Ένας απίστευτος πόλεμος έχει ξεσπάσει τις τελευταίες μέρες για τις ακατάλληλες παραλίες στην Αττική και σε όλη τη χώρα, σύμφωνα με το ΠΑΚΟΕ, που έρχονται σε αντίθεση με τις Γαλάζιες Σημαίες. Από τη μία οι μετρήσεις που ανακοινώνονται επίσημα και από την άλλη το ΠΑΚΟΕ που κάνει δικές του μετρήσεις και βγάζει ακατάλληλες αρκετές παραλίες.
Οι ανακοινώσεις διαδέχονται η μία την άλλη και στη μέση βρίσκονται όλοι όσοι θέλουν να κάνουν μια απόδραση για βουτιά, οι επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στις παραλίες και οι τουρίστες που δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητα των θαλασσών.
Για παράδειγμα το ΠΑΚΟΕ κάνει δικές του μετρήσεις και για την Ανατολική Αττική αναφέρει: «Οι επαναληπτικοί δειγματοληπτικοί έλεγχοι του ΠΑΚΟΕ στις ακτές της Ανατολικής Αττικής στις 15/06/2026 περιέλαβαν συνολικά 30 σημεία ελέγχου. Από αυτά, τα 12 σημεία (40,0%) κρίθηκαν (Κ)ατάλληλα για κολύμβηση, ενώ τα υπόλοιπα 18 σημεία (60,0%) χαρακτηρίστηκαν (Α)κατάλληλα, με βάση τα όρια της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ για τα μικροβιολογικά φορτία (E. coli και εντερόκοκκοι). Σε σύγκριση με τις μετρήσεις του Μαΐου, καταγράφεται επιδείνωση της συνολικής εικόνας, καθώς πλέον τα ακατάλληλα σημεία υπερτερούν αριθμητικά των κατάλληλων.
Στην περιοχή από το Θυμάρι έως το Λαύριο παρατηρείται έντονη διαφοροποίηση μεταξύ γειτονικών ακτών. Τα δύο σημεία του Θυμαριού παραμένουν κατάλληλα για κολύμβηση, ενώ θετική εικόνα παρουσιάζει και η παραλία του Χάρακα. Αντίθετα, ακατάλληλα χαρακτηρίστηκαν η παραλία της Παλαιάς Φώκαιας στον Όρμο Καταφυγή, τα Λεγραινά και παραλία στο Σούνιο. Στο Λαύριο καταγράφονται σημαντικές μικροβιακές επιβαρύνσεις στις παραλίες Ασημάκη, Πουνταζέζα και Μαύρη Πέτρα, οι οποίες κρίθηκαν ακατάλληλες. Εξαίρεση αποτελεί η παραλία «Οξυγόνο», η οποία εμφάνισε χαμηλές συγκεντρώσεις μικροβιακών δεικτών και χαρακτηρίστηκε κατάλληλη.
Στην περιοχή της Κερατέας η εικόνα παραμένει προβληματική. Από τα τέσσερα σημεία που ελέγχθηκαν στο Δασκαλειό, μόνο το 2ο Λιμανάκι κρίθηκε κατάλληλο, ενώ το 1ο και το 3ο Λιμανάκι, καθώς και η κεντρική παραλία Δασκαλειού, χαρακτηρίστηκαν ακατάλληλα λόγω αυξημένων μικροβιακών φορτίων.
Στο Πόρτο Ράφτη καταγράφεται η μεγαλύτερη συγκέντρωση ακατάλληλων δειγμάτων της περιοχής. Από τα έξι σημεία δειγματοληψίας, μόνο ένα σημείο στην Ακτή Αυλακίου κρίθηκε κατάλληλο, ενώ όλες οι υπόλοιπες παραλίες παρουσίασαν υπερβάσεις των ορίων, με ιδιαίτερα αυξημένες συγκεντρώσεις E. coli. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει εκτεταμένη μικροβιακή επιβάρυνση στον κλειστό κόλπο της περιοχής.
Στη συνέχεια της ακτογραμμής, η Βραυρώνα, η Αρτέμιδα (Λούτσα) και η Ραφήνα εμφανίζουν επίσης ακατάλληλα αποτελέσματα, με τις μετρήσεις να καταγράφουν υψηλά μικροβιακά φορτία. Αντίθετα, βελτιωμένη εικόνα παρουσιάζουν το Μάτι, το Ζούμπερι και αρκετές παραλίες της Νέας Μάκρης, όπου τα περισσότερα δείγματα παρέμειναν εντός των επιτρεπόμενων ορίων.
Στη Νέα Μάκρη, δύο από τα τρία σημεία δειγματοληψίας κρίθηκαν κατάλληλα, ενώ ένα σημείο παρουσίασε υπέρβαση των ορίων και χαρακτηρίστηκε ακατάλληλο. Θετικά αποτελέσματα καταγράφηκαν επίσης στην παραλία του Μαραθώνα και στον Σχινιά, όπου τα δείγματα παρέμειναν εντός των ορίων της νομοθεσίας.
Συνολικά, οι μετρήσεις του Ιουνίου δείχνουν ότι η Ανατολική Αττική εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές τοπικές μικροβιακές επιβαρύνσεις, ιδιαίτερα σε κλειστούς κόλπους, λιμενικές εγκαταστάσεις και πυκνοκατοικημένες παράκτιες ζώνες. Οι ασφαλέστερες επιλογές για κολύμβηση εντοπίζονται κυρίως σε πιο ανοιχτές παραλίες, όπως το Θυμάρι, ο Χάρακας, η παραλία Οξυγόνο στο Λαύριο, το Μάτι, το Ζούμπερι, τμήματα της Νέας Μάκρης, ο Μαραθώνας και ο Σχινιάς, όπου η ποιότητα των νερών παρέμεινε εντός των προβλεπόμενων ορίων».
Γαλάζια Σημαία: Αδιαπραγμάτευτη ακεραιότητα
Από την πλευρά της η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ) έβγαλε ανακοίνωση τονίζοντας: «Για άλλη μια χρονιά είμαστε θεατές στο ίδιο έργο. Για άλλη μια χρονιά κυκλοφορούν μαύρες λίστες με «ακατάλληλες για κολύμβηση παραλίες», που επιχειρούν ανυπόστατα να πλήξουν την αξιοπιστία του διεθνούς Προγράμματος «Γαλάζια Σημαία». Ανακριβείς ισχυρισμοί που βασίζονται σε αναξιόπιστες μετρήσεις, στερούνται εγκυρότητας και δημιουργούν αδικαιολόγητη σύγχυση και πανικό στους πολίτες.
Η προστασία, όμως, της δημόσιας υγείας είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να εργαλειοποιείται με τίτλους περί παραλιών «γεμάτων μικρόβια», χωρίς προηγουμένως να έχουν αξιολογηθεί η εγκυρότητα της δειγματοληψίας, η διαπίστευση του εργαστηρίου, η αντιστοιχία των σημείων, η επιστημονική μεθοδολογία και το σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων. Το σύνολο των στοιχείων, δηλαδή, που κρίνουν μία ανάλυση ως αξιόπιστη.
Αποτελέσματα μετρήσεων από το ΠΑΚΟΕ, στο οποίο «ουδέποτε χορηγήθηκε διαπίστευση, ούτε ως εργαστήριο (Διαπίστευση κατά ISO/IEC 17025) ούτε ως άλλη κατηγορία φορέα αξιολόγησης της συμμόρφωσης» σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση που είχαμε από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (Ε.ΣΥ.Δ.), δεν είναι δυνατόν να εξομοιώνονται με εκείνα του επίσημου εθνικού φορέα παρακολούθησης.
Τα δημόσια δεδομένα που …«κλέβει»(;) η ΕΕΠΦ από τον ελληνικό λαό
Οι πρόσφατες, αλλά και παλαιότερες, δηλώσεις ότι η ΕΕΠΦ «δανείζεται ή καλύτερα κλέβει από τον ελληνικό λαό» τα αποτελέσματα των μετρήσεων για την παρακολούθηση της ποιότητας των κολυμβητικών υδάτων, στερούνται σοβαρότητας και αποτελούν ακραίο δυσφημιστικό ισχυρισμό.
Η παρακολούθηση της ποιότητας των υδάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πραγματοποιείται σύμφωνα με την Οδηγία 2006/7/ΕΚ, η οποία καθορίζει με ακρίβεια τις παραμέτρους, τη μεθοδολογία και τις διαδικασίες αξιολόγησης. Στην Ελλάδα, αρμόδιος φορέας είναι η Γενική Γραμματεία Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Οι έλεγχοι διενεργούνται από εργαστήρια διαπιστευμένα από το Ε.ΣΥ.Δ, με προκαθορισμένη συχνότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου και τα επίσημα αποτελέσματα συγκεντρώνονται κάθε μήνα στο Μητρώο Ταυτοτήτων Ακτών Κολύμβησης, που είναι προσβάσιμο σε όλους (www.bathingwaterprofiles.gr), και υποβάλλονται ετησίως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δεν είναι η ΕΕΠΦ που αντλεί από το Μητρώο Ταυτοτήτων Ακτών Κολύμβησης τα επίσημα αναρτημένα αποτελέσματα αλλά οι δημοτικές αρχές, οι διαχειριστές των σημείων και οι τοπικοί επιχειρηματίες, που τα χρησιμοποιούν προκειμένου να υποστηρίξουν τη συμμετοχή τους στο Πρόγραμμα «Γαλάζια Σημαία».
Η ΕΕΠΦ δεν πραγματοποιεί η ίδια δειγματοληψίες, δεν διαθέτει εργαστήριο, δεν εμφανίζει τα αποτελέσματα ως δικά της, δεν τα αλλοιώνει και δεν τα ιδιοποιείται, απλώς τα αποδέχεται ως αξιόπιστα και αδιαμφισβήτητα καθώς προέρχονται από τον θεσμικά αρμόδιο φορέα.
Το «μια ακτή δεν είναι εξαιρετικής ποιότητας» δεν σημαίνει «είναι ακατάλληλη»
Εξίσου σοβαρή είναι η σκόπιμη παρερμηνεία της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ. Η αξιολόγηση της ποιότητας των υδάτων, όμως, είναι μια σύνθετη επιστημονική διαδικασία και όχι ένα παιχνίδι εντυπώσεων και κατηγοριοποιήσεων που απορρίπτουν μία σειρά ταξινόμησης και ποιοτικών χαρακτηρισμών των υδάτων κολύμβησης. Σύμφωνα με την Οδηγία 2006/7/ΕΚ, τα ύδατα ταξινομούνται στις κατηγορίες «Εξαιρετική», «Καλή», «Επαρκής» και «Ανεπαρκής».
Η κατάταξη μιας ακτής ως «Καλή», όμως, δεν σημαίνει ότι τα νερά της είναι ακατάλληλα για κολύμβηση. Για να είναι συγκρίσιμα τα αποτελέσματα μεταξύ διαφορετικών μετρήσεων, είναι απαραίτητο να ταυτίζονται το σημείο και το βάθος δειγματοληψίας, η χρονική περίοδος, η συχνότητα των μετρήσεων, τα πρωτόκολλα λήψης, μεταφοράς και συντήρησης των δειγμάτων, καθώς και οι εργαστηριακές μέθοδοι ανάλυσης. Παράλληλα, πρέπει να συνεκτιμώνται οι φυσικές διακυμάνσεις που προκαλούνται από καιρικά ή άλλα περιβαλλοντικά φαινόμενα.
Συνεπώς, η αξιολόγηση των ακτών μόνο ως «κατάλληλων» ή «ακατάλληλων» δεν στηρίζεται ούτε στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, ούτε στην επιστημονική αξιολόγηση των υδάτων και οδηγεί σε παραποιητικά της πραγματικότητας συμπεράσματα.
Μία συντεταγμένη, μία μέτρηση, τρεις «ακατάλληλες παραλίες»
Τρεις διαφορετικές βραβευμένες ακτές στο Λαγονήσι (Grand Beach, Mediterraneo και Κοχύλια), εμφανίζονται ως «ακατάλληλες» στον πίνακα των τελευταίων παραπλανητικών δημοσιεύσεων. Και για τις τρεις, όμως, αναγράφεται ακριβώς το ίδιο σημείο δειγματοληψίας, με συντεταγμένες N37.781281 και E23.888976, και ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα. Δεν έγιναν, επομένως, τρεις διαφορετικές μετρήσεις σε τρεις ακτές, αλλά μία. Η ίδια η μελέτη επιπλέον παραδέχεται, ότι τα σημεία των συγκεκριμένων μετρήσεων βρίσκονται σε απόσταση από τα πραγματικά σημεία που αφορούν τις βραβευμένες ακτές. Παρ’ όλα αυτά, δημοσιοποιεί συνολικά ανακριβή συμπεράσματα.
Η αξιοπιστία μιας μέτρησης πρέπει να αποδεικνύεται
Έντονα προβληματική είναι επίσης η προτροπή πολιτών να συλλέγουν οι ίδιοι(!) δείγματα και να τα παραδίδουν προς ανάλυση. Πώς μπορεί ένα εργαστήριο να εγγυηθεί εκ των υστέρων την εγκυρότητα μιας διαδικασίας δειγματοληψίας όταν δεν επιβλέπει και ελέγχει τη λήψη, το ακριβές σημείο, το βάθος, την αποστείρωση, τη συντήρηση και την αλυσίδα μεταφοράς; Αν αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο λαμβάνονται τα δείγματα πως μπορούμε να δεχθούμε ότι τα δείγματα αντιπροσωπεύουν την πραγματική κατάσταση της ακτής ή ότι δεν επιμολύνθηκαν πριν φτάσουν για ανάλυση.
Οι εγγυήσεις του Προγράμματος «Γαλάζια Σημαία»
Πολλοί θεωρούν ότι η «Γαλάζια Σημαία» είναι ένα πρόγραμμα μόνο για την ποιότητα υδάτων. Όμως, η «Γαλάζια Σημαία» έχει πολύ ευρύτερο στόχο. Πέρα από την ποιότητα των υδάτων, το πρόγραμμα έχει συνολικά 33 κριτήρια που αφορούν την καθαριότητα, την οργάνωση, την πληροφόρηση, την ασφάλεια λουομένων και επισκεπτών, τις προσφερόμενες υπηρεσίες, την προστασία της βιοποικιλότητας και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. Επίσης, τα κριτήρια του προγράμματος προάγουν ενεργά την καθολική προσβασιμότητα και συμπερίληψη, απαιτώντας συγκεκριμένες υποδομές για άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Συνεπώς το πρόγραμμα έχει μεγάλο θετικό αποτύπωμα, καθώς προάγει την αειφορική διαχείριση της παράκτιας ζώνης, προωθεί τον βιώσιμο τουρισμό και ενισχύει τις τοπικές κοινωνίες.
Για την απονομή της «Γαλάζιας Σημαίας» απαιτείται αποκλειστικά η ανώτατη κατηγορία ποιότητας υδάτων, δηλαδή «Εξαιρετική»
Για την απονομή της «Γαλάζιας Σημαίας» δεν αρκεί μία μέτρηση. Η ακτή πρέπει να διαθέτει ιστορικό εξαιρετικής ποιότητας υδάτων, το οποίο καλύπτει τις προηγούμενες τέσσερις κολυμβητικές περιόδους. Για νέες ακτές απαιτούνται τουλάχιστον 20 αποτελέσματα, ενώ στην Ελλάδα πραγματοποιούνται τουλάχιστον έξι επίσημες δειγματοληψίες ανά κολυμβητική περίοδο, με χρονική απόσταση που δεν υπερβαίνει τον έναν μήνα.
Η ΕΕΠΦ αξιολογεί τις αιτήσεις των διαχειριστών και εισηγείται στην Εθνική Επιτροπή Κρίσεων, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του ΥΠΕΝ ως υπεύθυνου για την ποιότητα των υδάτων και άλλων αρμόδιων Υπουργείων (Υγείας, Εσωτερικών, Τουρισμού, Ναυτιλίας), του ΕΟΤ, της ΚΕΔΕ, του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, του ΑΡΧΕΛΩΝ και των Εθελοντών Επιθεωρητών. Οι αποφάσεις της Εθνικής Επιτροπής αποτελούν εισήγηση προς τη Διεθνή Επιτροπή Κρίσεων, που συγκροτείται από αντίστοιχους διεθνείς φορείς και λαμβάνει την τελική απόφαση για κάθε βράβευση.
Όμως οι έλεγχοι δεν σταματούν με την ανακοίνωση των βραβεύσεων. Η συμμόρφωση επιβεβαιώνεται σε όλη τη διάρκεια της περιόδου μέσω των επίσημων αποτελεσμάτων, φωτογραφικής τεκμηρίωσης, τακτικών εθνικών και διεθνών επιθεωρήσεων και αιφνιδιαστικών έκτακτων επιθεωρήσεων. Όταν διαπιστώνεται μη συμμόρφωση με οποιοδήποτε από τα 33 κριτήρια του Προγράμματος, η σημαία υποστέλλεται προσωρινά ή αφαιρείται οριστικά, ανάλογα με τη φύση και τη σοβαρότητα του προβλήματος.
Παράλληλα, οι δειγματοληψίες συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου και οι διαχειριστές είναι υποχρεωμένοι να αναρτούν τα νέα αποτελέσματα στους πίνακες ενημέρωσης για πληροφόρηση του κοινού.
Η κριτική είναι θεμιτή και απαραίτητη όταν συνοδεύεται από απόλυτη διαφάνεια και στηρίζεται σε επαληθεύσιμα στοιχεία και επιστημονικές μεθόδους, οπότε μπορεί να οδηγήσει σε επαναξιολογήσεις και επίλυση πιθανών προβλημάτων. Όταν όμως αναξιόπιστα αποτελέσματα παρουσιάζονται ως οριστικοί χαρακτηρισμοί των ακτών και διαφορετικές θεσμικές κατηγορίες εξισώνονται αυθαίρετα, το αποτέλεσμα δεν είναι η ενημέρωση των πολιτών, αλλά η παραπλάνησή τους».
