Σε διορθωτικές κινήσεις στο πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας» προχωρά η κυβέρνηση, επιχειρώντας να διευρύνει τον αριθμό των κλειστών ακινήτων που μπορούν να ενταχθούν στη δράση. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν το «λίφτινγκ» στα κριτήρια επιλεξιμότητας θα αποδειχθεί αρκετό για να ανατρέψει την έως τώρα περιορισμένη ανταπόκριση και, κυρίως, εάν θα οδηγήσει τελικά σε περισσότερες κατοικίες στην αγορά.
Η ανάγκη αλλαγών έγινε εμφανής από τις πρώτες εβδομάδες λειτουργίας της πλατφόρμας. Παρά το έντονο ενδιαφέρον που αποτυπώνεται στον αριθμό των επισκέψεων και των βεβαιώσεων επιλεξιμότητας, η συμμετοχή των κλειστών ακινήτων παρέμεινε εξαιρετικά χαμηλή. Λιγότερο από το 4% των βεβαιώσεων αφορούσε κλειστές κατοικίες, γεγονός που ανέδειξε στην πράξη τις αδυναμίες ενός σχεδιασμού που είχε ως βασική φιλοδοξία να επαναφέρει ανενεργό οικιστικό απόθεμα σε χρήση.
Με τη νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση επιχειρείται τώρα να αρθούν ορισμένα από τα εμπόδια που φαίνεται ότι απέκλειαν μεγάλο αριθμό ιδιοκτητών. Το ελάχιστο ποσοστό πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας για τις κλειστές κατοικίες μειώνεται από το 50% στο 20%, ενώ το ανώτατο όριο κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας διπλασιάζεται και διαμορφώνεται στις 100 kWh συνολικά για τα έτη 2024 και 2025.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η αλλαγή στο όριο κατανάλωσης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιχειρεί να καλύψει περιπτώσεις κατοικιών που στην πράξη παρέμεναν κενές, αλλά εμφάνιζαν μικρή κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος επειδή οι ιδιοκτήτες τους δεν είχαν διακόψει την ηλεκτροδότηση. Μέχρι σήμερα, τέτοιες περιπτώσεις μπορούσαν να βρεθούν εκτός προγράμματος, παρά το γεγονός ότι τα ακίνητα δεν χρησιμοποιούνταν ουσιαστικά.
Για να θεωρηθεί πλέον μια κλειστή κατοικία επιλέξιμη, θα πρέπει η συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη διετία 2024-2025 να είναι μικρότερη από 100 kWh, βάσει των στοιχείων του ΔΕΔΔΗΕ. Αντίστοιχος αναλογικός περιορισμός τίθεται και για το διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2026 έως την ημερομηνία υποβολής του αιτήματος έκδοσης της βεβαίωσης επιλεξιμότητας.
Οι πραγματικές προκλήσεις και οι δεσμεύσεις των ιδιοκτητών
Οι παρεμβάσεις διευρύνουν αναμφίβολα τη «δεξαμενή» των δυνητικών δικαιούχων. Μένει, όμως, να φανεί εάν αντιμετωπίζουν τον πυρήνα του προβλήματος ή απλώς διορθώνουν ορισμένες από τις πιο εμφανείς δυσλειτουργίες του πρώτου διαστήματος εφαρμογής.
Και αυτό διότι η ενεργοποίηση των κλειστών κατοικιών δεν εξαρτάται μόνο από τα τεχνικά κριτήρια μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Για πολλούς ιδιοκτήτες, η απόφαση να ανακαινίσουν ένα ακίνητο και στη συνέχεια να το διαθέσουν για ιδιοκατοίκηση ή μακροχρόνια μίσθωση συνδέεται με το ύψος της ίδιας συμμετοχής, το κόστος των εργασιών, τη γραφειοκρατία, τις φορολογικές υποχρεώσεις αλλά και τους περιορισμούς που συνοδεύουν την επιδότηση.
Οι ωφελούμενοι, άλλωστε, δεσμεύονται να διατηρήσουν για τουλάχιστον πέντε χρόνια τη χρήση της κατοικίας σύμφωνα με τον σκοπό ένταξής της στο πρόγραμμα. Στις περιπτώσεις μίσθωσης προβλέπονται περιορισμοί στη βραχυχρόνια εκμετάλλευση και την υπεκμίσθωση, ενώ τίθενται όροι και για τη μεταβίβαση του ακινήτου. Οι δεσμεύσεις αυτές υπηρετούν τον στόχο του προγράμματος, δεν παύουν όμως να αποτελούν έναν ακόμη παράγοντα που ένας ιδιοκτήτης θα σταθμίσει πριν αποφασίσει να συμμετάσχει.
Στο πρόγραμμα μπορούν να ενταχθούν τόσο κλειστές κατοικίες, οι οποίες μετά την ανακαίνισή τους θα χρησιμοποιηθούν για ιδιοκατοίκηση ή θα διατεθούν με μακροχρόνια μίσθωση ως κύρια κατοικία, όσο και ανοικτές κατοικίες που ήδη αποτελούν κύρια κατοικία αλλά χρειάζονται ανακαίνιση ή ενεργειακή αναβάθμιση.
Μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων είναι το ακίνητο να υφίσταται νόμιμα, να μην έχει κριθεί κατεδαφιστέο, να διαθέτει χρήση κατοικίας και οικοδομική άδεια που έχει εκδοθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990 ή αντίστοιχο νομιμοποιητικό στοιχείο. Η επιφάνεια των κύριων χώρων δεν θα πρέπει κατά κανόνα να υπερβαίνει τα 120 τετραγωνικά μέτρα, ενώ για τρίτεκνους και πολύτεκνους μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να φτάνει έως τα 150 τετραγωνικά μέτρα.
Το μέλλον του προγράμματος και οι νέες προθεσμίες
Εκτός προγράμματος παραμένουν κατοικίες που είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής, καθώς και ακίνητα που έχουν ήδη ενταχθεί σε προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας ή ανακαίνισης μετά την 1η Ιανουαρίου 2020.
Η επιχορήγηση μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να φτάσει έως το 95% και έως τις 36.000 ευρώ, με πρόσθετες προσαυξήσεις για ειδικές κατηγορίες δικαιούχων και περιοχών.
Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί περισσότερες από 61.000 βεβαιώσεις επιλεξιμότητας, ενώ οι χρήστες της πλατφόρμας έχουν ξεπεράσει τις 250.000. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι ενδιαφέρον υπάρχει. Δεν απαντούν, όμως, στο κρίσιμο ερώτημα: πόσες από αυτές τις βεβαιώσεις θα μετατραπούν τελικά σε πραγματικές ανακαινίσεις και, ακόμη περισσότερο, πόσα κλειστά σπίτια θα επιστρέψουν πράγματι στην αγορά κατοικίας.
Για τα κλειστά ακίνητα, η προθεσμία έκδοσης βεβαίωσης επιλεξιμότητας παρατείνεται έως τις 31 Αυγούστου 2026, ενώ για τα ανοικτά ακίνητα παραμένει η 31η Ιουλίου 2026. Σε δεύτερο στάδιο, όσοι διαθέτουν βεβαίωση επιλεξιμότητας θα πρέπει να υποβάλουν σε νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα την αίτησή τους για τη χρηματοδότηση των εργασιών.
Το «λίφτινγκ» του προγράμματος αποτελεί, ουσιαστικά, μια έμμεση παραδοχή ότι η αρχική περίμετρος των κριτηρίων ήταν στενότερη από όσο απαιτούσε η πραγματικότητα της αγοράς. Η χαλάρωση των προϋποθέσεων μπορεί να αυξήσει τον αριθμό των επιλέξιμων ακινήτων. Δεν είναι όμως ακόμη σαφές εάν αρκεί για να πείσει τους ιδιοκτήτες να προχωρήσουν σε επενδύσεις και να δεσμεύσουν τα ακίνητά τους σε μακροχρόνια χρήση.
