πολύνεκρο σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών.
1) Θεωρείτε ότι η δίκη για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη είναι ιστορική; Γιατί;
«Το αν η δίκη αυτή θα καταγραφεί ως "ιστορική", θα το κρίνει ο ιστορικός του μέλλοντος. Επί του παρόντος, ξεκινά με θεσμική θωράκιση, παρά τις αντιξοότητες των πρώτων ημερών.
Εκείνο όμως που θα μείνει σίγουρα στην Ιστορία είναι το ίδιο το έγκλημα που τελέστηκε σε βάρος των συμπολιτών μας. Θα μείνει η πρωτοφανής αναλγησία και ανικανότητα των τελευταίων κυβερνήσεων. Θα μείνει το εξοργιστικό γεγονός ότι, παρά τις προηγηθείσες σαφείς προειδοποιήσεις των υπηρεσιακών παραγόντων σε όλη την ιεραρχία του Υπουργείου Μεταφορών και τη μετέπειτα τραγική απώλεια 57 συνανθρώπων μας και τον βαρύτατο τραυματισμό δεκάδων άλλων, ο σιδηρόδρομος παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητος μέχρι και σήμερα.
Η σημερινή πολιτική εξουσία, υπό τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, συνιστά ένα μοναδικό φαινόμενο έπαρσης, αλαζονείας, απληστίας, εγωπάθειας και αναισθησίας. Όταν καταγγέλλεις ότι "έριξαν χαλίκι, μπάζωσαν και τσιμέντωσαν πάνω σε υπολείμματα ανθρωπίνων οστών", οι υβριστές σε χαρακτηρίζουν "ψεκασμένο". Όταν διαβάζεις ότι πετάχτηκαν τα δείγματα αίματος τις πρώτες ημέρες, αντί να φυλαχθούν για την αναζήτηση χημικών στοιχείων, σε κοιτάζουν με ταξική εχθρότητα. Όταν επισημαίνεις ότι οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς αδυνατούν να δικαιολογήσουν τη δημιουργία πυρόσφαιρας 1.200 βαθμών Κελσίου —μεγαλύτερης από αυτήν των αποτεφρωτηρίων— σε χλευάζουν. Όταν αναδεικνύεις ότι λείπει ένα βαγόνι από την εμπορική αμαξοστοιχία, σφυρίζουν αδιάφορα. Μεταθέτουν την ευθύνη αποκλειστικά σε τέσσερις σταθμάρχες και μετατρέπουν το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους σε ταχυμεταφορική εταιρεία διαβίβασης εντολών.
Επιστρατεύοντας επαγγελματίες προπαγανδιστές και στρατευμένους μισθοφόρους παραπληροφόρησης, κατασκευάζουν μια εικονική, "υπερπραγματική" στήλη, την οποία στη συνέχεια επικυρώνουν επικαλούμενοι τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων μιας σιωπηλής και απελπισμένης πλειοψηφίας.
Σε αυτή τη συνθήκη, η Κυβέρνηση απέτυχε παταγωδώς. Δυστυχώς, όμως, απέτυχε και η Αντιπολίτευση συνολικά να εκφέρει έναν ορθό, δομημένο και συστημικό πολιτικό λόγο. Αυτή η στάση της Κυβέρνησης τροφοδοτεί τεχνηέντως αντισυστημικά κινήματα προς δικό της όφελος — κινήματα που αδυνατούν να αρθρώσουν αξιόπιστη κριτική και εγκλωβίζονται και αυτά σε μια κατασκευασμένη εικόνα, ανίκανη να νοηματοδοτήσει ουσιαστικές λύσεις για το κοινωνικό σύνολο».
2) Πιστεύετε ότι η δίκη για το δυστύχημα των Τεμπών μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ελληνική Δικαιοσύνη; Γιατί;
«Όχι, δεν το πιστεύω, ούτε και χρειάζεται η δίκη αυτή να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της ελληνικής Δικαιοσύνης. Η ουσιαστική απονομή του Δικαίου δεν περίμενε να σκοτωθούν και να τραυματισθούν με τον πιο βασανιστικό τρόπο τόσοι συμπολίτες μας για να αναμορφωθεί!
Τέτοιου είδους θεσμικές αλλαγές οφείλουν να εκκινούν μέσα από βαθιά δημοκρατικές διαδικασίες κοινωνικής και πολιτικής αναμόρφωσης, όπου ο νόμος επιβάλλεται αδιακρίτως και οι προβλεπόμενες κυρώσεις δεν λειτουργούν ως εκδίκηση, αλλά ως μέσο διαπαιδαγώγησης τόσο του παραβάτη όσο και της κοινωνίας.
Σήμερα βιώνουμε το επικίνδυνο φαινόμενο μεγάλα τμήματα της κοινωνίας να μη φοβούνται πλέον τις συνέπειες του νόμου. Αυτό αποτελεί σύμπτωμα βαθιάς σήψης και διαφθοράς στον ίδιο τον τρόπο σκέψης του πολίτη — μια διαφθορά που τροφοδοτείται συστηματικά από το πολιτικό σύστημα ως κινητήριος δύναμή του.
Ορισμένοι είχαν —και έχουν ακόμη— το θράσος να ισχυρίζονται ότι ο ρόλος του βουλευτή είναι να κάνει "ρουσφέτια" και εξυπηρετήσεις στους ψηφοφόρους του. Διακηρύσσουν δημόσια, με αδιανόητη αναλγησία, ότι διοχέτευσαν, με την άσκηση αθέμιτης επιρροής στον ιδιωτικό τομέα, χιλιάδες ευρώ δημόσιας διαφήμισης στο ιστότοπο μιας φίλης τους "απλώς επειδή ήταν φίλη τους", αγνοώντας ότι έτσι ομολογούν ανοικτά μια αξιόποινη πράξη. Παράλληλα, οργίζονται και επιτίθενται σε όποιον εναντιώνεται στην επίσημη προπαγάνδα του κομματικού τους μηχανισμού.
Πρόκειται για την απόλυτη διαδρομή: Ύβρις, άτη, νέμεσις, τίσις.»
3) Μπορεί η έκβαση της δίκης να αποτελέσει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και των σιδηροδρόμων;
«Θα απαντήσω και πάλι αποφατικά: Όχι, η έκβαση της δίκης των Τεμπών δεν μπορεί από μόνη της να αποτελέσει αφετηρία για βαθιές τομές στη λειτουργία του κράτους και των υποδομών.
Η μόνη "δίκη" που μπορεί να πετύχει κάτι τέτοιο είναι στο πλαίσιο μιας συνειδητής πολιτικής και κοινωνικής συμφωνίας (consensus) ανάμεσα σε μια έντιμη πολιτική εξουσία και την ίδια την ανοιχτή κοινωνία. Μία δίκη μεταξύ της ανοιχτής κοινωνίας και των εχθρών της, για να μιλήσουμε με όρους του Karl Popper. Χωρίς την αμοιβαία εμπιστοσύνη και υποστήριξη των δύο πυλώνων μιας υγιούς δημοκρατίας, δηλαδή μιας έντιμης πολιτικής εξουσίας και της ανοιχτής κοινωνίας, καμία δικαστική απόφαση δεν μπορεί να φέρει τη μεταρρύθμιση που έχει ανάγκη η χώρα. Άλλωστε, δεν είναι αυτός ο βασικός συνταγματικός ρόλος της Δικαιοσύνης.»
«Η δίκη των Τεμπών μπορεί να προκαλέσει κοινωνικές αλλαγές»
Ο κ. Ευάγγελος Γαλετζάς είναι δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω, συνήγορος υπεράσπισης του Α. Τσακίρη. Ξεκίνησε την τοποθέτησή του, αναφερόμενος στα θύματα των Τεμπών. «Αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ στους αγγέλους που χάθηκαν τόσο άδικα και να ευχηθώ στις οικογένειές του εξ ύψους βοήθεια, στους τραυματίες πλήρη αποκατάσταση της υγείας τους».
1} Θεωρείτε ότι η δίκη για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη είναι ιστορική; Γιατί;
Ιστορική χαρακτηρίζεται μια δίκη εφόσον συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η υπόθεση πρέπει να έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία και να αφήνει έντονο αποτύπωμα στην κοινωνία και στον κοινωνικό ιστό.
Θα πρέπει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η δίκη μπορεί να προκαλέσει κοινωνικές αλλαγές. Έτσι, που όχι μόνον η ίδια η διαδικασία στο ακροατήριο, αφού μιλάμε μόνον για δίκη, αλλά και η απόφαση να επηρεάζουν τις σκέψεις, τις συμπεριφορές των ανθρώπων και το μέλλον.
Τέλος, να προκαλεί την παγκόσμια ή εθνική προσοχή.
Υπό αυτές τις προϋποθέσεις κρίνω ότι η δίκη αυτή, είναι ιστορική.
Κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι αμφισβητείται συνεχώς η αλήθεια.
Προεχόντως θα κριθεί στην δίκη όχι μόνον η υπόθεση, αλλά και οι κρίνοντες, υπερασπιστές της ίδιας της Δικαιοσύνης.
Η υπόθεση αυτή δεν υπολείπεται ως προς το ενδιαφέρον που προκλήθηκε στην κοινή γνώμη από την βαρύτητα αντίστοιχων γεγονότων, υπόθεση «Μάτι», 104 νεκροί τραυματίες 57, «Μάνδρας», 25 νεκροί, Σιδηροδρομικό Ατύχημα «Σταθμού Ορφανών», 21 νεκροί και πάνω 40 τραυματίες.
Η δίκη αυτή που εισήχθη ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων έδωσε την ευκαιρία να «ανοίξουν» στόματα.
Δεν μπορώ να υποστηρίξω αν πράγματι επιδιώκεται από όλους τους εμπλεκόμενους η αλήθεια.
Για να καταλήξουμε στη δίκη αυτή, ελέγχθηκε η αρτιότητα του κρατικού μηχανισμού στην αντιμετώπιση σοβαρών ατυχημάτων.
Ελέγχθηκε η σύμβαση 717/2014. Συνεπώς, στην ερώτησή σας εάν πράγματι η δίκη αυτή είναι ιστορική είναι γεγονός ότι πράγματι συντρέχουν οι συνθήκες που προανέφερα.
Δεν μπορώ να παραβλέψω ότι η υπόθεση των Τεμπών και η δίκη απετέλεσε τη αιτία και είναι μοναδική στα χρονικά, για τη δημιουργία κόμματος και ότι όπως κι άλλα παρόμοια γεγονότα χρησιμοποιείται για ατομικές ή συλλογικές προβολές.
2} Πιστεύετε ότι η δίκη για το δυστύχημα των Τεμπών μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ελληνική Δικαιοσύνη; Γιατί;
Ως προς το δεύτερο ερώτημα, είναι βέβαιο ότι θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ελληνική Δικαιοσύνη, αφού υφίστανται αυτή την στιγμή σε εξέλιξη συγκρούσεις των οργάνων της ελληνικής Δικαιοσύνης με τα όργανα της Ευρωπαϊκής Δικαιοσύνης. Το αποτέλεσμα είναι βέβαιο ότι θα συμβάλλει θετικά και εξελικτικά στον τρόπο απονομής Δικαιοσύνης.
Δεν πρέπει να παραβλεφθεί το γεγονός ότι κάθε υπόθεση έχει τα ιδιαίτερα στοιχεία και εγγενείς δυσκολίες.
Τα όργανα της Δικαιοσύνης ενήργησαν και υπό την πίεση της κοινής γνώμης, της τηλεόρασης και ΜΜΕ.
Πως σε καλώ να ενεργήσεις, δημιουργώντας ταυτοχρόνως εμπόδια στην πρόοδο των διαδικασιών;
Η γνώμη μου, ορισμένες δηλώσεις οργάνων της, την εξέθεσαν.
3} Μπορεί η έκβαση της δίκης να αποτελέσει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και των σιδηροδρόμων;
Απετέλεσε ήδη η υπόθεση αιτία νομοθετικών παρεμβάσεων και αλλαγών.
Ελπίζω να συνέβαλαν στη βελτίωση της λειτουργίας του Κράτους. Η βελτίωση των ελληνικών σιδηροδρόμων επαφίεται αποκλειστικά στα αρμόδια όργανα τα οποία θα αναλάβουν την ευθύνη αυτήν.
Μετά τρία χρόνια από το γεγονός αυτό, ακόμη δεν έχουν πιστοποιηθεί από την ΡΑΣ τα συστήματα ασφάλειας ETCS, ώστε να γίνει παράδοση και παραλαβή τους. Εδώ επιβάλλεται να ελεγχθεί ο ελέγχων κρατικός μηχανισμός.
Όμως, ο τρόπος που αντιμετωπίστηκε έως τώρα η υπόθεση, η δίκη των Τεμπών, αφήνει έντονα σημάδια όχι μόνον στην κοινωνία, αλλά και επιβάλλει διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης των Ελλήνων πολιτών.
Όλα αυτά επηρεάζουν και διαμορφώνουν όχι μονάχα το πολιτικό σκηνικό της χώρας, αλλά και την πολιτική σκέψη των Ελλήνων.
Ο Πόνος διαδέχθηκε από τον προβληματισμό και την αγωνία.
Θα ήμουν ανακόλουθος με τα πιστεύω μου, εάν κλείνοντας δεν έκανα αναφορά, από τα πρώτα λεπτά του ατυχήματος, στη συμπεριφορά των Ελλήνων πολιτών.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση αναφέρομαι στην αθρόα συμμετοχή αγνώστων εθελοντών χωρίς να έχει προηγηθεί πρόσκληση, για να δώσουν αίμα.
Αυτό είναι το ελπιδοφόρο μήνυμα που αφήνει για την Ελλάδα και τους Έλληνες η υπόθεση των Τεμπών.
Με τέτοιους πολίτες Η Πατρίδα στέκεται όρθια.
Ευελπιστώ ότι η ελληνική Δικαιοσύνη θα λειτουργήσει μη ελεγχόμενη από οποιουσδήποτε και από ο,τιδήποτε, να κρίνει την υπόθεση και να βρει την αλήθεια.
Να δικάσει και όχι να καταδικάσει αθώους.
«Κρατικό έγκλημα»
Ο Αντώνης Ψαρόπουλος είναι πατέρας της Μάρθης, μία από τα 57 θύματα των Τεμπών. Είναι δικηγόρος που υποστηρίζει την κατηγορία για λογαριασμό της κόρης του και άλλων οικογενειών θυμάτων.
1) Θεωρείτε ότι η δίκη για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη είναι ιστορική; Γιατί;
Πρόκειται για δίκη σταθμό στα ποινικά χρονικά και όχι μόνο λόγο του όγκου της δικογραφίας και του αριθμού των κατηγορουμένων και των συγγενών των θυμάτων και τραυματιών. Ήδη η δίκη αυτή από το στάδιο της ανάκρισης είναι δικαίως πολύκροτη. Το διακύβευμα είναι μεγάλο και η κοινωνία το γνωρίζει για αυτό έχει ανταποκριθεί από την αρχή με εκατοντάδες εκδηλώσεις συμπαράστασης στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Πρόκειται για κρατικό έγκλημα σε βάρος των πολιτών του κράτους και αυτό προκύπτει όχι μόνο από τα στοιχεία της δικογραφίας αλλά και από τον τρόπο, την ένταση και τη διάρκεια αντίδρασης της παρούσας κυβέρνησης αλλά και της χλιαρής έως απαθούς αντίδρασης της προηγούμενης σε όσα αποκαλύπτονται. Ως εκ τούτου η δίκη είναι δημοσίου ενδιαφέροντος και συμφέροντος στο μέγιστο βαθμό. Κατά την άποψή μου, σε αυτήν τη δίκη θα εξεταστεί , αξιολογηθεί και εν τέλει κριθεί ο τρόπος λειτουργίας του κράτους στην πράξη, που ποδηγετείται από την εκάστοτε εκτελεστική - κυβερνητική εξουσία. Εν προκειμένω από στελέχη - υπαλλήλους του πεδίου εφαρμογής των αποφάσεων λειτουργίας του σιδηροδρόμου μέχρι τα υψηλόβαθμα στελέχη του Υπουργείου, που λαμβάνουν τις αποφάσεις λειτουργίας του σιδηροδρόμου και αυτούς που θα έπρεπε να τους ελέγχουν. Βεβαίως θα έπρεπε και μπορούσαν νομικά να βρίσκονται στο εδώλιο ως κατηγορούμενοι και τα ανώτερα στελέχη του Υπουργείου, δηλαδή οι Γενικοί Γραμματείς του Υπουργείου Υποδομών & Μεταφορών όπως και εύστοχα χαρακτηρισμένοι "εθνικοί εργολάβοι" . Θα έπρεπε να δικάζεται στην ίδια δίκη και ο Υπουργός αλλά εξαιτίας του νομοθετικού πλαισίου αυτό είναι αδύνατο. Πιστεύω πως στο τέλος της δίκης θα έχει αναδειχθεί και τιμωρηθεί η ποινική ευθύνη του Κράτους και όσων το χρησιμοποιούν εκπροσωπώντας το.
2) Πιστεύετε ότι η δίκη για το δυστύχημα των Τεμπών μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ελληνική Δικαιοσύνη; Γιατί;
Δίδεται μιας πρώτης τάξης ευκαιρία στους Έλληνες δικαστές να αξιολογήσουν και να αποκρυπτογραφήσουν ποινικά τις δαιδαλώδεις διαδικασίες λήψης και υλοποίησης αποφάσεων του κρατικού μηχανισμού, όπως αυτός ενήργησε στην υπόθεση του σιδηροδρομικού δυστυχήματος - εγκλήματος των Τεμπών. Ο τρόπος λειτουργίας που περιγράφεται στη δικογραφία, αποτελεί και το κλασικό μοτίβο λειτουργίας αυτού του μηχανισμού, που σκοπό έχει να αλληλοαναιρούνται οι προσωπικές ευθύνες όποιων ενεργούν για λογαριασμό του κράτους, που συνήθως είναι οι "ημέτεροι". Εκτιμώ πως οι εύλογες υψηλές απαιτήσεις των συγγενών και της κοινωνίας να εμβαθύνει το Δικαστήριο στον αξιόποινο τρόπο δράσης όσων ήταν παρόντες στις θέσεις τους αλλά συστηματικά και μεθοδικά αδιαφορούσαν για την ασφάλεια των πολιτών επ' ωφελεία των ιδίων και άλλων, θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για επόμενες δίκες παρόμοιου αντικειμένου. Σε αντίθετη περίπτωση η ευθύνη θα μετακυλιστεί στον ίδιο τον πολίτη.
3) Μπορεί η έκβαση της δίκης να αποτελέσει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και των σιδηροδρόμων;
Εφόσον προκύψουν τεκμηριωμένες πολυετείς καταδίκες σε βάρος των εκπροσώπων του κρατικού μηχανισμού, η απόφαση που θα εκδοθεί θα αποτελέσει οδηγό αναζήτησης και απόδοσης ποινικών ευθυνών όσων ενεργούν αυθαίρετα και παράνομα, δηλαδή εγκληματικά εξ ονόματός του κράτους, πολύ περισσότερο του σιδηροδρόμου. Ελπίζω να υπάρξει αιτιολογημένο νομικό προηγούμενο για όσους αντιμετωπίζουν το κράτος ως κτήμα τους και μέσο προσπορισμού παράνομου οφέλους για τους ίδιους και τους κρατικοδίαιτους ιδιώτες. Αναμένω να πάψει η ποινική "ασυλία" ή ατιμωρησία όσων παρανομούν κρυπτόμενοι πίσω από δαιδαλώδεις διαδικασίες της διοίκησης αλλά και αυτών που συναλλάσσονται με αυτήν. Η δίκη αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό και αυστηρό μήνυμα αποτροπής όσων βολεύονται και όσων τους βολεύουν. Δεν μπορούμε να αναμένουμε την ετυμηγορία στη δίκη των Τεμπών για να έχουμε ασφάλεια στο σιδηρόδρομο. Η πιστή εφαρμογή των νόμων από ελεγχόμενους και ελεγκτές του σιδηροδρόμου μπορεί να προσφέρει ασφαλή συγκοινωνία.
«Μία αυστηρή και θεμελιωμένη απόφαση αφαιρεί οριστικά τα άλλοθι του συστήματος»
Η Όλγα Χαρπίδου, είναι δικηγόρος που υποστηρίζει την κατηγορία στη δίκη των Τεμπών για λογαριασμό τραυματιών.
1. Θεωρείτε ότι η δίκη για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη είναι ιστορική; Γιατί;
Μια δίκη δεν ονομάζεται "ιστορική" εκ των προτέρων, ούτε αποκτά αυτόν τον τίτλο απλώς λόγω του μεγέθους της τραγωδίας. Θα γίνει ιστορική μόνο αν η δικαστική απόφαση διακόψει οριστικά την ανοχή στην επικίνδυνη κανονικότητα. Αν αποδείξει, δηλαδή, ότι η καταστροφή δεν ήταν η άτυχη στιγμή ενός ανθρώπινου λάθους, αλλά ένα κρατικο-εταιρικό έγκλημα: το αναμενόμενο αποτέλεσμα ενός συστήματος όπου η κανονικοποίηση της παραβίασης των κανόνων ασφαλείας, η αδιαφάνεια και η σύμπλευση κρατικών και εταιρικών συμφερόντων παρήγαν διαρκή κίνδυνο. Ιστορική θα είναι η δίκη αν ο ποινικός δικαστής δεν διστάσει να εξατομικεύσει την ευθύνη συγκεκριμένων φυσικών προσώπων σε όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας: από αυτόν που έκανε τον μοιραίο χειρισμό στο πεδίο, μέχρι εκείνους που, από τις ασφαλείς αίθουσες των διοικήσεων και των υπουργείων, γνώριζαν τον κίνδυνο, είχαν τη νομική υποχρέωση να τον αποτρέψουν και επέλεξαν να μην το κάνουν. Αν η διαδικασία εξαντληθεί στα βολικά ανθρώπινα λάθη, ιστορικό θα παραμείνει μόνο το τραγικό γεγονός των Τεμπών, όχι η δίκη του.
2. Πιστεύετε ότι η δίκη για το δυστύχημα των Τεμπών μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ελληνική Δικαιοσύνη; Γιατί;
Μπορεί να τον αλλάξει αν δεν περιοριστεί στην απόδοση ευθυνών μόνο στον "τελευταίο τροχό της αμάξης" αλλά μπορέσει να συνθέσει την αλυσίδα ευθυνών των διοικήσεων και των εποπτικών αρχών. Ο δικαστής οφείλει ασφαλώς να κρίνει τις πράξεις ή τις παραλείψεις των ανθρώπων της πρώτης γραμμής, αλλά ο ποινικός καταλογισμός δεν εξαντλείται εκεί· Η μεγάλη πρόκληση για τη Δικαιοσύνη είναι η εκδίκαση της γραφειοκρατίας, που προσπαθεί να τεμαχίζει τη δράση σε τυπικές αρμοδιότητες, ώστε κάθε διοικητικό στέλεχος να δηλώνει "απλός διεκπεραιωτής" και η ευθύνη να μετακινείται κυκλικά μέχρι να εξαφανιστεί. Στο ποινικό δίκαιο όμως, όποιος κατέχει θέση ευθύνης φέρει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση εγγυητή για τη ζωή των πολιτών. Όσοι υπέγραψαν παρατάσεις συμβάσεων, ανεχόμενοι την κυκλοφορία "τυφλών" τρένων, δεν διεκπεραίωναν απλώς έγγραφα· διαχειρίζονταν ανθρώπινες ζωές. Αν το δικαστήριο δεν αποδώσει ευθύνες στα φυσικά πρόσωπα των διοικήσεων και των εποπτικών αρχών, θα επιβεβαιώσει απλώς τη δική του δομική αδυναμία να ελέγξει την εξουσία.
3. Μπορεί η έκβαση της δίκης να αποτελέσει αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους και των σιδηροδρόμων;
Τα δικαστήρια δεν σχεδιάζουν το μέλλον, καταλογίζουν ευθύνες για το παρελθόν. Άλλωστε, η κρίση του δικαστηρίου θα παραμείνει αναγκαστικά μερική ως προς τη συνολική απόδοση των ευθυνών, αφού δεν έχει ενώπιόν του όλα τα επίπεδα της εξουσίας που συνέβαλαν στη διατήρηση αυτής της κατάστασης και, ιδίως, δεν δικάζει τους αρμόδιους υπουργούς.
Παρά τον αναπόφευκτο αυτόν περιορισμό, μια αυστηρή και θεμελιωμένη απόφαση αφαιρεί οριστικά τα άλλοθι του συστήματος. Στερεί από την εξουσία την ευκολία να οχυρωθεί πίσω από την "κακιά την ώρα" ή τη δηλωμένη "άγνοια" των αρμοδίων. Αποδεικνύει ότι η αδιαφάνεια, η συστηματική παράκαμψη των κανόνων και η μη ολοκλήρωση κρίσιμων έργων δεν είναι ανώδυνες διοικητικές δυσλειτουργίες, αλλά μηχανισμοί που παράγουν θάνατο.
Αφαιρώντας αυτά τα άλλοθι, η δικαστική απόφαση κλείνει τις οδούς διαφυγής: υποχρεώνει την Πολιτεία είτε να προχωρήσει σε ουσιαστικές τομές, είτε να επιλέξει τη θεσμική ανευθυνότητα. Αν υπάρξει πλαίσιο λογοδοσίας και απόδοσης ποινικών ευθυνών σε όλες τις βαθμίδες που υπάγονται στη δικαιοδοσία του δικαστηρίου, τότε μόνο μπορούν να υπάρξουν ουσιαστικές αλλαγές. Αν, αντίθετα, η απόφαση αντιμετωπιστεί ως η τυπική διεκπεραίωση μιας ποινικής υπόθεσης, το κράτος θα επιτρέψει εγκληματικές πράξεις.
